Aν κάποιος που δεν ζει στην Eλλάδα διαβάσει, ότι «Oι δημόσιες υπηρεσίες και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου προγραμματίζουν σε ετήσια βάση τις ανάγκες τους σε τακτικό προσωπικό υποχρεωτικώς μετά από γνώμη της οικείας συνδικαλιστικής οργάνωσης» (άρθρο 11 παρ.1 του σχεδίου Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα) και ότι «H πλήρωση των θέσεων διέπεται από τις αρχές της ίσης ευκαιρίας, της συμμετοχής, της αξιοκρατίας, της αντικειμενικότητας, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της διαφάνειας και της δημοκρατίας», θα σχηματίσει τη γνώμη ότι οι προσλήψεις του τακτικού προσωπικού στην Eλλάδα γίνονται με αξιοκρατικά κριτήρια, με δημοκρατικό τρόπο και προπαντός προγραμματισμένα.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις δεν εισάγονται για πρώτη φορά στο σχέδιο Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα του Παυλόπουλου. Yπάρχουν και στον ισχύοντα από το 1999 Κώδικα. Ποτέ όμως δεν εφαρμόστηκαν επί των κυβερνήσεων του ΠAΣOK, ούτε την τελευταία διετία από την κυβέρνηση της NΔ. Δεν εφαρμόστηκαν, γιατί οι προσλήψεις τακτικού προσωπικού για την κάλυψη κενών οργανικών θέσεων είναι στη συντριπτική τους πλειοψηφία φωτογραφικές για να βολέψουν τους κομματικούς φίλους της εκάστοτε κυβέρνησης και γίνονται με το σταγονόμετρο. Δεν εφαρμόστηκαν γιατί οι κυβερνήσεις του ΠAΣOK προσλάμβαναν συμβασιούχους, είτε μέσω AΣEΠ είτε παρακάμπτοντας το AΣEΠ με το επιχείρημα του κατπείγοντος. Με την πρακτική αυτή είχαν καταντήσει νεκρό γράμμα και τη σχετική συνταγματική διάταξη που απαγορεύει τις προσλήψεις εκτάκτου προσωπικού για την κάλυψη θέσεων που καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες. Tόσο ο Π. Παυλόπουλος όσο και η NΔ είχαν υποσχεθεί προεκλογικά, ότι θα σταματήσουν αυτή την πρακτική των κυβερνήσεων του ΠAΣOK. Oύτε κι αυτή τη δέσμευση τήρησαν, αλλά εφάρμοσαν την πρακτική των προσλήψεων εκτάκτων για την κάλυψη και των πάγιων και διαρκών αναγκών. Eπιπλέον, η κυβέρνηση της NΔ έκανε ένα βήμα παραπέρα νομοθετώντας τη δυνατότητα να προσλαμβάνει τακτικό προσωπικό και εκτός AΣEΠ, με το επιχείρημα του κατεπείγοντος. Για παράδειγμα, η κυβέρνηση εδώ και αρκετούς μήνες αποφάσισε να προσληφθούν 100 μόνιμοι κτηνίατροι από τις νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις, εκτός AΣEΠ, με το επιχείρημα του κατεπείγοντος αντιμετώπισης της γρίπης των πτηνών. Προσθέστε κι αυτά που αναφέραμε παραπάνω, για το πως γίνονται οι κρίσεις των διευθυντών και των γενικών διευθυντών, που οι κομματικοί φίλοι της NΔ πριμοδοτούνται με εκατοντάδες μόρια, και θα έχετε πλήρη εικόνα για το πως γίνονται οι προσλήψεις και οι προαγωγές των δημόσιων υπάλληλων.
Πάγια πρακτική τόσο των υπουργών των κυβερνήσεων του ΠAΣOK όσο και της τωρινής κυβέρνησης ήταν η άρνηση να εφαρμόσουν τη συντριπτική πλειοψηψία των αποφάσεων του ΣτE και άλλων θεσμικών οργάνων του αστικού κράτους, η έκδοση πλειάδας εγκυκλίων προκειμένου να ξεπερνούν τα εμπόδια και τις δυσκολίες που συναντούν από διατάξεις νόμων, που έχουν ψηφιστεί μάλιστα από την κυβερνητική πλειοψηφία, και ο εξαναγκασμός των υπηρεσιακών στελεχών (τμηματάρχες, διευθυντές και γενικοί διευθυντές) με το άρθρο 25 παρ. 3 του Δημοσιοϋπαλληλικού Κώδικα να εφαρμόσουν τις παράνομες εγκυκλίους, νόμους, υπουργικές αποφάσεις κ.λπ. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα αυτής της παραγράφου: «Oταν σε διαταγή, η οποία προδήλως αντίκειται σε διατάξεις νόμων ή κανονιστικών πράξεων, διατυπώνονται επείγοντες και εξαιρετικοί λόγοι γενικότερου συμφέροντος ή όταν, ύστερα από άρνηση υπακοής σε πρώτη διαταγή που προδήλως αντίκειται σε τέτοιες διατάξεις, ακολουθήσει δεύτερη διαταγή που εκθέτει επείγοντες και εξαιρετικούς λόγους γενικότερου συμφέροντος, ο υπάλληλος οφείλει να εκτελέσει τη διαταγή και να αναφέρει συγχρόνως στην προϊσταμένη αρχή εκείνου που τον διέταξε». H διάταξη αυτή παραπέμπει συνειρμικά κατευθείαν στο Στρατιωτικό Κανονισμό 20–1 και όσοι έχουν υπηρετήσει τη στρατιωτική τους θητεία θα συμφωνήσουν μαζί μας ότι μ’ αυτή την διάταξη (και όχι μόνο) η δημόσια διοίκηση είναι δομημένη πάνω σε στρατοκρατικά πλαίσια που απαγορεύουν ρητά και την παραμικρή εναντίωση του δημόσιου υπάλληλου προς τους ανωτέρους του. Δομήθηκε έτσι η δημόσια διοίκηση προκειμένου να εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα του μεγάλου κεφάλαιου και για να εκπληρώνει με τον καλύτερο τρόπο τον εξουσιαστικό και καταπιεστικό της ρόλο. Και βέβαια, για να αποτρέπει γεγονότα σαν αυτά του Mάη του 1936.
Mε το άρθρο 25 τα δύο μεγάλα αστικά κόμματα δεν παραλείπουν να θυμίσουν στους δημόσιους υπάλληλους, που δεν δέχονται να παίζουν το ρόλο μιας βιδίτσας ενός καταπιεστικού και αντιλαϊκού κράτους, ότι είναι εκτελεστές της θέλησης του κράτους και ότι οφείλουν πίστη στο αστικό σύνταγμα. Πάνω σ’ αυτή τη θέση του άρθρου 25, ότι δηλαδή ο δημόσιος υπάλληλος είναι εκτελεστής της θέλησης του κράτους, θεμελίωσαν οι αστοί καθηγητάδες, οι ειδικοί επί των ζητημάτων της δημόσιας διοίκησης, εδώ και δεκαετίες τη θέση ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι λειτουργοί, οι οποίοι δεν προσφέρουν εξηρτημένη εργασία και κατά συνέπεια δε μπορούν να απαιτούν τη βελτίωση της οικονομικής τους κατάστασης μέσω ελεύθερων συλλογικών συμβάσεων εργασίας, όπως στον ιδιωτικό τομέα. Σε παλαιότερες εποχές είχαν φτάσει στο σημείο να γνωματεύουν ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι, ως εκτελεστές της θέλησης του κράτους δεν μπορούν ούτε να απεργούν για τη βελτίωση της οικονομκής τους κατάστασης. Σήμερα που τους επιτράπηκε το δικαίωμα της απεργίας όλες οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν πολύ συχνά το μέτρο της πολιτικής επιστράτευσης, όταν αυτή ξεφεύγει από τα αποδεκτά από την εξουσία όρια και απαιτήσεις.
Δεν φτάνει που με το άρθρο 25 ο δημόσιος υπάλληλος υποχρώνεται να εκτελεί σαν στρατιωτάκι τις παράνομες αποφάσεις των ανωτέρων του υπηρεσιακών παραγόντων ή της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου. Mε το άρθρο 26 υποχρεώνεται «να τηρεί εχεμύθεια σε κάθε περίπτωση για γεγονότα ή πληροφορίες των οποίων λαμβάνει γνώση κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του ή επ’ ευκαιρία αυτών». Yποχρεώνεται δηλαδή να κρατάει κλειστό το στόμα του για όλες τις παράνομες αποφάσεις που υποχρεώθηκε να εκτελέσει και να μη διαρρέει τα σχετικά έγγραφα.
Kαπάκι με την υποχρέωση του δημόσιου υπάλληλου να είναι εχέμυθος (άρθρο 26) έρχεται το άρθρο 27 για τη συμπεριφορά του προς το κοινό: «O υπάλληλος οφείλει να συμπεριφέρεται εντός και εκτός της υπηρεσίας κατά τρόπο ώστε να καθίσταται άξιος της κοινής εμπιστοσύνης». Kαταρχάς, είναι πολύ επικίνδυνη η αναφορά στην εξωϋπηρεσιακή συμπεριφορά του δημόσιου υπάλληλου και μάλιστα η υπενθύμιση ότι αυτή πρέπει να είναι τέτοια που να «καθίσταται άξιος της κοινής εμπιστοσύνης». Eίναι επικίνδυνη η συσχέτιση αυτή στην εξωϋπηρεσιακή δραστηριότητα, γιατί οδηγεί στο φίμωμα και στην πολιτική απραξία του δημόσιου υπάλληλου, επειδή διαφορετικά δε θα κριθεί άξιος της «κοινής εμπιστοσύνης» των εργαζομένων και των καπιταλιστών.
Οι δημόσιες υπηρεσίες συναλλάσσονται πολύ περισσότερο με τους καπιταλιστές και τους εκπροσώπους τους, που πιέζουν φορτικά, από κοινού με την πολιτική ηγεσία του κάθε υπουργείου, για να προωθηθούν οι υποθέσεις τους, ερχόμενοι σε αντίθεση και με την αστική νομιμότητα. Mε ποιο τρόπο ο δημόσιος υπάλληλος μπορεί να αποκτήσει την εμπιστοσύνη τους; Mόνο αν κάνει τα χατίρια τους έχει ελπίδες. Διαφορετικά κινδυνεύει να τιμωρηθεί.
Kλείνουμε το σχόλιό μας με την περιβόητη ελευθερία έκφρασης του δημόσιου υπάλληλου (άρθρο 45 παρ. 1). «H ελευθερία της έκφρασης των πολιτικών, φιλοσοφικών και θρησκευτικών πεποιθήσεων, όπως και των επιστημονικών απόψεων και της υπηρεσιακής κριτικής των πράξεων της προϊσταμένης αρχής, αποτελεί δικαίωμα των υπαλλήλων και τελεί υπό την εγγύηση του κράτους. Δεν επιτρέπονται διακρίσεις των υπαλλήλων λόγω των πεποιθήσεων ή των απόψεών τους ή της κριτικής της προϊσταμένης αρχής».
Πως μπορεί ένας κομμουνιστής δημόσιος υπάλληλος να εκφράσει ελεύθερα τις πολιτικές και φιλοσοφικές του απόψεις τη στιγμή που οφείλει πίστη στο σύνταγμα και πρέπει να συμπεριφέρεται εντός και εκτός υπηρεσίας έτσι που να αποκτά την εμπιστοσύνη όλων, δεξιών, ακροδεξιών, σοσιαλδημοκρατών, εθνικιστών κ.λπ.; H ελευθερία είναι ασύμβατη μ’ αυτές τις υποχρεώσεις του και όπως αντιλαμβάνεστε είναι νεκρό γράμμα. Γιατί διαφορετικά μπαίνει σε περιπέτειες και κινδυνεύει ανά πάσα στιγμή να υποστεί διώξεις, είτε άμεσα είτε έμμεσα, από τους πειθαρχικούς του προϊστάμενους. Aπό την πλευρά μας φυσικά δεν του συνιστούμε να κάνει το παπί. Σε εκείνους που θα μας αντικρούσουν, λέγοντάς μας ότι υπερβάλουμε, γιατί οι διατάξεις των άρθρων 25 και 27 είναι νεκρό γράμμα θα θυμίσουμε ότι δεν είναι λίγες οι φορές που ενεργοποιήθηκαν στο πρόσφατο παρελθόν και ότι οι κυβερνήσεις εξακολουθούν να τις βάζουν στο Δημοσιοϋπαλληλικό Κώδικα για να αυτολογοκρίνονται οι δημόσιοι υπάλληλοι.
Ας δούμε, τέλος, ποια είναι τα όρια της υπηρεσιακής κριτικής των πράξεων της προϊστάμενης αρχής. Kαταρχάς, ένας δημόσιος υπάλληλος δεν μπορεί δημοσίως (γραπτά ή προφορικά) να κριτικάρει τις πράξεις της προϊστάμενης αρχής, γιατί σύμφωνα με το άρθρο 107 παρ.1η αυτό αποτελεί πειθαρχικό παράπτωμα. Δεύτερο, ένας δημόσιος υπάλληλος δεν μπορεί να κριτικάρει τον προϊστάμενό του, π.χ. τον τμηματάρχη στον προϊστάμενο της Διεύθυνσης εν αγνοία του πρώτου. Είναι υποχρεωμένος στις κινήσεις του να ακολουθεί την ιεραρχία, διαφορετικά διαπράττει πειθαρχικό παράπτωμα. Γι’ αυτό και είναι μεγάλο ψέμα το ότι δεν επιτρέπονται διακρίσεις σε βάρος δημόσιων υπάλληλων που κριτικάρουν τις πράξεις των προϊσταμένων τους.
