Τώρα που στη Λιβύη καταρρέει ένα από τα τελευταία προπύργια του «τρίτου δρόμου για το σοσιαλισμό», αξίζει να θυμηθούμε την πορεία του καθεστώτος αυτού, που τόσο διαφημίστηκε πριν από μερικές δεκαετίες από τους οπαδούς αυτού του ψευδεπίγραφου «οράματος».
Σοσιαλιστικό πραξικόπημα
Το πραξικόπημα της 1ης Σεπτέμβρη του 1969 ενάντια στον τότε βασιλιά Ιντρίς έφερε στην εξουσία τον 27χρονο συνταγματάρχη Μουαμάρ Αλ Καντάφι. Θιασώτης του «παναραβισμού» και ενός εθνικιστικού «σοσιαλισμού» που φλερτάριζε με την τότε «Σοβιετική Ενωση», ο Καντάφι απετέλεσε το μαύρο πρόβατο για τις ΗΠΑ και τη Δύση τις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Με πρόσχημα κάποιες καταγγελίες για εμπλοκή της Λιβύης σε βομβιστική επίθεση σε ντισκοτέκ του Βερολίνου, κατά την οποία σκοτώθηκαν αμερικάνοι στρατιωτικοί, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ, Ρόναλντ Ρίγκαν, εξαπέλυσε βομβαρδισμούς σε Τρίπολη και Βεγγάζη, στις 15 Απρίλη του 1986. Δύο χρόνια αργότερα (το 1988), η συντριβή ενός αμερικάνικου Μπόινγκ 747, ενώ πετούσε πάνω από το Λόκερμπι της Σκωτίας, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 270 επιβάτες, και ενός γαλλικού ένα χρόνο μετά (1989), που συνετρίβη υπό ανάλογες συνθήκες στη Νιγηρία, αποδόθηκαν στη Λιβύη και το 1992 ο ΟΗΕ αποφάσισε να επιβάλλει κυρώσεις στη χώρα. Εκτοτε, η Λιβύη συγκαταλεγόταν σταθερά στον κατάλογο των χωρών που «στηρίζουν τη διεθνή τρομοκρατία», για να βγει απ’ αυτόν στις 30 Ιούνη του 2006.
Επιστροφή στις αγκάλες της Δύσης
Η Λιβύη βγήκε από αυτό τον κατάλογο με καθυστέρηση τριών χρόνων αφότου ο Καντάφι καταδίκασε την «τρομοκρατία» (το 2003), συμφώνησε να διαλύσει όλα τα πυρηνικά του προγράμματα και έδωσε αποζημιώσεις στους απογόνους των θυμάτων του Λόκερμπι, αναλαμβάνοντας πλήρως την ευθύνη για τις επιθέσεις και παραδίδοντας «υπόπτους» στη βρετανική Δικαιοσύνη. Με τις διεθνείς κυρώσεις του ΟΗΕ να έχουν αρθεί από το Σεπτέμβρη του 2003, δυο χρόνια μετά (το Δεκέμβρη του 2005), επιστρέφει θριαμβευτικά στη χώρα και η Exxon-Mobil, μετά από 25 χρόνια απουσίας. Το προσκύνημα του «αντιιμπεριαλιστή» Καντάφι είχε ολοκληρωθεί.
Το άνοιγμα της Λιβύης στις δυτικές εταιρίες είχε ξεκινήσει από το 1999 και σήμερα εδρεύ-ουν στη χώρα πάνω από 150 βρετανικές επιχειρήσεις, ενώ το φημισμένο London School of Economics (στο οποίο σπούδασε και ο νεότερος γιος του Καντάφι, Σεΐφ Αλ-Ισλάμ) πήρε και «δωρεά» από το Διεθνές Ιδρυμα Ανάπτυξης και Δωρεών του νεότερου γιού του Καντάφι, ύψους 1.5 εκατομμυρίων λιρών (το 2009), από τα οποία όμως έχουν πληρωθεί μόνο οι 300 χιλιάδες, όπως αναφέρει το Γαλλικό Πρακτορείο (22/2), που επισημαίνει ότι το πανεπιστήμιο διέκοψε κάθε σχέση με το καθεστώς μετά τα τελευταία γεγονότα. Ομως αυτό δε μπορεί να αναιρέσει το γεγονός ότι ο Καντάφι από «τρομοκράτης» έγινε το αγαπημένο παιδί των Ευρωπαίων.
Σήμερα το 85% των εξαγωγών πετρελαίου της Λιβύης κατευθύνεται στις ευρωπαϊκές χώρες και ιδιαίτερα στην Ιταλία, η οποία απορροφά το ένα τρίτο των πετρελαϊκών εξαγωγών της Λιβύης. Η Ευρωπαϊκή Ενωση παραμένει σταθερά ο κύριος εμπορικός εταίρος της Λιβύης, με το 45-50% των εισαγωγών της Λιβύης να γίνεται από την ΕΕ και το 75-80% των εξαγωγών να πηγαίνει στις χώρες της ΕΕ. Γι’ αυτό και οι Αμερικάνοι έσπευσαν να κατηγορήσουν το Λονδίνο (μέσω του πρεσβευτή τους) για τη «νομιμοποίηση» που προσέφερε στον Καντάφι, καταγγέλλοντας ότι η προσπάθεια επαναπροσέγγισης ήταν μια αποτυχία.
Σοσιαλιστικές απολύσεις
Το Γενάρη του 2007, ο Καντάφι πήρε μία απόφαση που… βάθυνε ιδιαίτερα τον «σοσιαλισμό» στη χώρα. Η απόφαση προκάλεσε διεθνή έκπληξη, καθώς ο τότε πρωθυπουργός, Αλ Μαχμούντι, ανακοίνωνε στο «Γενικό Κογκρέσο του Λαού» την πρόθεση της κυβέρνησης να απολύσει 400.000 δημόσιους υπάλληλους, δηλαδή το ένα τρίτο του εργατικού δυναμικού της χώρας! Στόχος του καθεστώτος ήταν να συρρικνώσει το δημόσιο τομέα και να σπρώξει τους δημόσιους υπαλλήλους να γίνουν μικροκαπιταλιστές ή άνεργοι που θα επιδοτούνται για τρία χρόνια με το μισθό τους. Το μεγαλόπνοο σχέδιο δεν περπάτησε, όπως μας πληροφορεί το ΔΝΤ στις διάφορες εκθέσεις που εκδίδει για τη χώρα.
Εγκώμια ΔΝΤ
Στην έκθεση της 28/10/2010, στην οποία αναφέρονται τα συμπεράσματα της «συμβουλευτικής» επιτροπής του ΔΝΤ, που επισκέφθηκε τη χώρα από τις 17 μέχρι τις 28 Οκτώβρη του 2010, αφού η επιτροπή εκφράζει τις ευχαριστίες της προς τις Αρχές για «την άψογη συνεργασία και φιλοξενία τους», επισημαίνει ότι παρά τις προόδους που έχουν γίνει για να μειωθούν οι εργαζόμενοι στο δημόσιο τομέα, εκκρεμεί ακόμα μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση. Κι αυτό γιατί από τους 340 χιλιάδες δημόσιους υπάλληλους που είχαν μεταφερθεί σε άλλη υπηρεσία, με στόχο να προωθηθούν στον ιδιωτικό τομέα (σαν «αυτοαπασχολούμενοι» πιθανόν, όπως σχεδιάζει και ο Κάστρο στην Κούβα), μόνο το ένα τέταρτο δήλωσε ότι δεν χρειάζεται πλέον να λαμβάνει τους μισθούς του από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Στα ύψη η ανεργία
Παρά την υψηλή ανάπτυξη του λιβυκού ΑΕΠ (ρυθμός αύξησης 10% του ΑΕΠ το 2010), λόγω της αύξησης των διεθνών τιμών του πετρελαίου, μιας και η Λιβύη είναι η μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός χώρα της Αφρικής (το 95% των εσόδων από τις εξαγωγές, το 25% του ΑΕΠ και το 75% των κρατικών εσόδων προέρχονται από τον πετρελαϊκό τομέα), η ανεργία ιδιαίτερα στους νέους θερίζει (το 2009 ήταν κοντά στο 21%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία). Η εργατική τάξη της Λιβύης δεν γεύτηκε τους καρ- πούς της περιβόητης «ανάπτυξης», γι’ αυτό και με την πρώτη ευκαιρία ξέσπασε παίρνοντας θάρρος από την πτώση δύο δικτατόρων στις γειτονικές χώρες (Τυνησία, Αίγυπτος).
Το πιο αστείο είναι ότι την ίδια μέρα που ξεσπούσαν οι πρώτες διαδηλώσεις, το ΔΝΤ δημοσίευε την έκθεση της εκτελεστικής επιτροπής (15/2/11), που ανέφερε ότι «οι πρόσφατες εξελίξεις στην Αίγυπτο και την Τυνησία έχουν περιορισμένο οικονομικό αντίκτυπο στην Λιβύη μέχρι τώρα», μιας και η κυβέρνηση, προκειμένου να αντισταθμίσει τις αυξημένες τιμές των τροφίμων, κατάργησε από τις 16 Γενάρη διάφορους φόρους και τέλη στα τρόφιμα, ενώ λίγο αργότερα ανακοίνωσε προγράμματα στήριξης επενδύσεων και παροχής κατοικιών στον ολοένα και αυξανόμενο πληθυσμό της χώρας. Πάντα «μέσα» στις προβλέψεις τους οι τεχνοκράτες…
