Οι θρίαμβοι για την εκλογή Ομπάμα στο προεδρικό αξίωμα των ΗΠΑ δεν μπορούν να κρύψουν την καλπάζουσα πλέον οικονομική κρίση. Η τριμηνιαία προκαταρκτική (advance) έκθεση του Γραφείου Οικονομικής Ανάλυσης του υπουργείου Εμπορίου των ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε στα τέλη του Οκτώβρη, απλά κατέγραψε αυτό που όλοι περίμεναν. Το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) μειώθηκε (κατά 0.3%) για πρώτη φορά μετά από επτά χρόνια, με εξαίρεση το τέταρτο τρίμηνο του 2007, που είχε επίσης σημειώσει μείωση (λίγο μικρότερη όμως από αυτή που σημείωσε τώρα).
Αξίζει όμως να δούμε λίγο πιο αναλυτικά τα στοιχεία που δημοσίευσε το υπουργείο Εμπορίου γιατί παρουσιάζουν αρκετό ενδιαφέρον.
♦ «Κλάταρε» ο αμερικάνος καταναλωτής
Κατά την προηγούμενη οικονομική κρίση, που κλόνισε την αμερικάνικη οικονομία (2000-2001), κοστίζοντας πάνω από 2 εκατομμύρια χαμένες θέσεις εργασίας, οι αναλυτές έκαναν σπονδές στον αμερικάνο καταναλωτή, ο οποίος παρουσιαζόταν να σώζει το χειμαζόμενο ΑΕΠ. Οι καταναλωτικές δαπάνες, δηλαδή οι δαπάνες προϊόντων και υπηρεσιών που αγοράστηκαν από τους κατοίκους των ΗΠΑ (καπιταλιστές και εργάτες, για να μην ξεχνιόμαστε) και αποτε- λούσαν τα 2/3 του ΑΕΠ, αυξάνονταν καθ’ όλη τη διάρκεια της κρίσης. Ηταν το φτηνό χρήμα για τις επιχειρήσεις και οι δυνατότητες δανεισμού των αμερικάνικων νοικοκυριών που έδιναν τη δυνατότητα να αυξάνονται οι καταναλωτικές δαπάνες, την ίδια στιγμή που έπεφτε το ΑΕΠ και χάνονταν εκατομμύρια θέσεις εργασίας.
Ομως, η σημαντικότερη διαφορά μεταξύ της πτώσης του ΑΕΠ τα προηγούμενα χρόνια (είτε το 2007 είτε το 2000-2001) και της σημερινής πτώσης που καταγράφεται στην έκθεση του υπουργείου Εμπορίου είναι ότι τώρα έπεσαν και οι καταναλωτικές δαπάνες. Και δεν έπεσαν λίγο αλλά πολύ. Στο σύνολο των καταναλωτικών δαπανών (περιλαμβάνονται και οι υπηρεσίες) η πτώση μπορεί να είναι «μόνο» 3.1%. Λίγοι όμως παρατήρησαν ότι αυτό το ποσοστό, όσο κι αν φαίνεται μικρό, αποτελεί αρνητικό ρεκόρ τριακονταπενταετίας:το μεγαλύτερο αρνητικό ποσοστό από το 1974!
Ενα ακόμη στοιχείο κάνει ακόμα πιο ανησυχητική για την αμερικάνικη οικονομία την πτώση των καταναλωτικών δαπανών. Το στοιχείο αυτό είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της κατρακύλας τους οφείλεται στην πτώση της αγοράς των λεγόμενων «διαρκών καταναλωτικών αγαθών», δηλαδή αυτών των εμπορευμάτων που έχουν μέσο χρόνο ζωής τουλάχιστον τρία χρόνια (όπως οικιακός εξοπλισμός, αυτοκίνητα, μηχανήματα κτλ). Η πτώση ήταν 14.1%, σημειώνοντας κι αυτή ρεκόρ εικοσαετίας (από το 1985 είχε να σημειωθεί τέτοια μείωση). Μια πτώση που σίγουρα θα συνεχιστεί, όπως δείχνει το γεγονός ότι οι μεγαλύτερες αμερικάνικες αυτοκινητοβιομηχανίες (όπως η General Motors και η Ford) ανακοίνωσαν μεγάλες πτώσεις των κερδών (4.2 δισ. δολάρια η General Motors, 2.98 δισ. η Ford) και των πωλήσεων (-45% η General Motors και -30% η Ford, μόνο για το μήνα Οκτώβριο)[1], γεγονός που τις οδήγησε να ζητήσουν και άλλα 50 δισ. δολάρια από την αμερικάνικη κυβέρνηση για να ξεπεράσουν την κρίση τους (συμπληρωματικά των 25 δισ. δολαρίων που εγκρίθηκαν για να ζεστάνουν τις τσέπες τους το Σεπτέμβρη).
Ακόμα όμως και στα καταναλωτικά αγαθά «μικρής διάρκειας» (όπως τρόφιμα, είδη ένδυσης και ρουχισμού, καύσιμα κτλ) η πτώση ήταν αξιόλογη. Αυτό που μας έκανε περισσότερη εντύπωση κοιτάζοντας τα ιστορικά στοιχεία του ρυθμού ανάπτυξης των διαφόρων συστατικών στοιχείων του ΑΕΠ, τα οποία μπορεί να δει ο οποιοσδήποτε μέσα από το διαδικτυακό τόπο του Γραφείου Οικονομικής Ανάλυσης των ΗΠΑ[2], είναι όχι τόσο το ποσοστό της πτώσης (-6.4%), αλλά το γεγονός ότι αυτό το ποσοστό αποτελεί ιστορικό ρεκόρ για περισσότερο από μισό αιώνα (μόνο το -8.2% του τέταρτου τριμήνου του 1950 είναι μεγαλύτερο από αυτό που σημειώθηκε τώρα)!
Από τα παραπάνω προκύπτει ξεκάθαρα ότι ο αμερικάνος καταναλωτής… κλάταρε. Ο δανεισμός, που τα τελευταία χρόνια ξεπέρασε το 140% των εισοδημάτων, σε συνδυασμό με την κρίση στη χρηματοπιστωτική σφαίρα και το χάσιμο εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων από την κατρακύλα των μετοχών (μην ξεχνάμε ότι σχεδόν το 48% των νοικοκυριών κατείχε το 2004 μετοχές είτε άμεσα είτε έμμεσα, όπως μέσω των ασφαλιστικών ταμείων, ενώ ένα μικρό ποσοστό –γύρω στο 13.5%– κατείχε άμεσα μετοχές αξίας άνω των 5.000 δολαρίων) έφεραν την πτώση των καταναλωτικών δαπανών.
Τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα για το ΑΕΠ, αν δεν αυξάνονταν ραγδαία στο τρίτο τρίμηνο οι πολεμικές δαπάνες της κρατικής μηχανής, οι οποίες αυξήθηκαν κατά 18.1% σημειώνοντας ρεκόρ πενταετίας (από το δεύτερο τρίμηνο του 2003 είχε να σημειωθεί τέτοια αύξηση) και χαρίζοντας 0.86 ποσοστιαίες μονάδες στο ΑΕΠ. Αν δηλαδή οι πολεμικές δαπάνες σημείωναν μηδενική αύξηση, με όλες τις υπόλοιπες συνιστώσες του ΑΕΠ να παραμένουν ίδιες, τότε το ΑΕΠ δεν θα μειωνόταν μόνο κατά 0.3% αλλά θα μειωνόταν κατά 1.16% (0.3+0.86).
♦ Αναμένοντας μεγαλύτερη πτώση
Ομως αυτά ισχύουν στην προκαταρκτική έκθεση για το ΑΕΠ, για την οποία αμερικάνοι οικονομικοί αναλυτές έχουν διαπιστώσει σοβαρές επιφυλάξεις, ως προς το κατά πόσο βασίζεται σε πραγματικά στοιχεία και κατά πόσο σε εκτιμήσεις[3]. Δεδομένου ότι τα στοιχεία προκύπτουν από το υπουργείο Εμπορίου που έχει λόγο να επιδιώκει να συγκρατηθεί ο πανικός στα χρηματιστήρια, έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη.
«Το συμπέρασμα είναι ότι το προς τα πίσω βήμα της οικονομίας στο τελευταίο τρίμηνο είναι πιθανότερο να ακολουθηθεί από ένα πολύ μεγαλύτερο όσο τελειώνει ο χρόνος. Οι οικονομολόγοι της JP Morgan Chase υπολογίζουν ότι το αμερικάνικο ΑΕΠ θα συρρικνωθεί σε ετήσιο βαθμό κατά 4% στο τέταρτο τρίμηνο και θα πέσει ξανά κατά 2% τους πρώτους τρεις μήνες του 2009. Οι δαπάνες των νοικοκυριών θα ακολουθήσουν παρόμοια πορεία. Μετά από μια μακρόχρονη συνεχή έκσταση ανάπτυξης λόγω του ξοδέματος χρημάτων, οι καταναλωτές στην Αμερική ξέμειναν τελικά ως αγοραστές»[4].
Αν αυτό συνδυαστεί με την έκρηξη της επίσημα καταγεγραμμένης ανεργίας στο 6.5% (σημειώνοντας ιστορικό ρεκόρ 14ετίας), με 3.3 εκατομμύρια εργαζόμενους να έχουν προστεθεί στις λίστες των ανέργων τον τελευταίο ενάμιση χρόνο[5], τότε έχουμε μια καλύτερη εικόνα για την έκταση και το βάθος της οικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ (που δεν περιορίζεται μόνο εκεί φυσικά).
Παραπομπές:
1.BBC, 12/11/08
2.https://www.bea.gov/national/nipaweb/TablePrint.asp?FirstYear=1930&LastYear=2008&Freq=Qtr&SelectedTable=1&ViewSeries=NO&Java=no&MaxValue=28.6&MaxChars=5&Request3Place=N&3Place=N&FromView=YES&Legal=&Land
3. Ο οικονομικός διευθυντής της αμερικάνικης χρηματιστηριακής εταιρίας “John Hancock Financial Services” είχε χαρακτηρίσει την προκαταρκτική έκθεση για το ΑΕΠ σαν «ένα ψεύτικο ζωάκι» που δεν είναι τίποτε άλλο παρά «ένας συνδυασμός στοιχείων που ήδη έχουν δημοσιοποιηθεί, συνδυασμένα με επίσημες εκτιμήσεις».
4. Economist, 30/10/2008
5. Κατάσταση της αγοράς εργασίας – Ινστιτούτο Οικονομικής Πολιτικής, 7/11/08. Αρθρο βασιζόμενο στα τελευταία στοιχεία του Αμερικάνικου Γραφείου Στατιστικής.
