Λίβανος. Μια χώρα που οι αποικιοκράτες φρόντισαν να κατακερματίσουν σεκταριστικά, για να μην μπορέσει να σηκώσει κεφάλι. Μια χώρα που την προόριζαν ως βόρειο στήριγμα της σιωνιστικής οντότητας και ως σφήνα στα πλευρά της Συρίας. Μοναδική σταθερά σ’ αυτή τη χώρα έχει απομείνει η Αντίσταση υπό την ηγεσία της Χεζμπολά. Αντίσταση την οποία θέλουν να αφοπλίσουν, χρησιμοποιώντας ως εργαλείο τον λιβανέζικο στρατό.
Ομως και στο λιβανέζικο στρατό αντανακλάται ο πολιτικός κατακερματισμός της χώρας. Και η ηγεσία του δε δείχνει καμιά προθυμία να εμπλακεί στο αμερικανοσιωνιστικό σχέδιο αφοπλισμού της Χεζμπολά, οδηγώντας τον Λίβανο σε έναν νέο εμφύλιο πόλεμο, στον οποίο μετά βεβαιότητας θα αναμιχθεί ο σιωναζιστικός στρατός, με στόχο την κατοχή όλοκληρου του Λιβάνου.
Αυτή η άρνηση της ηγεσίας του λιβανέζικου στρατού να στραφεί ένοπλα ενάντια στις δυνάμεις της Αντίστασης έχει οδηγήσει σε σφοδρές επιθέσεις ενάντια στον αρχηγό του στρατού στρατηγό Ροντόλφ Χαϊκάλ. Προχτές, παρενέβη υπέρ του Χαϊκάλ ο πρώην πρόεδρος του Λιβάνου και πρώην αρχηγός του στρατού Εμίλ Λαχούντ. Γόνος χριστιανικής μεγαλοαστικής οικογένειας στρατιωτικών, ο 90χρονος Εμίλ Λαχούντ έχει βαρύνοντα λόγο στη λιβανέζικη κοινωνία, καθώς είχε διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη λήξη του εμφύλιου πολέμου.
Παραθέτουμε εκτενές ρεπορτάζ του Al Mayadeen.
Ο πρώην πρόεδρος του Λιβάνου Λαχούντ υπερασπίζεται τον αρχηγό του στρατού εν μέσω πολιτικών επιθέσεων
Πηγή: Al Mayadeen
10.11.2026
Ο πρώην πρόεδρος του Λιβάνου και πρώην αρχηγός του λιβανέζικου στρατού Εμίλ Λαχούντ καταδίκασε τις επιθέσεις ενάντια στον λιβανικό στρατό και τον διοικητή του, στρατηγό Ροντόλφ Χαϊκάλ, ως οργανωμένη εκστρατεία με στόχο τον στρατιωτικό θεσμό και την ηγεσία του, από πολιτικά πρόσωπα που ευθυγραμμίζονται με το «Ισραήλ» και τις ενέργειές του στον Λίβανο.
Σε δήλωσή του, ο Λαχούντ ανέφερε ότι την εκστρατεία διεξάγουν ηγέτες κομμάτων, βουλευτές και πολιτικά πρόσωπα που έχουν κοινή στάση υπέρ του «Ισραήλ» και των συνεχιζόμενων δολοφονιών, εκτοπισμών και καταστροφών που προκαλεί στον Λίβανο, με το πρόσχημα της υπαγωγής όλων των όπλων στον έλεγχο του κράτους.
Ο Λαχούντ υποστήριξε ότι, προτού κάνουν μαθήματα στους άλλους για το πώς να υπερασπίζονται τη χώρα και να προστατεύουν την κυριαρχία της, αυτά τα πολιτικά πρόσωπα θα έπρεπε να διεκδικούν τα δικαιώματα των στρατιωτικών, ένα χρόνιο ζήτημα το οποίο, όπως είπε, μεγάλο μέρος του πολιτικού κατεστημένου του Λιβάνου έχει παραμελήσει.
«Ο λιβανικός στρατός κάνει αυτό που οφείλει για την αντιμετώπιση του Ισραήλ, μέσω της στάσης που εξέφρασε ο διοικητής του, στρατηγός Ροντόλφ Χαϊκάλ, ο οποίος γνωρίζει πολύ καλά ποιος είναι φίλος και ποιος εχθρός και κατανοεί ότι το Ισραήλ είναι ο κύριος εχθρός του Λιβάνου», δήλωσε ο Λαχούντ.
Πρόσθεσε ότι οι επικριτές θα έπρεπε, αντί γι’ αυτό, να απευθυνθούν στους ξένους συμμάχους τους και να τους ζητήσουν να προμηθεύσουν τον λιβανικό στρατό με όπλα, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει το «Ισραήλ».
Ο Λαχούντ προειδοποιεί για απόπειρες υπονόμευσης του λιβανικού στρατού
Ο Λαχούντ δήλωσε ότι η εκστρατεία εναντίον του στρατού ήταν αναμενόμενη, υποστηρίζοντας ότι όσοι βρίσκονται πίσω από αυτήν αντιλαμβάνονται πως η ευκαιρία που είχαν προηγουμένως στη διάθεσή τους έχει πλέον παρέλθει, μετά την ήττα του «αμερικανού προστάτη» τους στις εκλογές, στις οποίες ο αμερικανικός λαός εξέφρασε την ετυμηγορία του.
Επισήμανε επίσης την ανθεκτικότητα του Μετώπου της Αντίστασης, ιδιαίτερα στον Λίβανο, περιγράφοντάς την ως απόδειξη της δυνατότητας ματαίωσης του αμερικανοϊσραηλινού σχεδίου.
Ο Λαχούντ εξέφρασε την πεποίθηση ότι οι εξελίξεις στο άμεσο μέλλον θα το καταδείξουν αυτό ακόμη περισσότερο.
Ολοκληρώνοντας τη δήλωσή του, ο πρώην πρόεδρος εξήρε τον λιβανικό στρατό και τον διοικητή του, περιγράφοντάς τους ως ισχυρό ανάχωμα απέναντι στις εσωτερικές έριδες και στις προσπάθειες να συρθεί ο Λίβανος σε εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος θα εξυπηρετούσε τους στόχους της ισραηλινής κατοχής.
«Υποκλινόμαστε στον λιβανικό στρατό και στον διοικητή του, επειδή αποτελούν το ισχυρό οχυρό που στέκεται απέναντι στη διχόνοια και στην προσπάθεια να συρθεί ο Λίβανος σε έναν εσωτερικό πόλεμο, ο οποίος θα βοηθούσε τους Ισραηλινούς να υλοποιήσουν το σχέδιό τους», δήλωσε.
Η ισραηλινή κατοχή αποτελεί την κύρια απειλή για τον Λίβανο
Ο Χαϊκάλ προσδιόρισε την Παρασκευή τη συνεχιζόμενη ισραηλινή κατοχή λιβανικού εδάφους ως την κυριότερη απειλή για την ασφάλεια της χώρας, προειδοποιώντας ότι οι συνεχιζόμενες επιθέσεις στον νότιο Λίβανο προκαλούν απώλειες ανθρώπινων ζωών και καταστροφές.
Μιλώντας την Παρασκευή σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στην έδρα της Διοίκησης του Στρατού στο Γιαρζέ, ο Χαϊκάλ δήλωσε ότι ο στρατός δεν θα επιτρέψει στις εσωτερικές διαμάχες να υπονομεύσουν την ασφάλεια ή τη σταθερότητα του Λιβάνου.
«Το μήνυμα του στρατού είναι εθνικό και η μοναδική πολιτική του είναι η εθνική πολιτική», δήλωσε, περιγράφοντας τη δέσμευση του θεσμού στη διαφύλαξη της εθνικής ενότητας, της πολιτικής ειρήνης και της λιβανικής κυριαρχίας.
Στη συνάντηση συμμετείχαν ανώτεροι αξιωματούχοι της διοίκησης του στρατού, διοικητές μονάδων και επιχειρησιακών συνταγμάτων, καθώς και αρκετοί αξιωματικοί. Ο Χαϊκάλ αξιοποίησε τη συγκέντρωση για να αναφερθεί στην κατάσταση ασφαλείας, στις εσωτερικές αρμοδιότητες του στρατού και στις προκλήσεις που θέτουν οι συνεχιζόμενες ισραηλινές παραβιάσεις.
Ο στρατός δεσμεύεται να προστατεύσει την εσωτερική σταθερότητα του Λιβάνου
Ο Χαϊκάλ τόνισε ότι η κεντρική αποστολή του στρατού είναι να διαφυλάσσει την ενότητα και τη σταθερότητα του Λιβάνου, εφαρμόζοντας παράλληλα τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι πολιτικές αρχές της χώρας.
Δήλωσε ότι ο στρατιωτικός θεσμός εργάζεται για την επέκταση της κρατικής εξουσίας σε ολόκληρη τη λιβανική επικράτεια, υπογραμμίζοντας ότι θα αποτελέσει σταθερό φραγμό απέναντι σε κάθε εσωτερική διχόνοια ή απόπειρα αποσταθεροποίησης της χώρας.
Ο διοικητής του στρατού απέρριψε επίσης τις επικρίσεις που αποσκοπούν στην υπονόμευση της φήμης του θεσμού, κατηγορώντας εγχώριες και ξένες πλευρές ότι αμφισβητούν τις επιδόσεις του χωρίς να κατανοούν την πραγματικότητα και τους περιορισμούς του έργου του.
Παρά τις προκλήσεις, δήλωσε ότι ο στρατός επιτυγχάνει σημαντικά αποτελέσματα χάρη στην αποφασιστικότητα του προσωπικού του και στην εμπιστοσύνη που αντλεί από τον θεσμό του και τον λαό του Λιβάνου.
Ο Χαϊκάλ ξεχώρισε το έργο των στρατιωτικών μονάδων που είναι υπεύθυνες για τη διατήρηση της εσωτερικής ασφάλειας, την επιτήρηση των συνόρων της χώρας και την αναχαίτιση των επιχειρήσεων λαθρεμπορίου. Εξήρε επίσης τις προσπάθειες όλου του προσωπικού του στρατού σε ολόκληρο τον θεσμό.
Τι ακριβώς είναι ο λιβανέζικος στρατός; Μια εικόνα μπορούμε να πάρουμε από εκτενέστατη συνέντευξη που έδωσε πριν από ένα μήνα στο The Cradle ανώτατος αξιωματικός του. Σε αρκετά σημεία ο λιβανέζος ανώτατος αξιωματικός «τα μασάει», αυτό όμως δεν μειώνει την αξία των όσων αποκαλύπτει.
Αναδημοσιεύουμε τη συνέντευξη.
Ανώτατος αξιωματικός του λιβανικού στρατού: «Δεν υπάρχει αφοπλισμός χωρίς συναίνεση, η Ουάσινγκτον αποφασίζει ποια όπλα παίρνουμε»
Σε αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στο The Cradle, ανώτατος αξιωματικός του λιβανικού στρατού συζητά τους περιορισμούς του στρατιωτικού θεσμού στο ζήτημα του οπλισμού της Χεζμπολά, τις εντάσεις μεταξύ Γιάρζε [έδρα του στρατού] και Μπάαμπντα [προεδρικό μέγαρο], καθώς και την αμερικανική επιρροή, η οποία εκτείνεται από τις στρατιωτικές βάσεις και την εκπαίδευση μέχρι τις αποφάσεις σχετικά με τον οπλισμό του στρατού.
ΠΗΓΗ: The Cradle
12.10.2026
Καθώς εντείνονται οι πιέσεις για τον αφοπλισμό της Χεζμπολά, ενώ το Ισραήλ συνεχίζει τις σχεδόν καθημερινές επιθέσεις του στον Λίβανο και διατηρεί την κατοχή θέσεων εντός λιβανικού εδάφους, ο λιβανικός στρατός βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ολοένα πιο περίπλοκη εξίσωση. Αναμένεται να εφαρμόσει τις αποφάσεις των πολιτικών αρχών χωρίς να εμπλακεί σε εσωτερική αντιπαράθεση, ενώ κάθεται απέναντι από ισραηλινούς αξιωματικούς στο πλαίσιο της «επιτροπής μηχανισμού». Ταυτόχρονα, ο στρατός εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ για τον εξοπλισμό και την εκπαίδευσή του, ενώ η Ουάσιγκτον εγγυάται την ποιοτική στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ.
Σε αυτή τη συνέντευξη, ένας ανώτατος αξιωματικός των Λιβανικών Ενόπλων Δυνάμεων (LAF), ο οποίος μιλά υπό τον όρο της ανωνυμίας, περιγράφει τα όρια του ρόλου του στρατιωτικού θεσμού στο ζήτημα των όπλων και συζητά τις εντάσεις μεταξύ του διοικητή των LAF, στρατηγού Ροντόλφ Χαϊκάλ, και του προέδρου του Λιβάνου, Ζοζέφ Αούν. Αποκαλύπτει επίσης την παρουσία αμερικανών στρατιωτικών στις βάσεις Χαμάτ και Ραγιάκ, καθώς και την ύπαρξη αυτού που περιγράφει ως «δύναμη κρούσης» εντός του στρατού, η οποία, όπως λέει, λαμβάνει τις εντολές της απευθείας από τους Αμερικανούς.
Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένα ερώτημα που ο αξιωματικός θέτει απερίφραστα: Πώς μπορεί να αναμένεται από έναν στρατό που δεν ελέγχει τις δικές του προμήθειες όπλων και του οποίου οι στρατιώτες αμείβονται με 300 δολάρια τον μήνα να αναλάβει αποκλειστικά την ευθύνη για την υπεράσπιση του Λιβάνου;
The Cradle: Πώς αντιμετωπίζει ο λιβανικός στρατός τις αυξανόμενες απαιτήσεις και πιέσεις για τον αφοπλισμό της Χεζμπολά; Πού θέτει τα όρια του ρόλου του σε αυτό το ζήτημα, ανάμεσα στην εφαρμογή των αποφάσεων των πολιτικών αρχών και στη διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης και της εσωτερικής σταθερότητας;
Α: Ο λιβανικός στρατός δεν είναι ο θεσμός που λαμβάνει την πολιτική απόφαση για τον αφοπλισμό της Χεζμπολά. Πρόκειται για ζήτημα κυριαρχίας και πολιτικό ζήτημα, το οποίο αποφασίζεται από το κράτος μέσω των συνταγματικών θεσμών του. Ο ρόλος του στρατού είναι να εφαρμόζει τις αποφάσεις των νόμιμων αρχών, στο πλαίσιο του Συντάγματος και του νόμου. Με άλλα λόγια, δεν είναι ο στρατός εκείνος που αποφασίζει αν θα αφοπλιστεί η Χεζμπολά, ούτε πότε ή πώς θα συμβεί αυτό.
Γνωρίζω ποια θα είναι η επόμενη ερώτηση: Τι θα κάνει ο στρατός εάν ληφθεί πολιτική απόφαση για το ζήτημα αυτό;
Εδώ το ζήτημα γίνεται πιο περίπλοκο. Ο στρατός υποχρεούται να εφαρμόσει οτιδήποτε του αναθέσουν οι πολιτικές αρχές. Ωστόσο, ο στρατιωτικός θεσμός συνυπολογίζει επίσης τις συνέπειες κάθε απόφασης επί του πεδίου, καθώς και τον αντίκτυπό της στην κοινωνική ειρήνη, την ενότητα του στρατού και την εσωτερική σταθερότητα. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στη λήψη μιας πολιτικής απόφασης και στη δυνατότητα εφαρμογής της επί του πεδίου. Ο στρατός δεν θέλει να γίνει μέρος μιας εσωτερικής αντιπαράθεσης ούτε να εξωθηθεί σε σύγκρουση με ένα τμήμα του λιβανικού πληθυσμού, επειδή μία από τις βασικές προτεραιότητές του είναι να αποτρέψει τις εμφύλιες συγκρούσεις και να διαφυλάξει την ενότητα του ίδιου του στρατιωτικού θεσμού.
Αυτό εξηγεί επίσης την εξαιρετική προσοχή με την οποία προσεγγίζει ο στρατός το ζήτημα. Η εμπειρία του στρατού κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου και οι ζημιές που υπέστη τότε ο θεσμός έχουν καταστήσει το ζήτημα της εσωτερικής του ενότητας ιδιαίτερα ευαίσθητο.
Επομένως, οποιαδήποτε τέτοια απόφαση απαιτεί ευρεία πολιτική και εθνική υποστήριξη, καθώς και έναν εφαρμόσιμο μηχανισμό που δεν θα οδηγήσει σε εσωτερικές συγκρούσεις. Αν εκδοθεί μια πολιτική απόφαση και στη συνέχεια ζητηθεί από τον στρατό να την επιβάλει διά της βίας, ενώ η εφαρμογή της απειλεί την κοινωνική ειρήνη ή εμπλέκει τον στρατό σε μια ευρείας κλίμακας εσωτερική αντιπαράθεση, αυτό θα δημιουργήσει μια εξαιρετικά επικίνδυνη εξίσωση. Οσον αφορά ειδικά τον αφοπλισμό της Χεζμπολά σε ολόκληρη την επικράτεια του Λιβάνου, ο στρατός δεν θα εφαρμόσει απόφαση των πολιτικών αρχών χωρίς συναίνεση, προκειμένου να διαφυλάξει την ενότητα του θεσμού.
Υπό αυτή την έννοια, το κράτος μπορεί να λάβει μια απόφαση στα χαρτιά. Αν, όμως, δεν υπάρχουν οι απαιτούμενες πολιτικές και εθνικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή της χωρίς να απειληθεί η κοινωνική ειρήνη, αυτή η απόφαση μπορεί να παραμείνει απλώς μελάνι πάνω στο χαρτί.
The Cradle: Λαμβάνει ο διοικητής του στρατού, στρατηγός Ροντόλφ Χαϊκάλ, αποφάσεις μονομερώς στο εσωτερικό του θεσμού, με τους αξιωματικούς να ακολουθούν τη γραμμή του, ή οι απόψεις των ανώτερων αξιωματικών έχουν βαρύτητα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων;
Α: Αν το ερώτημα είναι αν ο στρατηγός Χαϊκάλ θα μπορούσε να αποφασίσει τον αφοπλισμό της Χεζμπολά, αυτό δεν είναι απόφαση που ανήκει στον διοικητή του στρατού, αλλά πολιτική απόφαση του κράτους. Οσον αφορά τις απόψεις των αξιωματικών, ασφαλώς υπάρχει στρατιωτική ιεραρχία και αλυσίδα διοίκησης. Οι ευαίσθητες αποφάσεις συζητούνται μεταξύ των ανώτερων αξιωματικών και οι εκτιμήσεις εξετάζονται προσεκτικά. Ο πρωταρχικός τους ρόλος σε τέτοια ζητήματα αφορά τον επιχειρησιακό χρονισμό, την αξιολόγηση των κινδύνων και τη δυνατότητα του στρατού να υλοποιήσει μια απόφαση.
Υπάρχουν επίσης διαφορετικά πολιτικά ρεύματα στο εσωτερικό του θεσμού. Παρότι όλοι οι αξιωματικοί υπάγονται τελικά στον διοικητή, έχουν τις δικές τους απόψεις, όπως ακριβώς έχει και ο διοικητής τις δικές του. Ο βαθμός συνεργασίας μεταξύ των αξιωματικών και της ηγεσίας μπορεί να ποικίλλει, ανάλογα με το πόσο συγκλίνουν ή αποκλίνουν οι πολιτικές τους πεποιθήσεις.
Ενα τόσο σημαντικό ζήτημα όπως ο αφοπλισμός της Χεζμπολά, ωστόσο, επηρεάζει άμεσα την κοινωνική ειρήνη, την εθνική ασφάλεια του Λιβάνου και τη σταθερότητα της χώρας. Ο στρατηγός Χαϊκάλ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η προστασία της κοινωνικής ειρήνης αποτελεί κόκκινη γραμμή που δεν μπορεί να παραβιαστεί.
The Cradle: Δεδομένης της θέσης του στην ηγεσία του στρατού, έχει αντιμετωπίσει ο στρατηγός Ροντόλφ Χαϊκάλ προσπάθειες των πολιτικών αρχών, και ιδιαίτερα του προέδρου Ζοζέφ Αούν, να τον υπονομεύσουν ή να τον αποδυναμώσουν; Αν ναι, με ποιον τρόπο;
Α: Δεν νομίζω ότι το ζήτημα μπορεί απλώς να περιγραφεί ως προσπάθεια του προέδρου Ζοζέφ Αούν να υπονομεύσει τον στρατηγό Χαϊκάλ. Υπάρχει, ωστόσο, σαφές περιθώριο έντασης μεταξύ των πολιτικών και των στρατιωτικών εκτιμήσεων. Ως αρχηγός του κράτους και αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων σύμφωνα με το Σύνταγμα, ο πρόεδρος έχει πολιτικές και ζητήματα ασφαλείας ως προτεραιότητες, καθώς και διεθνείς δεσμεύσεις. Αντίθετα, ο διοικητής του στρατού είναι υπεύθυνος να αξιολογεί τι μπορεί πράγματι να υλοποιήσει ο στρατός επί του πεδίου και ποιους κινδύνους μπορεί να συνεπάγεται αυτό.
Αυτή η ένταση εμφανίζεται όταν υπάρχει πολιτική επιθυμία να ωθηθεί ο στρατός προς ταχύτερα ή πιο ευαίσθητα βήματα, ενώ η στρατιωτική ηγεσία θεωρεί ότι η εφαρμογή τους απαιτεί διαφορετικές προϋποθέσεις, θα μπορούσε να εκθέσει τον στρατό σε εσωτερική αντιπαράθεση ή να απειλήσει τη συνοχή του. Σε τέτοιες περιστάσεις, ο διοικητής του στρατού μπορεί να αισθάνεται ότι οι επιχειρησιακές αποφάσεις του δέχονται πιέσεις.
Η ένταση μεταξύ του διοικητή και του προέδρου Αούν είναι, στην πραγματικότητα, υπαρκτή. Η απειλή των Αμερικανών να απομακρύνουν τον διοικητή του στρατού αποτελεί απόδειξη αυτής της πραγματικότητας.
Ωστόσο, ο ισχυρισμός ότι ο Ζοζέφ Αούν επιδιώκει σκόπιμα να αποδυναμώσει τον Χαϊκάλ ή να παρακάμψει την εξουσία του στο εσωτερικό του στρατού θα απαιτούσε αποδείξεις. Τέτοιες αποδείξεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν απευθείας επικοινωνία με αξιωματικούς, παρακάμπτοντας τον διοικητή του στρατού, παρέμβαση στους διορισμούς και τις προαγωγές για τη δημιουργία δικτύων προσώπων πιστών στον πρόεδρο εντός του θεσμού ή άσκηση πίεσης για την ανατροπή επιχειρησιακών αποφάσεων που έχει λάβει ο Χαϊκάλ. Τίποτε από αυτά δεν έχει συμβεί. Θα πρέπει, επίσης, να θυμόμαστε ότι ο Ζοζέφ Αούν ήταν εκείνος που διόρισε τον Ροντόλφ Χαϊκάλ διοικητή του στρατού.
The Cradle: Ο λιβανικός στρατός βρίσκεται πλέον στο ίδιο δωμάτιο με τους Ισραηλινούς. Σε ποιον βαθμό αισθάνεται άνετα ή άβολα με αυτή τη διευθέτηση; Και μπορείτε να μας δώσετε μια εικόνα για το τι συμβαίνει μέσα σε εκείνο το δωμάτιο;
Α: Ο λιβανικός στρατός δεν αισθάνεται καθόλου άνετα με αυτή τη διευθέτηση. Η παρουσία του στο ίδιο δωμάτιο με τους Ισραηλινούς δεν σημαίνει ότι υπάρχει εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο πλευρών ούτε ότι υφίσταται οποιαδήποτε κανονική σχέση μεταξύ τους. Για τον στρατό, πρόκειται για μια αναγκαστική διευθέτηση, προκειμένου να αντιμετωπιστεί μια στρατιωτική και πολιτική πραγματικότητα ασφαλείας που του έχει επιβληθεί.
Το σημαντικότερο είναι ότι η εμπειρία του στρατού με την ισραηλινή πλευρά τους τελευταίους μήνες τού έχει επιτρέψει να διαμορφώσει μια απολύτως σαφή εκτίμηση. Είναι δύσκολο να επιτευχθούν σταθερές συνεννοήσεις με τους Ισραηλινούς ή να βασιστεί κανείς στην τήρηση όσων έχουν συμφωνηθεί, καθώς οι ισραηλινές παραβιάσεις και επιχειρήσεις συνεχίζονται.
Ο στρατός εισέρχεται σε εκείνο το δωμάτιο ως εκπρόσωπος του λιβανικού κράτους, επιφορτισμένος με μια συγκεκριμένη αποστολή που αφορά τον συντονισμό σε θέματα ασφαλείας μέσω της «επιτροπής μηχανισμού», και όχι με την αντίληψη ότι οι Ισραηλινοί είναι ένας εταίρος τον οποίο εμπιστεύεται. Αν θέλετε να συνοψίσω το κλίμα στο εσωτερικό του στρατιωτικού θεσμού, υπάρχει μεγάλη δυσπιστία και, ίσως, μια αυξανόμενη πεποίθηση ότι η επίτευξη συμφωνίας με το Ισραήλ είναι ένα πράγμα, ενώ η διασφάλιση της εφαρμογής της επί του πεδίου είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
The Cradle: Γνωρίζουμε ότι ο λιβανικός στρατός βασίζεται εν μέρει σε υπηρεσίες πληροφοριών και τεχνικές δυνατότητες που στηρίζονται σε λογισμικό και συστήματα τα οποία παρέχονται ή υποστηρίζονται από δυτικές χώρες. Εγείρει αυτό ανησυχίες σχετικά με την κυριαρχία του Λιβάνου στον τομέα των πληροφοριών; Και σε ποιον βαθμό μπορεί ο στρατός να διασφαλίσει ότι οι πληροφορίες που αφορούν λιβανέζους πολίτες και δραστηριότητες εντός του Λιβάνου παραμένουν υπό τον αποκλειστικό έλεγχό του, χωρίς εξωτερικοί παράγοντες να αποκτούν πρόσβαση σε αυτές ή να τις εκμεταλλεύονται;
Α: Αυτό αποτελεί ασφαλώς πηγή ανησυχίας και το ζήτημα δεν περιορίζεται στον λιβανικό στρατό. Κάθε υπηρεσία ασφαλείας που βασίζεται σε ξένη τεχνολογία πληροφοριών αντιμετωπίζει ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με την ασφάλεια των πληροφοριών της: Σε ποιον ανήκει το σύστημα; Ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση στα δεδομένα; Πού αποθηκεύονται; Υπάρχουν κερκόπορτες ή τεχνικές δυνατότητες για τις οποίες ο χρήστης δεν γνωρίζει τίποτε;
Στην περίπτωση του Λιβάνου, η ευαισθησία είναι μεγαλύτερη λόγω της εξάρτησης του στρατού από τη δυτική βοήθεια, τον εξοπλισμό και την εκπαίδευση, ιδιαίτερα από τις ΗΠΑ. Ωστόσο, πρέπει να γίνει διάκριση ανάμεσα στην κατοχή δυτικών συστημάτων ή λογισμικού και στον ισχυρισμό ότι οι χώρες που τα ανέπτυξαν μπορούν αυτομάτως να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες του στρατού. Δεν πιστεύω ότι συμβαίνει κάτι τέτοιο. Παρολαυτά, η ανησυχία παραμένει δικαιολογημένη, ιδιαίτερα σε μια χώρα όπως ο Λίβανος. Ο στρατός επιχειρεί σε ένα εξαιρετικά ευαίσθητο περιβάλλον συλλογής πληροφοριών, ενώ το Ισραήλ διαθέτει ιδιαίτερα προηγμένες τεχνικές δυνατότητες και δυνατότητες συλλογής πληροφοριών και διατηρεί στενούς δεσμούς ασφαλείας με τις ΗΠΑ και τις δυτικές χώρες.
Η βασική αρχή είναι ότι κάθε τεχνολογία που λαμβάνεις από το εξωτερικό –και αυτό ισχύει και πέρα από τον στρατό– συνοδεύεται από περιορισμούς ως προς τη δυνατότητά σου να την προστατεύσεις, επειδή δεν την ανέπτυξες εσύ ο ίδιος.
Για τον λιβανικό στρατό, το βασικό ζήτημα είναι επομένως να διατηρήσει τον έλεγχο της ασφάλειας των δεδομένων του. Οι ευαίσθητες βάσεις δεδομένων πρέπει να παραμένουν σε συστήματα που βρίσκονται υπό τον πλήρη έλεγχό του, ενώ ο στρατός πρέπει να έχει σαφή γνώση του τρόπου λειτουργίας του λογισμικού που χρησιμοποιεί και του ποιος έχει πρόσβαση σ’ αυτό.
Στον τομέα των πληροφοριών, χωρίς πλήρη έλεγχο των δεδομένων σου και της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία τους, θα υπάρχει πάντοτε ένα ερωτηματικό σχετικά με την ανεξαρτησία της λήψης αποφάσεών σου και το βαθμό της κυριαρχίας σου στον τομέα των πληροφοριών.
The Cradle: Υπάρχει αμερικανική στρατιωτική βάση στον Λίβανο;
Α: Επισήμως, δεν υπάρχει δηλωμένη αμερικανική στρατιωτική βάση στον Λίβανο. Ακόμη και όταν τέθηκε πρόσφατα το ζήτημα της αεροπορικής βάσης Χαμάτ, το υπουργείο Αμυνας του Λιβάνου αρνήθηκε ρητά ότι πρόκειται για αμερικανική βάση, τονίζοντας ότι είναι λιβανική αεροπορική βάση, η οποία τελεί υπό την αποκλειστική αρμοδιότητα του λιβανικού στρατού.
Ωστόσο, αυτή η επίσημη απάντηση δεν αποκαλύπτει ολόκληρη την εικόνα. Αμερικανοί βρίσκονται πράγματι στην αεροπορική βάση Χαμάτ, η οποία έχει απασχολήσει επανειλημμένα τα μέσα ενημέρωσης. Βρίσκονται επίσης στην αεροπορική βάση Ραγιάκ, όπου επιβλέπουν την εγκατάσταση επιχειρήσεων μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ενώ στην καρδιά της Ραγιάκ βρίσκεται ένα σύστημα επιτήρησης που καλύπτει την περιοχή της Μασνάα.
Η στρατιωτική παρουσία και επιρροή των ΗΠΑ στον Λίβανο, καθώς και η επιρροή τους στον τομέα της ασφάλειας, είναι εξαιρετικά εκτεταμένες. Συνοδεύονται από ένα πολύ υψηλό επίπεδο συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ του λιβανικού και του αμερικανικού στρατού, το οποίο περιλαμβάνει την παρουσία αμερικανών στρατιωτικών, κοινές ασκήσεις, τακτικές επισκέψεις αξιωματούχων της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM) και την άφιξη αμερικανικών στρατιωτικών αεροσκαφών στον Λίβανο. Αμερικανικές εκπαιδευτικές ομάδες έχουν επίσης αναπτυχθεί σε όλες τις μονάδες ειδικών δυνάμεων. Ο ίδιος ο λιβανικός στρατός έχει ανακοινώσει σε διάφορες περιπτώσεις την άφιξη αμερικανικών στρατιωτικών αεροσκαφών και ομάδων για εκπαιδευτικές αποστολές, καθώς και τη συμμετοχή αμερικανών στρατιωτικών σε ασκήσεις εντός του Λιβάνου.
Υπάρχουν επίσης σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τα όρια της λιβανικής κυριαρχίας όσον αφορά τη διαχείριση αυτής της παρουσίας. Με την πάροδο των ετών, έχουν διατυπωθεί ερωτήματα σχετικά με τις ειδικές διευκολύνσεις και τις εξαιρετικές διαδικασίες που παρέχονται στην αμερικανική αποστολή, καθώς και σχετικά με τις μετακινήσεις του αμερικανικού στρατιωτικού προσωπικού.
Οι πληροφορίες που κυκλοφορούν δείχνουν ότι τα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη που φτάνουν στον Λίβανο δεν υποβάλλονται, στην πράξη, στις συνήθεις διαδικασίες ελέγχου που εφαρμόζονται στις τακτικές πτήσεις στο αεροδρόμιο της Βηρυτού. Δείχνουν επίσης ότι οι ταυτότητες και οι αποσκευές ορισμένων επιβατών που φτάνουν με αυτά τα αεροσκάφη ελέγχονται βάσει ειδικών ρυθμίσεων.
Το νέο συγκρότημα της αμερικανικής πρεσβείας στο Αουκάρ δεν αποτελεί επίσης μια συμβατική διπλωματική αποστολή, ούτε ως προς το μέγεθός του ούτε ως προς τις υποδομές ασφαλείας του. Πρόκειται για ένα τεράστιο, βαριά οχυρωμένο συγκρότημα, με εκτεταμένες υποδομές ασφαλείας και υλικοτεχνικής υποστήριξης. Αν πρόκειται να μιλήσουμε σοβαρά για τη λιβανική κυριαρχία, τίθεται εδώ ένα πραγματικό ερώτημα: Διαθέτει το λιβανικό κράτος συγκεκριμένους μηχανισμούς για την παρακολούθηση των προσώπων που εισέρχονται και εξέρχονται βάσει αυτών των ρυθμίσεων; Και ποια είναι τα όρια της ασυλίας και των ρυθμίσεων ασφαλείας που παρέχονται στην αποστολή;
Η περιοχή γύρω από την αμερικανική πρεσβεία στο Αουκάρ έχει επίσης γίνει μάρτυρας αρκετών περιστατικών που αφορούν τις μετακινήσεις ένοπλου αμερικανικού προσωπικού έξω από το συγκρότημα της πρεσβείας και εγείρουν ερωτήματα σχετικά με τα όρια της εξουσίας του στο λιβανικό έδαφος. Η διπλωματική προστασία είναι ένα πράγμα· η άσκηση εξουσιών ασφαλείας από ένοπλο ξένο προσωπικό σε λιβανικό έδαφος είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Εδώ θα ήθελα να υπενθυμίσω τι συνέβη στη Χαμάτ τον Φλεβάρη του τρέχοντος έτους, όταν ένοπλο αμερικανικό προσωπικό απέκλεισε τον δρόμο και εμπόδισε τους κατοίκους να φτάσουν στα σπίτια τους, ενώ ο λιβανικός στρατός απουσίαζε. Εμπόδισε επίσης τον δήμαρχο να τους πλησιάσει και τον διέταξε να απομακρυνθεί, ενώ αρνήθηκε το αίτημά του να αποχωρήσουν. Το περιστατικό προκάλεσε τότε μεγάλη αναστάτωση, επειδή οι αμερικανοί στρατιώτες διέταξαν επίσης τους στρατιώτες του λιβανικού στρατού να αποσυρθούν αμέσως, γεγονός που συνιστούσε απαράδεκτη προσβολή.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στη στρατιωτική διάσταση. Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στον Λίβανο απολαμβάνει διαχρονικά ένα πολύ ευρύ πεδίο άμεσης επικοινωνίας με τα ανώτατα πολιτικά, στρατιωτικά, σώματα ασφαλείας και δικαστικά κλιμάκια. Οταν γίνεται συνηθισμένο φαινόμενο ένας ξένος πρεσβευτής να επισκέπτεται ανώτατους δικαστικούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του γενικού εισαγγελέα στο Ακυρωτικό Δικαστήριο, αυτό εγείρει φυσικά ερωτήματα σχετικά με το πού χαράσσεται η διαχωριστική γραμμή μεταξύ της νόμιμης διπλωματικής δραστηριότητας και της πολιτικής επιρροής σε θεσμούς που υποτίθεται ότι απολαμβάνουν πλήρη ανεξαρτησία.
The Cradle: Πόσοι αμερικανοί στρατιωτικοί βρίσκονται αυτή τη στιγμή στον Λίβανο;
Α: Δεν διαθέτω συγκεκριμένο αριθμό. Ο αριθμός θα πρέπει να είναι γνωστός στο υπουργείο Αμυνας, στη Διοίκηση του Στρατού και στη Γενική Ασφάλεια του Λιβάνου. Ωστόσο, ο τελευταίος επίσημος αριθμός που ανακοινώθηκε από τον Λευκό Οίκο ήταν 99 αμερικανοί στρατιωτικοί, σύμφωνα με έκθεση που υποβλήθηκε στο Κογκρέσο το 2024. Προσωπικά, πιστεύω ότι ο αριθμός είναι σήμερα μεγαλύτερος.
The Cradle: Οταν ο Ζοζέφ Αούν ήταν διοικητής του στρατού, τον βλέπαμε σε φωτογραφίες με την πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ Ντόροθι Σι συχνότερα απ’ ό,τι τον βλέπαμε χωρίς αυτήν. Πώς επικοινωνεί η αμερικανική πρεσβεία με τον λιβανικό στρατό; Και ποια είναι η φύση των διαύλων επικοινωνίας μεταξύ τους;
Α: Η σχέση μεταξύ της αμερικανικής πρεσβείας και της Διοίκησης του Λιβανικού Στρατού δεν μοιάζει με μια συμβατική διπλωματική σχέση μεταξύ μιας πρεσβείας και ενός στρατιωτικού θεσμού. Υπάρχουν σχεδόν μόνιμοι δίαυλοι άμεσης επικοινωνίας, που ξεκινούν από τον αμερικανό πρεσβευτή, τους στρατιωτικούς ακόλουθους και το Γραφείο Αμυντικής Συνεργασίας της πρεσβείας και φτάνουν απευθείας μέχρι τη CENTCOM.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του Ζοζέφ Αούν ως διοικητή του στρατού, για παράδειγμα, η Ντόροθι Σι συναντιόταν συχνά μαζί του, ορισμένες φορές συνοδευόμενη από τον στρατιωτικό ακόλουθο ή ανώτατους αμερικανούς στρατιωτικούς διοικητές. Διοικητές της CENTCOM και των ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεών της επισκέπτονταν τη Γιάρζε και συναντούσαν απευθείας τον διοικητή του στρατού. Από την άλλη πλευρά, ο Αούν επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον και συναντήθηκε με αξιωματούχους του Πενταγώνου, του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας και του Κογκρέσου, ενώ η αμερικανίδα πρέσβειρα συμμετείχε σε αρκετές από αυτές τις συναντήσεις. Ολα αυτά είναι τεκμηριωμένα και δημοσίως γνωστά.
Ωστόσο, η σχέση υπερβαίνει τις συναντήσεις. Οι ΗΠΑ είναι ο σημαντικότερος εξωτερικός εταίρος του λιβανικού στρατού στον τομέα της ασφάλειας και έχουν δαπανήσει μεγάλα ποσά για την υποστήριξή του. Παρέχουν στον στρατό όπλα, εκπαιδεύουν τους αξιωματικούς και το προσωπικό μας και προμηθεύουν αεροσκάφη, ελικόπτερα, πυρομαχικά, οχήματα και συστήματα επικοινωνιών, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στην ανάπτυξη των επιχειρησιακών του δυνατοτήτων και των στρατιωτικών θεσμών του. Χιλιάδες λιβανέζοι στρατιωτικοί έχουν λάβει εκπαίδευση στις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων και αξιωματικοί που στη συνέχεια ανέλαβαν ανώτερες διοικητικές θέσεις, ένας εκ των οποίων έγινε πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Υπάρχει επίσης ένας θεσμικός μηχανισμός γι’ αυτόν τον συντονισμό. Το 2021, για παράδειγμα, οι δύο πλευρές πραγματοποίησαν επίσημη Διάσκεψη για τους Αμυντικούς Πόρους, στην οποία συμμετείχαν ο Ζοζέφ Αούν, η Ντόροθι Σι και αξιωματούχοι των αμερικανικών υπουργείων Αμυνας και Εξωτερικών. Αξιοσημείωτο είναι ότι η διάσκεψη δεν περιορίστηκε στη συζήτηση για την άμεση βοήθεια. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν επίσης να εντείνουν τον στρατιωτικό συντονισμό και να καταρτίσουν ένα πενταετές σχέδιο για την ενίσχυση των δυνατοτήτων του στρατού, σύμφωνα με προτεραιότητες που συμφωνήθηκαν από κοινού.
Κατά καιρούς, η επικοινωνία επεκτείνεται και σε εξαιρετικά ευαίσθητα επιχειρησιακά και πολιτικά ζητήματα. Κατά τη διάρκεια της μάχης του 2017 στο Φατζρ αλ-Τζουρντ (Αυγή των Περιχώρων), υπήρξε άμεση επικοινωνία μεταξύ του διοικητή της CENTCOM και του διοικητή του στρατού, Ζοζέφ Αούν. Η Ουάσινγκτον ανησυχούσε ιδιαίτερα για το ζήτημα του συντονισμού μεταξύ του λιβανικού στρατού, από τη μία πλευρά, και της Χεζμπολά και του συριακού στρατού, από την άλλη.
Εχουμε να κάνουμε με μια βαθιά στρατιωτική σχέση που έχει αναπτυχθεί και εδραιωθεί επί πολλά χρόνια. Περιλαμβάνει χρηματοδότηση, όπλα, εκπαίδευση, σχεδιασμό, άμεση επικοινωνία με τον διοικητή του στρατού, άμεσους δεσμούς με τη CENTCOM και το Πεντάγωνο, καθώς και συνεχή πολιτική επικοινωνία με την πρεσβεία.
Αυτό, φυσικά, προσδίδει στις ΗΠΑ σημαντική επιρροή στη σχέση τους με τον στρατιωτικό θεσμό. Ακόμη και η ίδια η Ουάσινγκτον περιγράφει τον λιβανικό στρατό ως βασικό εταίρο στον τομέα της ασφάλειας και δηλώνει ρητά ότι η επένδυσή της στην εκπαίδευση και τον εξοπλισμό του στρατού έχει αποφέρει σημαντικά οφέλη για τα αμερικανικά συμφέροντα στον Λίβανο και στην περιοχή.
The Cradle: Οι Αμερικανοί επικοινωνούν απευθείας με τον διοικητή του στρατού, στρατηγό Ροντόλφ Χαϊκάλ ή τον παρακάμπτουν και συναλλάσσονται με άλλους αξιωματικούς και στρατηγούς του στρατού;
A: Η σχέση των Αμερικανών με τον λιβανικό στρατό δεν περιορίζεται αποκλειστικά στον διοικητή του στρατού. Υπάρχει ένα ευρύ δίκτυο άμεσων σχέσεων μεταξύ Αμερικανών και λιβανέζων αξιωματικών σε διάφορα επίπεδα, το οποίο έχει οικοδομηθεί μέσα από πολλά χρόνια συνεργασίας, εκπαίδευσης και στρατιωτικής βοήθειας. Υπάρχουν επίσης αξιωματικοί του λιβανικού στρατού που επικοινωνούν με αμερικανούς αξιωματικούς μέσω διαφόρων προγραμμάτων, εκπαιδευτικών ασκήσεων και κοινών αποστολών.
The Cradle: Ποιοι στρατηγοί του λιβανικού στρατού θεωρούνται ότι βρίσκονται πιο κοντά στην αμερικανική πρεσβεία;
A: Το πρόσωπο με τη μεγαλύτερη επιρροή για τους Αμερικανούς αυτή τη στιγμή είναι ο ταξίαρχος Ζορζ Σακρ, διευθυντής Σχεδιασμού.
The Cradle: Από πού προμηθεύεται ο λιβανικός στρατός τα όπλα και τον εξοπλισμό του; Μπορείτε να μας δώσετε συγκεκριμένα στοιχεία και πληροφορίες; Ποια είναι η αξία αυτής της βοήθειας και τι είδους όπλα παραλαμβάνει;
A: Οι ΗΠΑ αποτελούν την κύρια πηγή όπλων και εξοπλισμού του λιβανικού στρατού τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Ο στρατός λαμβάνει επίσης βοήθεια και εξοπλισμό από άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Βρετανία, το Κατάρ, η Ιορδανία και άλλα ευρωπαϊκά κράτη, ενώ κατά καιρούς αγοράζει όπλα απευθείας από άλλες πηγές. Ωστόσο, από το 2006, η αμερικανική βοήθεια αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ξένης στρατιωτικής υποστήριξης του στρατού.
Τα στοιχεία δίνουν μια σαφή εικόνα της έκτασης αυτής της σχέσης. Μόνο κατά την περίοδο 2006-2018, η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια προς τον λιβανικό στρατό ανήλθε σε περίπου 1,28 δισεκατομμύρια δολάρια, με την ετήσια υποστήριξη να κυμαίνεται ορισμένες χρονιές από 120 έως 180 εκατομμύρια δολάρια.
Αυτά δεν είναι χρήματα που λαμβάνει ο στρατός και στη συνέχεια τα διαθέτει όπως ο ίδιος κρίνει. Ενα κεντρικό στοιχείο του συστήματος είναι η διάθεση αμερικανικών κονδυλίων στον λιβανικό στρατό, στη συνέχεια ο προσδιορισμός των αναγκών του σε όπλα και εξοπλισμό από τα είδη για τη χρηματοδότηση των οποίων συμφωνούν οι ΗΠΑ, ενώ το αμερικανικό υπουργείο Αμυνας καταβάλλει τα χρήματα στους κατασκευαστές. Επομένως, η Ουάσινγκτον δεν χρηματοδοτεί απλώς τις προμήθειες οπλισμού του στρατού· μέσω αυτών των προγραμμάτων ασκεί επίσης σημαντική επιρροή στα είδη των όπλων που μπορεί να αποκτήσει ο στρατός.
Τα όπλα και ο εξοπλισμός που έχει πράγματι παραλάβει ο στρατός μέσω των αμερικανικών προγραμμάτων βοήθειας είναι επίσης καλά τεκμηριωμένα. Μέχρι το 2019, σε αυτά περιλαμβάνονταν 12 ελικόπτερα Huey II, 13 αεροσκάφη Cessna, πύραυλοι Hellfire, κατευθυνόμενα βλήματα πυροβολικού M712 Copperhead, μη επανδρωμένα αεροπορικά συστήματα, τεθωρακισμένα οχήματα και αντιαρματικοί πύραυλοι. Το λιβανικό Πολεμικό Ναυτικό παρέλαβε επίσης 26 ταχύπλοα σκάφη αναχαίτισης.
Η εξάρτηση του στρατού από την αμερικανική βοήθεια δεν σημαίνει ότι όλα τα όπλα του προέρχονται από τις ΗΠΑ. Διατηρεί επίσης ένα οπλοστάσιο όπλων ανατολικής προέλευσης, τα οποία αποκτήθηκαν σε προηγούμενες περιόδους, ενώ έχει αγοράσει όπλα και πυρομαχικά από άλλες χώρες. Το 2017, για παράδειγμα, το υπουργείο Αμυνας υπέγραψε σύμβαση με σερβική εταιρία για την αγορά 2.000 ρουκετών Grad, διαμετρήματος 122 χιλιοστών η καθεμία, έναντι περίπου 3,3 εκατομμυρίων δολαρίων.
Υπήρξε επίσης μια σημαντική προσπάθεια διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας όπλων του στρατού μέσω της Σαουδικής Αραβίας και της Γαλλίας, με τη μορφή μιας γαλλικής συμφωνίας εξοπλισμών ύψους 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τον στρατό, η οποία χρηματοδοτούνταν από τη Σαουδική Αραβία. Σε προγενέστερο στάδιο, η Ρωσία είχε επίσης προσφέρει στον Λίβανο μαχητικά αεροσκάφη MiG-29, αλλά οι ΗΠΑ αντιτάχτηκαν στην απόκτησή τους από τον Λίβανο και άσκησαν πολιτικές πιέσεις για να εμποδίσουν την υλοποίηση της δωρεάς.
Η αμερικανική υποστήριξη παρέχει στην Ουάσινγκτον σημαντική δυνατότητα επιρροής ως προς τα είδη των όπλων που επιτρέπεται να αποκτήσει ο λιβανικός στρατός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση των ελικοπτέρων Cobra, τα οποία προτάθηκε να αποκτηθούν από τον στρατό μέσω της Ιορδανίας. Το σχέδιο αντιμετώπισε τότε αντιρρήσεις που συνδέονταν με τις θέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ και τα ελικόπτερα δεν παραδόθηκαν ποτέ. Την ίδια στιγμή, συνεχίστηκε η ροή αμερικανικού εξοπλισμού που προορίζεται κυρίως για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, τον έλεγχο των συνόρων, την αναγνώριση, την εγγύς αεροπορική υποστήριξη και την εσωτερική ασφάλεια.
Αυτή η επιρροή επεκτείνεται πέρα από το είδος του όπλου και στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται. Ο όρος «End User» (Τελικός Χρήστης) σημαίνει ότι οτιδήποτε παραλαμβάνεις από τους Αμερικανούς συνοδεύεται από όρους ως προς τη χρήση του, και υπάρχει πάντοτε κάποιος «πίσω από το δέντρο».
The Cradle: Τι χρειάζεται ο λιβανικός στρατός για να κατευθύνει τις στρατιωτικές του δυνατότητες προς την αντιμετώπιση του ισραηλινού εχθρού; Και γιατί δεν μπορεί να αποκτήσει αυτές τις δυνατότητες και τα όπλα;
A: Το θεμελιώδες πρόβλημα είναι ότι ο λιβανικός στρατός δεν έχει συγκροτηθεί ούτε εξοπλιστεί τις τελευταίες δεκαετίες για να διεξαγάγει έναν συμβατικό πόλεμο με το Ισραήλ. Το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής βοήθειας, ιδιαίτερα της αμερικανικής, έχει επικεντρωθεί στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, στον έλεγχο των συνόρων, στην εσωτερική ασφάλεια, στην αναγνώριση, στις μεταφορές και στην υλικοτεχνική υποστήριξη.
Αν θέλουμε ο στρατός να μετατραπεί σε πραγματική αποτρεπτική δύναμη απέναντι στο Ισραήλ, τότε μιλάμε για ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα. Χρειάζεται αντιαεροπορική άμυνα ικανή να αντιμετωπίζει αεροσκάφη και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ραντάρ και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου, πυροβολικό και πυραύλους ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς, προηγμένα αντιαρματικά όπλα και ναυτικές δυνατότητες για την προστασία των ακτών. Πάνω απ’ όλα, χρειάζεται ένα σύστημα διοίκησης, ελέγχου και συλλογής πληροφοριών, ικανό να συνδέει όλα αυτά τα οπλικά συστήματα μεταξύ τους.
Ο λιβανικός στρατός δεν διαθέτει σήμερα πολεμική αεροπορία με δυνατότητες μάχης, ικανή να αντιμετωπίσει την ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία, ούτε ένα σύγχρονο δίκτυο αντιαεροπορικής άμυνας ικανό να στερήσει από τα ισραηλινά αεροσκάφη την ελευθερία δράσης στον εναέριο χώρο του Λιβάνου. Πρόκειται για ένα τεράστιο κενό: δεν μπορείς να μιλάς σοβαρά για την άμυνα του Λιβάνου όταν ο αντίπαλός σου επιχειρεί στον εναέριο χώρο του με σχεδόν απόλυτη υπεροχή.
Γιατί δεν λαμβάνει ο στρατός αυτά τα όπλα; Υπάρχουν δύο λόγοι.
Ο πρώτος είναι οικονομικός και πολιτικός και αφορά την πλευρά του Λιβάνου. Η συγκρότηση ενός στρατού ικανού να διεξαγάγει έναν συμβατικό πόλεμο απαιτεί δισεκατομμύρια δολάρια, αμυντική στρατηγική και βιώσιμο στρατιωτικό προϋπολογισμό. Το λιβανικό κράτος είναι χρεοκοπημένο και δεν διαθέτει τους πόρους για να τα εξασφαλίσει, ενώ ο στρατός έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένος από την ξένη βοήθεια για την ανάπτυξη των δυνατοτήτων του.
Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι ο μισθός ενός στρατιώτη είναι 300 δολάρια, όπως δήλωσε και ο ίδιος ο αμερικανός απεσταλμένος Τομ Μπάρακ. Πρόκειται για μια συνωμοσία στην οποία όλες οι πλευρές είναι συνένοχες σε βάρος του στρατού, διότι είναι αδύνατο να οικοδομηθεί στρατιωτική ετοιμότητα με τέτοιους μισθούς. Σήμερα, ο στρατός λειτουργεί σαν μια υπηρεσία «παρκαδόρου αυτοκινήτων». Επιπλέον, οι πολιτικές αρχές εμποδίζουν κάθε προμήθεια όπλων από άλλες πηγές εκτός των ΗΠΑ.
Ο δεύτερος λόγος αφορά τη φύση αυτής της βοήθειας. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος ξένος στρατιωτικός υποστηρικτής του στρατού, αλλά δεν τον εξοπλίζουν για να αποκτήσει στρατιωτική υπεροχή ή ισοτιμία δυνάμεων με το Ισραήλ. Ταυτόχρονα, η αμερικανική πολιτική στην περιοχή βασίζεται στη διατήρηση αυτού που η Ουάσινγκτον αποκαλεί «ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα» του Ισραήλ. Πρόκειται για μια αρχή που κατοχυρώνεται στην αμερικανική νομοθεσία και λαμβάνεται υπόψη κατά την πώληση ή τη μεταφορά όπλων σε χώρες της περιοχής. Η ετοιμότητα για την προστασία των νότιων συνόρων απαιτεί αντιαεροπορική άμυνα, αλλά οι ΗΠΑ αρνούνται να χορηγήσουν αυτά τα όπλα στον στρατό.
Αυτό δημιουργεί μια σαφή αντίφαση. Οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι επιθυμούν έναν ισχυρό λιβανικό στρατό, ικανό να επεκτείνει την κρατική εξουσία σε ολόκληρη την επικράτεια, ενώ ταυτόχρονα παραμένουν προσηλωμένες στη διασφάλιση ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες των χωρών της περιοχής δεν θα αναπτυχθούν με τρόπους που απειλούν το ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα του Ισραήλ.
Ως αποτέλεσμα, ο στρατός λαμβάνει όπλα που είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για την καταπολέμηση ένοπλων ομάδων και την προστασία των συνόρων, όπως αεροσκάφη Super Tucano, ελικόπτερα, πυραύλους Hellfire, τεθωρακισμένα οχήματα, φορητό οπλισμό, εξοπλισμό επιτήρησης και επικοινωνιών, καθώς και εκπαίδευση. Ωστόσο, αυτά δεν συνιστούν ένα οπλικό σύστημα σχεδιασμένο για τη διεξαγωγή αεροπορικού ή πυραυλικού πολέμου επί ίσοις όροις με το Ισραήλ.
Πριν από όλα αυτά, υπάρχει ένα πραγματικό ερώτημα που πρέπει να τεθεί στο λιβανικό κράτος: Αν αναμένεται από τον στρατό να είναι ο μοναδικός θεσμός που είναι υπεύθυνος για την υπεράσπιση του Λιβάνου, υπάρχει πραγματική βούληση να του παρασχεθούν τα όπλα, ο προϋπολογισμός και οι δυνατότητες που χρειάζεται για να εκπληρώσει αυτή την αποστολή; Δεν το νομίζω.
The Cradle: Υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν πόσα χρήματα έχει δαπανήσει η Βρετανία για την υποστήριξη του λιβανικού στρατού, σε σύγκριση με τις ΗΠΑ;
A: Ναι, αλλά η διαφορά μεταξύ της έκτασης της αμερικανικής και της βρετανικής υποστήριξης είναι πολύ μεγάλη. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των ΗΠΑ, οι ΗΠΑ έχουν επενδύσει περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια δολάρια στον λιβανικό στρατό από το 2006, καλύπτοντας όπλα, εξοπλισμό, εκπαίδευση, στρατιωτική βοήθεια και ανάπτυξη δυνατοτήτων. Μόνο το 2021, η αμερικανική στρατιωτική βοήθεια ανήλθε σε περίπου 236 εκατομμύρια δολάρια.
Για να γίνει αντιληπτή η έκταση αυτής της βοήθειας, οι ΗΠΑ παρείχαν στον Λίβανο περισσότερα από 250 εκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια στον τομέα της ασφάλειας μόνο το 2017. Διέθεσαν επίσης ένα πακέτο αξίας περίπου 340 εκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο περιλάμβανε έξι αεροσκάφη A-29 Super Tucano και 32 τεθωρακισμένα οχήματα Bradley, μαζί με άλλο εξοπλισμό που προοριζόταν για την ανάπτυξη των αεροπορικών και χερσαίων δυνατοτήτων του στρατού.
Η βρετανική υποστήριξη είναι πολύ μικρότερης κλίμακας, αλλά είναι επίσης σημαντική. Σύμφωνα με το τελευταίο επίσημο βρετανικό στοιχείο, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει διαθέσει περίπου 180 εκατομμύρια λίρες (περίπου 240 εκατομμύρια δολάρια) στον λιβανικό στρατό από το 2009, μέσω προγραμμάτων εκπαίδευσης, εξοπλισμού και ανάπτυξης δυνατοτήτων.
Οι Βρετανοί έχουν επικεντρωθεί ιδιαίτερα στα σύνορα Λιβάνου-Συρίας, συμβάλλοντας στη συγκρότηση συνταγμάτων φύλαξης των χερσαίων συνόρων και στην κατασκευή δεκάδων πύργων παρατήρησης και συνοριακών φυλακίων. Μέχρι το 2024, είχαν προμηθεύσει 344 οχήματα Land Rover, 100 θωρακισμένα Land Rover και 3.450 σετ ατομικού εξοπλισμού για στρατιωτικούς. Συνέβαλαν επίσης στην κατασκευή περίπου 78 συνοριακών εγκαταστάσεων και εκπαίδευσαν περισσότερους από 26.500 Λιβανέζους στρατιωτικούς σε επιχειρήσεις φύλαξης των συνόρων και εσωτερικής ασφάλειας.
Όσον αφορά τη βρετανική παρουσία κατά μήκος των συνόρων, υπήρχαν σχέδια για την ανάπτυξη του «πρότυπου συντάγματος» κατά μήκος των νότιων συνόρων, με σκοπό την παρακολούθηση οποιασδήποτε μετακίνησης τοπικών δυνάμεων προς τον νότο.
Με άλλα λόγια, οι Αμερικανοί έχουν επικεντρωθεί κυρίως στην ανάπτυξη των ευρύτερων στρατιωτικών δυνατοτήτων του στρατού, από αεροσκάφη, τεθωρακισμένα οχήματα, πυροβολικό και κατευθυνόμενους πυραύλους μέχρι μέσα αναγνώρισης, συστήματα επικοινωνιών, εκπαίδευση και στρατιωτική κατάρτιση. Οι Βρετανοί, αντίθετα, έχουν επικεντρωθεί σε μεγάλο βαθμό στην ασφάλεια των συνόρων με τη Συρία, από πύργους παρατήρησης, βάσεις και οχήματα μέχρι συνοριακά συντάγματα και εκπαίδευση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο του προηγούμενου ερωτήματος σχετικά με το Ισραήλ. Οταν εξετάζει κανείς τα δισεκατομμύρια και τις εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια που έχουν δαπανήσει οι δύο χώρες, διαπιστώνει ότι ένα μεγάλο μέρος αυτής της ανάπτυξης δυνατοτήτων έχει κατευθυνθεί προς την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, την ασφάλεια των συνόρων με τη Συρία, την εσωτερική ασφάλεια και την επέκταση της κρατικής εξουσίας. Δεν έχει κατευθυνθεί προς τη συγκρότηση ενός συμβατικού στρατού με αντιαεροπορική άμυνα ή πυραυλική δύναμη ικανή να αντιμετωπίσει το Ισραήλ.
The Cradle: Πώς μπορούμε να μιλάμε για ένα ειρηνευτικό σχέδιο ενώ το Ισραήλ βομβαρδίζει σχεδόν καθημερινά τον Λίβανο; Και πώς μπορεί να προχωρήσει μια ειρηνευτική διαδικασία ενώ συνεχίζονται οι ισραηλινές επιθέσεις;
A: Για εμάς, ως στρατιωτικούς, υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στο πολιτικό σχέδιο και την πραγματικότητα επί του πεδίου. Εφαρμόζουμε τις αποφάσεις που λαμβάνει το λιβανικό κράτος· δεν είμαστε το μέρος που διαπραγματεύεται την ειρήνη ή καθορίζει τους όρους της. Καταρχάς, δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη όσο το Ισραήλ συνεχίζει να πραγματοποιεί αεροπορικές επιδρομές και στρατιωτικές επιχειρήσεις εντός της λιβανικής επικράτειας, παραβιάζει επανειλημμένα τον λιβανικό εναέριο χώρο και κατέχει θέσεις εντός του Λιβάνου. Ταυτόχρονα, στον λιβανικό στρατό έχει ανατεθεί να αναπτυχθεί σε ολόκληρο τον νότο, να εγκατασταθεί σε νέες περιοχές, να ερευνήσει εγκαταστάσεις και να επεκτείνει την κρατική εξουσία, σύμφωνα με τις αποφάσεις που εκδίδει η κυβέρνηση.
Το πρόβλημα για εμάς είναι απλό: από τον στρατό ζητείται να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του, αλλά δεν βλέπουμε αντίστοιχη εφαρμογή αυτών των υποχρεώσεων από την ισραηλινή πλευρά.
Οταν προωθούμαστε σε μια περιοχή ή αναπτυσσόμαστε σε μια θέση, χρειαζόμαστε διαβεβαιώσεις ότι η θέση αυτή δεν θα δεχτεί επίθεση στη συνέχεια. Και όταν μας ζητείται να επεκτείνουμε την κρατική εξουσία σε ολόκληρο τον νότο, είναι απολύτως φυσικό να ρωτάμε: Πώς μπορούμε να επεκτείνουμε την κρατική εξουσία σε μια περιοχή την οποία το Ισραήλ εξακολουθεί εν μέρει να κατέχει και όπου συνεχίζει να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις;
Ο στρατός είναι σε θέση να εκπληρώσει την αποστολή του όταν υπάρχουν σαφείς κανόνες που ισχύουν για όλους. Αλλά μια κατάπαυση του πυρός δεν μπορεί να είναι μονομερής. Αν υπάρχει πραγματικό σχέδιο για την επίτευξη σταθερότητας, η στρατιωτική εξίσωση είναι απλή: ο λιβανικός στρατός επεκτείνει την κρατική εξουσία σε ολόκληρη τη λιβανική επικράτεια και το Ισραήλ πρέπει πρώτα να σταματήσει τις επιθέσεις του, να αποσυρθεί από τη λιβανική επικράτεια και να σεβαστεί τα σύνορα και την κυριαρχία του Λιβάνου. Οτιδήποτε λιγότερο από αυτό δεν είναι παρά διαχείριση μιας ασταθούς στρατιωτικής κατάστασης.
The Cradle: Τι γίνεται με την ειδική δύναμη που, σύμφωνα με πληροφορίες, προετοιμάζουν οι ΗΠΑ εντός του λιβανικού στρατού για την αποστολή του αφοπλισμού της Χεζμπολά; Πόσο μεγάλη είναι; Και πώς θα την αντιμετωπίσουν οι υπόλοιπες μονάδες του στρατού;
A: Η δύναμη κρούσης του στρατού εκπαιδεύεται από τους Αμερικανούς και λαμβάνει απευθείας από αυτούς τις εντολές της. Αυτό συμβαίνει από την εποχή του Φάντι Κφούρι, επικεφαλής της Ασφάλειας του Αεροδρομίου. Τα μέλη της λαμβάνουν επίσης οικονομική βοήθεια σε μετρητά από τους Αμερικανούς.
The Cradle: Πώς μπορεί ο Ζοζέφ Αούν, που ο ίδιος αρνήθηκε να αντιμετωπίσει τη Χεζμπολά όταν ήταν διοικητής του στρατού, να ζητά τώρα από τον στρατό, ως πρόεδρος της Δημοκρατίας, να κάνει αυτό που ο ίδιος δεν τόλμησε να κάνει όταν βρισκόταν επικεφαλής του;
A: Δύσκολη ερώτηση. Αλλά, αν θέλετε μια θεωρητική απάντηση, όταν ο Ζοζέφ Αούν ήταν διοικητής του στρατού, δεν είχε την εξουσία να λάβει πολιτική απόφαση για τον αφοπλισμό της Χεζμπολά ή για την αντιμετώπισή της. Ο διοικητής του στρατού εφαρμόζει τις αποφάσεις των πολιτικών αρχών· δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του να ανοίξει μια εσωτερική σύγκρουση τέτοιου μεγέθους. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως διοικητή του στρατού, πράγματι φρόντιζε να μην παρασύρει το στρατιωτικό θεσμό σε μια σύγκρουση με τη Χεζμπολά, επειδή μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να απειλήσει την εσωτερική σταθερότητα και τη συνοχή του ίδιου του στρατού.
Σήμερα, ο Ζοζέφ Αούν είναι πρόεδρος της Δημοκρατίας, πράγμα που σημαίνει ότι η θέση και ο ρόλος του είναι διαφορετικά. Αλλά ακόμη και υπό αυτή την ιδιότητα, δεν μπορεί να διατάξει μονομερώς τον στρατό να διεξαγάγει έναν εσωτερικό πόλεμο. Η απόφαση να βρίσκονται τα όπλα αποκλειστικά στα χέρια του κράτους είναι πολιτική απόφαση, που λαμβάνεται από τους συνταγματικούς θεσμούς και την κυβέρνηση. Στη συνέχεια, στον στρατό ανατίθεται να καθορίσει το στρατιωτικό μηχανισμό για την εφαρμογή αυτής της απόφασης, όχι κατ’ ανάγκην να την υλοποιήσει ο ίδιος.
Μέχρι στιγμής, ο στρατός έχει επιδιώξει να εφαρμόσει τις αποφάσεις του κράτους χωρίς να εμπλακεί σε οποιαδήποτε σύγκρουση. Αναπτύσσεται, αναλαμβάνει θέσεις, κατάσχει όπλα που εντοπίζονται στις τοποθεσίες στις οποίες εισέρχεται και εγκαθιστά τον έλεγχό του στις περιοχές που υπάγονται στην εξουσία του. Αυτό είναι εντελώς διαφορετικό από την αποστολή στρατιωτικών μονάδων για την κατάσχεση όπλων διά της βίας.
Αν, ωστόσο, η αποστολή μετατοπιστεί αργότερα στον διά της βίας αφοπλισμό της Χεζμπολά, τότε θα βρεθούμε αντιμέτωποι με μια εντελώς διαφορετική κατάσταση. Δεν πρόκειται για μια τεχνική απόφαση που ο διοικητής του στρατού μπορεί να χειριστεί όπως οποιαδήποτε άλλη στρατιωτική αποστολή, επειδή θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στην εσωτερική ασφάλεια και τη συνοχή του ίδιου του στρατιωτικού θεσμού.
Από στρατιωτική άποψη, επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν ο Ζοζέφ Αούν ζητά σήμερα από τον στρατό να κάνει αυτό που αρνήθηκε να κάνει χθες. Το πραγματικό ερώτημα είναι το εξής: Ζητείται από τον στρατό να εφαρμόσει σταδιακά και χωρίς σύγκρουση την απόφαση του κράτους ή να εμπλακεί σε μια ένοπλη εσωτερική σύγκρουση; Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Και αν απαιτείται το δεύτερο, ο στρατός έχει το δικαίωμα να γνωρίζει ποιο είναι το πολιτικό σχέδιο, ελλείψει εθνικής υποστήριξης για μια τέτοια σύγκρουση, ποιος είναι ο τελικός στόχος και ποιος θα αναλάβει την ευθύνη για τις συνέπειές της.
The Cradle: Η λιβανική κυβέρνηση και ο πρόεδρος συμφώνησαν να απελευθερώσουν άτομα που εμπλέκονται στη δολοφονία λιβανέζων στρατιωτών. Πώς βλέπει ο στρατός αυτή την απόφαση; Και πώς αισθάνονται οι στρατιώτες για την απελευθέρωση ανθρώπων που πολέμησαν εναντίον των συντρόφων τους και τους σκότωσαν;
A: Για τον στρατό, αυτό είναι ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα. Δεν μιλάμε για ένα αφηρημένο πολιτικό θέμα, αλλά για στρατιώτες που σκοτώθηκαν και συντρόφους τους που πολέμησαν και έπεσαν σε μάχες εναντίον αυτών των ομάδων. Υπάρχουν αξιωματικοί και στρατιώτες που συμμετείχαν σε εκείνες τις μάχες, καθώς και οικογένειες που έχασαν τους γιους τους. Επομένως, είναι απολύτως φυσικό να εκδηλώνεται οργή και αντίθεση στο εσωτερικό του θεσμού, όταν οι στρατιώτες βλέπουν ανθρώπους που πολέμησαν εναντίον του στρατού ή σκότωσαν μέλη του να ενδέχεται να κυκλοφορούν ελεύθεροι ως αποτέλεσμα μιας απόφασης ή ενός πολιτικού διακανονισμού.
Ομως ο στρατός είναι στρατιωτικός θεσμός, όχι πολιτικό κόμμα. Αν οι συνταγματικές και δικαστικές αρχές αποφασίσουν να απελευθερώσουν κρατούμενους, ο στρατός δεν μπορεί να εξεγερθεί εναντίον του κράτους απλώς και μόνο επειδή διαφωνεί με την απόφαση. Εφαρμόζουμε τον νόμο και τις αποφάσεις των νόμιμων αρχών.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι στρατιώτες δεν αισθάνονται πικρία γι’ αυτό. Ενας στρατιώτης που διακινδύνευσε τη ζωή του ή ένας αξιωματικός που έχασε στρατιώτες υπό τις διαταγές του έχει κάθε δικαίωμα να ρωτήσει: Αν εκείνοι που πολέμησαν εναντίον του στρατού και σκότωσαν μέλη του τελικά απελευθερωθούν στο πλαίσιο ενός πολιτικού διακανονισμού, ποιο μήνυμα στέλνουμε στον στρατιώτη από τον οποίο αύριο θα ζητήσουμε να πολεμήσει και να πεθάνει υπερασπιζόμενος το κράτος;
Το ζήτημα αφορά άμεσα το ηθικό του στρατού. Το κράτος δεν μπορεί να ζητά από έναν στρατιώτη να θυσιάσει τη ζωή του και στη συνέχεια να αντιμετωπίζει ελαφρά το αίμα των συντρόφων του. Ασφαλώς, σεβόμαστε τους θεσμούς του κράτους και τις δικαστικές αποφάσεις, αλλά για το στρατιωτικό θεσμό υπάρχει μια σαφής ηθική κόκκινη γραμμή: το αίμα των στρατιωτών που έπεσαν κατά την εκτέλεση του καθήκοντός τους δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό αντάλλαγμα σε οποιονδήποτε πολιτικό διακανονισμό.
