Αν, όπως είπε ο Γεραπετρίτης, το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο ήταν πάντοτε ένα διεθνώς νομικά άχρηστο κείμενο που ουδέποτε παρήγαγε έννομα αποτελέσματα, τότε γιατί μας ζάλιζαν τόσα χρόνια με τις «ισχυρές συμμαχίες» που έχτιζαν στη Λιβύη, οι οποίες καθιστούσαν άκυρο το Μνημόνιο και από άποψη εσωτερικού λιβυκού δικαίου;
Κανένας δεν έχει ξεχάσει, ασφαλώς, το βασικό ισχυρισμό της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Οτι το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι άκυρο γιατί δεν έχει εγκριθεί από τη Βουλή της Λιβύης, η οποία έχει την έδρα της στη Βεγγάζη, δηλαδή στην επικράτεια του μουστακαλή στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, και είχε μέχρι πρότινος πρόεδρο τον Αγκίλα Σάλεχ, φίλο «μας» παλαιόθεν, που περνούσε το μισό χρόνο του (μπορεί και περισσότερο, ποιος ξέρει;) στην Αθήνα, όπου έχει εγκαταστήσει και την οικογένειά του!
Αφού «δεν τρέχει τίποτα», γιατί η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών επιδόθηκε – όπως η ίδια διέρρευσε – σε «μαραθώνιο επαφών προκειμένου να ενημερωθούν εταίροι και σύμμαχοι της χώρας με ειδικά συμφέροντα στην περιοχή (ΕΕ, ΗΠΑ, Αίγυπτος, Ισραήλ, Κύπρος, ΗΑΕ κ.ά.)»;
Γιατί έβαλαν την Φον ντερ Λάιεν να πάρει και τον Κόστα και να εκφράσουν από κοινού «τη βαθιά λύπη τους» (!) για την εξέλιξη, σημειώνοντας ότι «η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη»; Πρέπει να συγκινήθηκε τόσο πολύ ο Ερντογάν με τη… βαθιά λύπη της Ούρσουλα(ς) και του Αντόνιο που έβαλε τη γάτα του να κλάψει…
Φον ντερ Λάιεν και Κόστα τάχτηκαν, επίσης, «κατά οποιασδήποτε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη». Αυτό κι αν συγκίνησε την τουρκική ηγεσία, που εδώ και χρόνια διατηρεί μέχρι και βάσεις και στρατό στη Λιβύη, με τις ευλογίες των ΗΠΑ και των ηγετριών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της ΕΕ. Γιατί τα τουρκικά στρατεύματα ήταν αυτά που έσωσαν την Τρίπολη από την πολιορκία των δυνάμεων του Χαφτάρ και των άλλων πολέμαρχων της ανατολικής και νοτιοκεντρικής Λιβύης και έστησαν στα πόδια της την κυβέρνηση Ντμπέιμπα, αυτή που ήθελαν και αναγνώριζαν οι δυτικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Επομένως, η Τουρκία είχε ήδη παρέμβει στη Λιβύη, με τις ευλογίες της Δύσης και ως εκπρόσωπός της και, φυσικά, δε θα άφηνε την ευκαιρία ανεκμετάλλευτη.
Τι είναι η Λιβύη μετά το γκρέμισμα του Καντάφι και το χάος που δημιουργήθηκε; Ενα έδαφος μοιρασμένο ανάμεσα σε φυλάρχους και πολέμαρχους, ο καθένας από τους οποίους πουλάει ό,τι μπορεί να πουλήσει σε όποιον μπορεί να το αγοράσει. Το ελληνικό κράτος, υπό τη διοίκηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, «αγόρασε εμπόρευμα» από τον φύλαρχο της Βεγγάζης Χαλίφα Χαφτάρ. Θυμόμαστε πως τον κουβάλησαν στην Αθήνα το 2020 και τον υποδέχτηκαν με τιμές αρχηγού κράτους (υπουργός Εξωτερικών ήταν τότε ο Δένδιας) και πόσες φορές πήγε ο Γεραπετρίτης στη Βεγγάζη και συναντήθηκε με τον Χαφτάρ και τους γιους του, «δημοκρατικά εκλεγμένους» όπως και ο πατέρας τους, αναγνωρίζοντας στον Χαλίφα στάτους αρχηγού κράτους και στους γιους του στάτους υπουργού και αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, αντίστοιχα.
Τα πράγματα, όμως, ποτέ δεν μένουν σταθερά σε τέτοιες καταστάσεις. Η Τουρκία, μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη, ήταν σε θέση να αλλάξει τις ισορροπίες, μεσολαβώντας σε λυκοσυμμαχίες ανάμεσα στους φυλάρχους της Λιβύης. Ετσι, «αγόρασε» αυτή τον Χαφτάρ. Ηταν σε θέση να δώσει περισσότερα σε σχέση με το ελληνικό κράτος. Οχι μόνο σε χρήμα αλλά και σε επίπεδο μοιράσματος της εξουσίας και των «χώρων επιρροής» μέσα στη Λιβύη. Μπορούσε, δηλαδή, να ακουμπήσει στα πόδια του Χαφτάρ ένα πολύ μεγαλύτερο «πακέτο».
Ο ικανότατος Ιμπραΐμ Καλίν, ειδικός σε τέτοιες αποστολές από την εποχή που ήταν κορυφαίος σύμβουλος του Ερντογάν (πλέον είναι διοικητής της μυστικής υπηρεσίας ΜΙΤ), οργάνωσε το έργο, που κορυφώθηκε αστραπιαία με ένα φινάλε σε δυο πράξεις. Πρώτα εκπαραθυρώθηκε από την προεδρία της Βουλής των Αντιπροσώπων (ευφημιστικός τίτλος για μια σύναξη στην οποία κανένας δεν έχει εκλεγεί) ο «ελληνόφιλος» Αγκίλα Σάλεχ και αντικαταστάθηκε από τον «τουρκόφιλο» Ας Σαλίν Αμπντελνάμπι αλ Ομπάιντι, πρώην πρόεδρο της επιτροπής τουρκολιβυκής φιλίας. Ποιος έκανε την αντικατάσταση; Ο Χαφτάρ και οι υπόλοιποι φύλαρχοι της Ανατολικής Λιβύης, που ελέγχουν αυτό το μαγαζί.
Χτες, με τον Καλίν να πραγματοποιεί επίσκεψη στην Τρίπολη, η Βεγγάζη (η κατ’ ευφημισμόν Βουλή, στην πρώτη συνεδρίασή της υπό τον νέο φύλαρχο-πρόεδρο) ενέκρινε το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο. Ετσι, το σύνολο των πόλων εξουσίας στη Λιβύη έχει εγκρίνει αυτό το σύμφωνο καθορισμού θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, χωρίς να ρωτηθούν τα όμορα κράτη, η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος.
Από τουρκικής πλευράς η πρώτη αντίδραση ήταν επιτηδευμένη αδιαφορία. Σε χτεσινή ανακοίνωσή του το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε απλά ότι η Αγκυρα εργάζεται «για τη διασφάλιση της σταθερότητας και της ειρήνης στη λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου». Σήμερα άρχισαν τα πανηγύρια, μετά και την υστερική αντίδραση της Αθήνας, αλλά και την εσωτερική αντιπαράθεση που έχει ξεκινήσει, καθώς ο Μητσοτάκης βάλλεται για «κορυφαία διπλωματική ήττα», το ΠΑΣΟΚΙΝΑΛ σχολίασε ότι η έγκριση του Τουρκολιβυκού Μνημόνιου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης για θετική κατεύθυνση στις διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη για ΑΟΖ και ο Σαμαράς δήλωσε ότι οι εξελίξεις «εκθέτουν ανεπανόρθωτα» τον υπουργό Εξωτερικών «που πρόσφατα διαβεβαίωνε για το ακριβώς αντίθετο» και «εκθέτουν και τον πρωθυπουργό που συμφωνεί σε όλα μαζί του, αντί να τον έχει ήδη αποπέμψει». Τη σκυτάλη πήρε ο ίδιος ο Ερντογάν που μίλησε για πολύ θετική εξέλιξη.
Στη δική του χτεσινή ανακοίνωση το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε την έγκριση του «ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών» από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, δηλώνοντας πως η εν λόγω απόφαση «δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής». Τα ίδια λέει από το πρωί σήμερα ο Γεραπετρίτης που μοιάζει με βρεγμένο γατί.
Από το ΥΠΕΞ διαρρέεται πως ο Γεραπετρίτης επικοινώνησε με Κόμπο (Κύπρος) και Αμπντελάτι (Αίγυπτος) για να τους… ενημερώσει για τους κινδύνους που επιφυλάσσει η συγκεκριμένη κίνηση για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ειδικά ο Αμπντελάτι πρέπει να συγκινήθηκε πολύ από τις επισημάνσεις του Γεραπετρίτη. Οσο κι αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπαθεί να εμφανίσει την Αίγυπτο σαν «στρατηγικό σύμμαχο της Ελλάδας», ο μόνος στρατηγικός σύμμαχος που έχει είναι η σιωνιστική οντότητα.
Η Αίγυπτος, εκ των ηγετριών δυνάμεων του αραβικού κόσμου, δεν πρόκειται να συμμαχήσει με το ελληνικό κράτος σε αντι-τουρκική βάση. Σταθερά και ολοένα και πιο γρήγορα, το καθεστώς των στρατηγών του Αμπντελφατάχ αλ-Σίσι αποκαθιστά και διευρύνει τις σχέσεις του με την Τουρκία, που είχαν διαταραχτεί εξαιτίας της υποστήριξης που είχε προσφέρει το καθεστώς Ερντογάν στον πρόεδρο Μοχάμεντ Μόρσι και την κυβέρνηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στην Αίγυπτο.
Το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο είναι ζήτημα ήσσονος σημασίας για την Αίγυπτο. Επειδή η τουρκική και η αιγυπτιακή εξωτερική πολιτική «συναντώνται» σε μείζονος σημασίας πεδία, από τη Γάζα μέχρι τις εξελίξεις στον Κόλπο και τις ευρύτερες ενεργειακές εξελίξεις στην περιοχή, πέρα από τις εμπορικές σχέσεις ανάμεσα σε δυο αγορές με πληθυσμό 90 εκατομμύρια (Τουρκία) και 120 εκατομμύρια (Αίγυπτος), το καθεστώς Σίσι θα αναζητήσει απευθείας συνεννόηση με το καθεστώς Ερντογάν για όλα τα εκκρεμή ζητήματα, χωρίς να ανακατεύει το ελληνικό καθεστώς. Δεν έχει ανάγκη από μια τέτοια συμμαχία.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ διεμήνυσε ότι η Ελλάδα «θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων». Δηλαδή; Τι ακριβώς θα κάνει, εκτός από αναφορές με χαρακτήρα κλαψουρίσματος, που δεν συγκινούν κανέναν;
Μπορεί η τουρκολιβυκή συμφωνία να μην παράγει έννομα αποτελέσματα από την άποψη του διεθνούς δικαίου, όμως παράγει de facto αποτελέσματα. Κι όπως ξέρουμε, οι διεθνείς σχέσεις κινούνται περισσότερο de facto παρά de jure. Για παράδειγμα, αν το ελληνικό κράτος δοκιμάσει να επεκτείνει τα ελληνικά χωρικά ύδατα νότια της Κρήτης στα 12 ναυτικά μίλια, όπως εισηγούνται διάφοροι Ελληνάρες εδώ και καιρό και επανέρχονται με ιδιαίτερη έμφαση από χτες, το τουρκικό κράτος θα αντιδράσει, επικαλούμενο την τουρκολιβυκή διευθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Και θα αντιδράσει με ένα καλυμμένο casus belli.
Τι θα κάνει τότε το ελληνικό κράτος; Θα εξαπολύσει πόλεμο κατά της Τουρκίας; Αστεία πράγματα. Ολες οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις θα συστήσουν στο ελληνικό κράτος να πάει σε διεθνές διαιτητικό δικαστήριο. Αυτό, όμως, προϋποθέτει συνυποσχετικό με την Τουρκία και με τη Λιβύη. Οπότε, αυτό που το ελληνικό κράτος θεωρεί «αδιαπραγμάτευτο δικαίωμά» του, θα γίνει αμέσως διαπραγματεύσιμο. Και τα 12 μίλια των εθνικισταράδων νότια της Κρήτης θα παραμείνουν ένας ευσεβής πόθος, όπως είναι εδώ και χρόνια τα 12 μίλια στο Αιγαίο και το εθνικιστικό όνειρο της μετατροπής του Αιγαίου σε ελληνική λίμνη με αποκλεισμό της Τουρκίας στα παράλιά της.
Στις 24 του περασμένου Αυγούστου, σε μια εποχή που οι Μητσοτάκης-Γεραπετρίτης διαβεβαίωναν ότι οι σχέσεις με τη δυτική Λιβύη έχουν εξομαλυνθεί και έχουν μπει σε τροχιά καλόπιστων διμερών διαπραγματεύσεων, η κυβέρνηση της Τρίπολης έστειλε αιφνιδιαστικά μια αυστηρή ρηματική διακοίνωση στην Αθήνα, στην οποία βάφτιζε τα θαλάσσια οικόπεδα που «έκοψε» το ελληνικό κράτος νότια της Κρήτης, κάποια εκ των οποίων παραχώρησε στην αμερικάνικη Chevron για έρευνες υδρογονανθράκων, ως «ρητή παραβίαση και καταπάτηση της λιβυκής υφαλοκρηπίδας, «όπως αυτή έχει ανακοινωθεί επίσημα και έχει καταγραφεί στα Ηνωμένα Εθνη στις 27 Μαΐου 2025». Η ρηματική διακοίνωση τόνιζε πως «τέτοιου είδους ενέργειες ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την πορεία των διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών». Η λιβυκή κυβέρνηση υποστήριζε ότι οι διμερείς συνομιλίες, «παρά τον αργό ρυθμό τους, σημείωσαν πρόοδο στους μέχρι τώρα γύρους», όμως «η εξακολούθηση αυτών των παραβιάσεων θα οδηγούσε ενδεχομένως στην παύση τους».
Ποιες ήταν οι ενέργειες που προκάλεσαν τη ρηματική διακοίνωση; Η λιβυκή κυβέρνηση (δηλαδή η Τουρκία, για να μην κοροϊδευόμαστε) δεν αναφέρθηκε στα «οικόπεδα» που έχουν παραχωρηθεί στη Chevron, αλλά στη διεθνή δημόσια πρόσκληση για τη χορήγηση «αδειών αναζήτησης για την πρόσκτηση και επεξεργασία σεισμικών δεδομένων μη αποκλειστικής χρήσης (non-exclusive seismic data) εντός θαλασσίων περιοχών στη δυτική και νότια Ελλάδα», που απηύθυνε η Επιτροπή Χορήγησης Αδειών Ερευνών Θαλάσσης (ΕΧΑΕΘ). Η προκήρυξη αφορούσε σεισμικές έρευνες σε οκτώ «οικόπεδα», μεταξύ των οποίων και τα «Νότια της Κρήτης 1», «Νότια της Κρήτης 2» και «Νοτιοδυτικά της Κρήτης».
Η ελληνική κυβέρνηση, με δική της ρηματική διακοίνωση, απάντησε ότι «τα προαναφερθέντα τεμάχια βρίσκονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας / ΑΟΖ, συνεπώς βρίσκονται αποκλειστικά εντός περιοχών ελληνικής δικαιοδοσίας, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, και δεν παραβιάζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Λιβύης», κάνοντας αναφορά σε χάραξη με βάση τη γραμμή ίσης απόστασης μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης και στη «Συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης της Ελληνικής Δημοκρατίας και της κυβέρνησης της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου για την οριοθέτηση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης μεταξύ των δύο χωρών, που υπογράφηκε στο Κάιρο στις 6 Αυγούστου 2020. Επομένως, οι ισχυρισμοί της λιβυκής πλευράς, όπως αντικατοπτρίζονται στην προαναφερθείσα ρηματική διακοίνωση σχετικά με τις παραπάνω υπεράκτιες περιοχές, είναι αβάσιμοι, στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσης και αγνοούν το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει ipso facto και ab initio κυριαρχικά δικαιώματα επί της υφαλοκρηπίδας και των πόρων της στις εν λόγω περιοχές».
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη φρόντισε να κρύψει γρήγορα κάτω από το χαλί αυτή τη διπλωματική κόντρα με την κυβέρνηση της Τρίπολης, μολονότι ήταν φανερό ότι επρόκειτο για προανάκρουσμα. Εβαλε μάλιστα τότε τα παπαγαλάκια να γράφουν ότι ο Γεραπετρίτης κινήθηκε γρήγορα και μίλησε με τον Ρούμπιο και τον Αμπντελάτι και ότι το ελληνικό ΥΠΕΞ αναμενόταν να κινηθεί γρήγορα για να ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με τον νέο πρόεδρο της Βουλής της Λιβύης, βουλευτή του Τομπρούκ, Ας Σαλίν Αμπντελνάμπι αλ Ομπάιντι.
Τα παπαγαλάκια έγραφαν ότι η Αθήνα εστιάζει σταθερά στην πλευρά της Βεγγάζης (του Χαφτάρ και της λιβυκής Βουλής), καθώς η συγκεκριμένη περιφερειακή δύναμη αντιστέκεται στην Αγκυρα και στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, αρνούμενη να το επικυρώσει, ενώ παράλληλα διατηρεί ενεργή επικοινωνία με τη χώρα μας σε πολλαπλά επίπεδα, όπως η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών! Ούτε δίμηνο δεν πέρασε από τότε και τα αποτελέσματα φάνηκαν χτες. Ο Χαφτάρ «μασούσε» ό,τι γύρευε από το ελληνικό κράτος (πόσα να «μάσησε» άραγε; Δε θα το μάθουμε, γιατί αυτά τα κονδύλια είναι μυστικά) και την ίδια στιγμή κανόνιζε τις λεπτομέρειες του «ντιλ» με το τουρκικό κράτος.
Τους έπιασε στον ύπνο ο Καλίν που έκανε όλο το νταραβέρι με τον Χαφτάρ; Πολύ πιθανό. Είτε τους έπιασε στον ύπνο (σ’ αυτή την περίπτωση θα μιλούσαμε για ξεφτίλα του ΥΠΕΞ και της ΚΥΠ) είτε ήξεραν αλλά δεν τους έπαιρνε να μιλήσουν, ίδιο είναι το αποτέλεσμα. Το ελληνικό κράτος υπέστη μια δεινή διπλωματική (και όχι μόνο) ήττα και η κυβέρνηση Μητσοτάκη υπέστη ένα πολιτικό στραπάτσο.
Οι προσπάθειες απομόνωσης της Τουρκίας και η «στρατηγική συμμαχία» με το Ισραήλ, το κράτος παρία διεθνώς και εντελώς χωρίς συμμαχίες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου αποδεικνύεται για μια φορά ακόμη μια πολιτική ήττας για τον ελληνικό αστισμό.
Οπως πολλάκις έχουμε σημειώσει, η Τουρκία είναι μια ισχυρή περιφερειακή δύναμη και οι ιμπεριαλιστές της Δύσης έχουν ανάγκη όχι μόνο τη μεγάλη αγορά της αλλά και τον αναβαθμισμένο ρόλο που μπορεί να παίξει στην περιοχή. Στην ελληνική μπανανία οι αμερικάνοι ιμπεριαλιστές επιφύλαξαν το ρόλο της οδαλίσκης των σιωναζιστών του Τελ Αβίβ. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δε δίστασε ακόμα και να διαχωριστεί από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της Ευρώπης που όλες – μηδεμιάς εξαιρουμένης – αρνήθηκαν να στηρίξουν τον πόλεμο των αμερικανοσιωνιστών ενάντια στο Ιράν.
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, η ελληνική αστική τάξη δεν μπορεί να ελπίζει σε διακριτική υποστήριξη από τους αμερικάνους ιμπεριαλιστές, που χρειάζονται την Τουρκία, αλλά και από τους δυτικοευρωπαίους ιμπεριαλιστές, που επίσης χρειάζονται την Τουρκία, ενώ επιπλέον δε γουστάρουν καθόλου το γεγονός ότι ο Μητσοτάκης συμπεριφέρεται σαν γιουσουφάκι του Τραμπ.
Στη συζήτηση επί του «τι να κάνουμε;», όπου πλειοψηφούν οι κήρυκες του «εθνικού ανένδοτου», ενώ τους δεύτερους ρόλους παίζουν οι κήρυκες του «ευρωπαϊκού πραγματισμού», κάθε συμμετοχή ισοδυναμεί με παγίδευση. Εντελώς έξω απ’ αυτή τη συζήτηση, πρέπει να υπερασπιστούμε μια ταξική αντικαπιταλιστική γραμμή:
- Δε θα πεινάσουμε για να γεμίζει η Ελλάδα με οπλικά συστήματα και να μετατρέπεται ο ιδρώτας μας σε μέγιστα κέρδη για το ιμπεριαλιστικό στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα και τους ντόπιους μεσάζοντές τους.
- Δε θα σκοτωθούμε στους πολέμους για τα κέρδη των ενεργειακών μονοπωλίων και των ντόπιων καμπραδόρων τους.
- Καμιά συνεργασία με τη γενοκτόνα σιωνιστική οντότητα.
- Ονειρευόμαστε και θα αγωνιστούμε για μια Ελλάδα ανεξάρτητη και κομμουνιστική, για σχέσεις φιλίας με όλους τους λαούς και καλής γειτονίας με όλα τα αστικά κράτη της περιοχής.
