Η διοργάνωση του 4ου Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Φόρουμ στην Αθήνα μας έδωσε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε για πρώτη φορά από κοντά αυτό το πολιτικό και κοινωνικό φαινόμενο, που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια. Οφείλουμε να πούμε από την αρχή, ότι τίποτα δεν άλλαξε στην αρνητική μας εκτίμηση. Ισα-ίσα, η εμπειρία βοήθησε στην παραπέρα θεμελίωση των συμπερασμάτων μας.
Τι ήταν για την Ελλάδα η διοργάνωση του ΕΚΦ; Ηταν πρωτίστως η ευκαιρία να στηθεί μια μεγάλη κολυμβήθρα του Σιλωάμ στην οποία βαπτίστηκαν και ξέπλυναν τις «αμαρτίες» τους η συνδικαλιστική γραφειοκρατία και ο ΣΥΝ. Η συνδικαλιστική γραφειοκρατία μαζί με κάποιους Δήμους ελεγχόμενους από το ΠΑΣΟΚ έβαλαν το παραδάκι, που ήταν άφθονο και βοήθησε να γίνει μια σε γενικές γραμμές άρτια διοργάνωση, και σε αντάλλαγμα εισέπραξε άφθονη προβολή από τα ΜΜΕ, σε μια περίοδο που βαρύνεται με απανωτά ξεπουλήματα στοιχειωδών δικαιωμάτων της εργατικής τάξης. Το ίδιο και ο ΣΥΝ, που ήθελε μια γερή τονωτική ένεση ενόψει αυτοδιοικητικών εκλογών. Αυτό ουδόλως ενόχλησε εκείνες τις πολιτικές δυνάμεις που δηλώνουν ριζοσπαστικές, επαναστατικές ή κάτι παρόμοιο, που δέχτηκαν ευχαρίστως να παίξουν το ρόλο του νεροκουβαλητή, του μαϊντανού και της γλάστρας. Επαιξαν εν γνώσει τους αυτό το ρόλο, προσπαθώντας να στηρίξουν τα δικά τους μαγαζάκια. Επέλεξαν (ως συνήθως) μια εφήμερη χαρά, δίνοντας «γην και ύδωρ» στη σοσιαλδημοκρατία.
Σας φαίνεται υπερβολικός ο χαρακτηρισμός; Προσέξτε το περιεχόμενο της κεντρικής πολιτικής απόφασης που πήρε η «συνέλευση των κινημάτων» την τελευταία μέρα του ΕΚΦ. Το στίγμα αυτής της απόφασης, στο οποίο δεν δόθηκε καμιά σημασία από τον αστικό Τύπο, που τις προηγούμενες μέρες είχε αφιερώσει σελίδες επί σελίδων στην πολυχρωμία και τις χαρούμενες εκδηλώσεις του Φόρουμ:
«Εμείς απορρίπτουμε αυτή τη νεοφιλελεύθερη Ευρώπη και κάθε προσπάθεια επαναφοράς της απορριφθείσας Συνταγματικής Συνθήκης. Αγωνιζόμαστε για μια άλλη Ευρώπη φεμινιστική, οικολογική, μια Ευρώπη ανοιχτή, της ειρήνης, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της βιώσιμης ανάπτυξης, της επάρκειας σε τρόφιμα, της αλληλεγγύης, με σεβασμό στα δικαιώματα των μειονοτήτων και της αυτοδιάθεσης των Λαών».
Εδώ έχουμε έναν όρκο πίστης στον καπιταλισμό. Εναν όρκο πίστης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Εναν καπιταλισμό και μια ΕΕ «με ανθρώπινο πρόσωπο». Ετσι όπως τα θέλει στις διακηρύξεις της η σοσιαλδημοκρατία, η οποία ξέρει πολύ καλά να παραμυθιάζει τους εργαζόμενους και τους νέους και να τους εγκλωβίζει σε μια στρατηγική διαχείρισης του καπιταλισμού, μέσω μεταρρυθμίσεων που θα τον κάνουν… ανθρώπινο. Και επειδή η ελπίδα πεθαίνει πάντα τελευταία, οι εγκλωβισμένοι προσπαθούν να κολυμπήσουν στα βαλτόνερα ενός μεταρρυθμιτισμού, ο οποίος δεν είναι καν τέτοιος. Δεν είναι καν η παλιά σοσιαλδημοκρατική διαχείριση. Είναι η υπόσχεση μόνο και η ελπίδα για κάποιες ανάσες από τη σκληρή νεοφιλελεύθερη διαχείριση, στην οποία έχουν διακριθεί ιδιαίτερα και οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις. Ομως, στον καπιταλισμό για κάθε κοινωνική αρρώστια υπάρχει και το παυσίπονο. Παυσίπονο είναι η συνδικαλιστική γραφειοκρατία, παυσίπονο είναι και το Φόρουμ. Και μάλιστα, πασπαλισμένο με πολλή ζάχαρη, διάφορων χρωμάτων, που ξεκινούν από το πράσινο, περνούν από το ροζ και καταλήγουν στο κόκκινο.
Σ’ αυτή την τελική απόφαση-διακήρυξη δεν υπάρχει καμιά αναφορά στον αντικαπιταλιστικό αγώνα, στην προοπτική της επανάστασης, της ανατροπής έστω. Είναι ένα από τα πιο ντροπιαστικά κείμενα που μπορείς να διαβάσεις. Δεν βρέθηκε χώρος ούτε για μια έκφραση αλληλεγγύης στους λαούς που αγωνίζονται, στο λαό του Ιράκ πρωτίστως, που παλεύει με το όπλο στο χέρι ενάντια στην πιο επιθετική έκφραση του σύγχρονου ιμπεριαλισμού. «Θα κινητοποιηθούμε για την καθολική απόσυρση των στρατευμάτων από Ιράκ και Αφγανιστάν, ενάντια στην απειλή ενός νέου πολέμου στο Ιράν, ενάντια στην κατοχή στην Παλαιστίνη, για τον πυρηνικό αφοπλισμό, για το κλείσιμο των στρατιωτικών βάσεων στην Ευρώπη και καλούμε για μια βδομάδα δράσεων από την 23η ως την 30η Σεπτεμβρίου 2006». Ως εκεί. Ούτε λέξη παραπάνω, ούτε λέξη αλληλεγγύης στην ένοπλη αντίσταση. Μεγαλύτερο είναι το ενδιαφέρον για τις τρανσέξουαλ και τους πιστούς του Κρίσνα, παρά για τους λαούς που παλεύουν με το όπλο στο χέρι για τη λευτεριά. Αλλωστε, μια εκδήλωση εκπρόσωπων του μαοϊκού αντάρτικου του Νεπάλ δε χώρεσε στο πρόγραμμα του ΕΚΦ. Οι άνθρωποι αναγκάστηκαν να τη διοργανώσουν μόνοι τους, ενημερώνοντας με το στόμα και μ’ ένα σημείωμα που μοίρασαν χέρι-χέρι και όταν η αίθουσα έπηξε από κόσμο, χρειάστηκε να γίνει έκκληση για να βρεθούν εθελοντές διερμηνείς ανάμεσα στο κοινό, γιατί οι διοργανωτές δε διέθεσαν το μηχανισμό ταυτόχρονης μετάφρασης και διερμηνείς από τη μεγάλη ομάδα που είχαν οργανώσει. Τέτοιας ντροπής πράγματα.
Ναι, αλλά το Φόρουμ δεν είναι μόνο η διακήρυξη της «Συνέλευσης των κινημάτων». Οχι, δεν είναι έτσι. Το Φόρουμ, όπως και κάθε μαζική διαδικασία, είναι πρωτίστως η κεντρική του διακήρυξη, το credo του. Σ’ αυτή αποτυπώνεται πρωτίστως ο ιδεολογικοπολιτικός του χαρακτήρας. Σ’ αυτή αντανακλάται ο συσχετισμός των δυνάμεων που συμμετέχουν σ’ αυτή τη διαδικασία. Ας συζητήσουμε πρώτα γι’ αυτή και μετά για όλα τα υπόλοιπα, που εμείς δεν τα παραβλέπουμε.
Τι είναι τα υπόλοιπα; Ενα τεράστιο πανηγύρι, χωρίς αρχή και τέλος, χωρίς στόχευση, όπου «κάθε πικραμένος» (εκτός των ένοπλων, έτσι;) μπορεί να πει το κοντό του και το μακρύ του, να συναντήσει και να γνωρίσει και άλλους «πικραμένους». Πενήντα εκδηλώσεις ταυτόχρονα, σε διαφορετικές αίθουσες, με μια πανσπερμία θεμάτων, χωρίς καμιά ενότητα μεταξύ τους, χωρίς τελικό σκοπό. Οι πιο μαζικές απ’ αυτές τις εκδηλώσεις συγκέντρωναν καμιά εκατοστή άτομα. Οι περισσότερες «έπαιζαν» με καμιά τριανταριά. Η μεγάλη μάζα περιφερόταν στους χώρους, άραζε στα τεράστια καφενεία, κατανάλωνε λουκάνικα από μαύρο γουρούνι και ψημμένα κατεψυγμένα καλαμπόκια και γενικώς… περνούσε ωραία. Εβλεπες παντού χαρούμενες φατσούλες, νέες στην πλειοψηφία τους, αλλά και ανθρώπους μεγαλύτερων ηλικιών, που άστραφταν από ζωή. Τόσα λάπτοπ μαζεμένα δεν έχουμε ξαναδεί στη ζωή μας.
Αν ιδεολογικοπολιτικά το ΕΚΦ είναι ο αριστερός μαϊντανός της σοσιαλδημοκρατίας, κοινωνικά δεν εκφράζει παρά ένα κομμάτι της μικροαστικής διανόησης. Ενα κομμάτι βολεμένο στον καπιταλισμό, που δεν του αρέσουν όμως οι αγριανθρωπικές πλευρές του. Μια μάζα ανθρώπων που έχει ανάγκη να βρεθεί, να επικοινωνήσει, να κοινωνικοποιηθεί, να διαδηλώσει μες στην καλή χαρά, να καταγγείλει (γιατί όχι;) τον Μπους και τους ομοίους του, να φωνάξει ότι θέλει την ειρήνη. Ως εκεί, όμως. Ούτε βήμα παραπέρα. Οχι επαναστάσεις και ένοπλους αγώνες, ούτε καν συγκρούσεις στους δρόμους. Ολα πρέπει να γίνουν μέσα στο πλαίσιο της αστικής νομιμότητας. Το πολύ μέχρι το όριό της, ούτε βήμα έξω απ’ αυτό.
Ολος αυτός ο κόσμος, βέβαια, δεν βρέθηκε αυθόρμητα σ’ αυτές τις διαδικασίες. Υπάρχουν οργανωμένες πολιτικές δυνάμεις που δίνουν σάρκα και οστά σ’ αυτές τις διαδικασίες, που τις οργανώνουν και τις καθοδηγούν αυστηρά. Τα αποφασιστικά διαβούλια γίνονται στο παρασκήνιο, ενώ στο προσκήνιο πάλλεται η πολυχρωμία του «τίποτα», που νομίζει ότι κάνει τα πάντα. Από την άποψη αυτή, το ΕΚΦ είναι ταυτόχρονα και ένα διαφθορείο νεανικών συνειδήσεων. Οδηγούν νέα παιδιά στο δρόμο της νομιμοφροσύνης και του ρεφορμισμού, φτιάχνοντας ένα καλό ανάχωμα για την επαναστατική διαπαιδαγώγηση της νεολαίας. Ενα διεθνή μηχανισμό αντεπανάστασης.
Πέτρος Γιώτης
