Τη μέρα που σε όλο τον κόσμο δημοσιευόταν η φωτογραφία ενός παχουλού μεσήλικα κινέζου να παριστάνει τον πνιγμένο Αϊλάν σε μια παραλία της Λέσβου, συνέβη ένα από τα πιο πολύνεκρα ναυάγια των τελευταίων μηνών. Συγκλονιστικές οι φωτογραφίες που μας ήρθαν από τα τουρκικά παράλια, έδειχναν νεκρούς που ξέβρασε η θάλασσα σε μια βραχώδη παραλία. Ανάμεσά τους αρκετά παιδιά.
Ο Αϊ Ουέιουεϊ, όμως, από τον οποίο ζητήθηκε ένα έργο για την India Art Fair (χρήσιμο θα ήταν να μάθουμε και την αμοιβή του) απέφυγε να κάνει κάτι με τις φωτογραφίες των πραγματικών νεκρών. Εβαλε τον εαυτό του στη θέση τους.
Και πέτυχε το σκοπό του: έγινε θέμα συζήτησης και κριτικής. Θετικής ή αρνητικής του είναι αδιάφορο. Κάθε κριτική γι' αυτόν είναι προσοδοφόρα, καθώς συντηρεί τη φήμη του (γίνεται talk of the world, όπως λένε οι κυνικοί της διαφήμισης).
Οι πελάτες του στην Ινδία τον υπερασπίστηκαν. Αλλωστε, εκτός από τη φουάρ όπου θα εκτεθεί η φωτογραφία του, θα εικονογραφήσει και συνέντευξή του στο μεγαλύτερο περιοδικό της Ασίας («India Today»). Το πλήρωσαν το «προϊόν» οι άνθρωποι, οπότε πρέπει να το υπερασπιστούν. Αλλοι τον κατηγόρησαν ότι επιδιώκει απλώς την προσωπική προβολή.
Χωράει, άραγε, αμφιβολία γι' αυτό; Ο κινέζος «εικαστικός» και «ακτιβιστής» εγκαταστάθηκε στη Λέσβο εδώ και λίγο καιρό με στόχο να φτάσει σ' αυτή τη φωτογράφιση. Ολος ο «ακτιβισμός» του ήταν μέρος της παραγγελίας που είχε πάρει. Ο τύπος είναι επαγγελματίας. Γι' αυτό και δε δίστασε να βάλει στο κέντρο τον εαυτό του κι όχι τα πνιγμένα παιδιά.
Είναι ίδιον της εντελώς παρηκμασμένης αστικής τέχνης να σερβίρει ως υψηλό το ευτελές. Αν ένας κάτοικος της Λέσβου ξάπλωνε για να φωτογραφιστεί σε στάση πνιγμένου πρόσφυγα, θα είχε εισπράξει στην καλύτερη περίπτωση την αδιαφορία και στη χειρότερη τη χλεύη. Οταν, όμως, το κάνει ο διάσημος Ουέιουεϊ, η εικόνα μετατρέπεται σε έργο τέχνης και τροφοδοτεί παθιασμένες συζητήσεις ανά τον κόσμο.
Προσπαθεί -λένε οι πελάτες του- να ευαισθητοποιήσει την ανθρωπότητα για το ζήτημα των προσφύγων. Η αλαζονεία είναι τόσο ξέχειλη που φτάνει στα όρια της ύβρεως: οι φωτογραφίες των πνιγμένων παιδιών δεν είναι αρκετές για να ευαισθητοποιήσουν την ανθρωπότητα, αλλά έπρεπε να απλώσει ο Ουέιουεϊ τα πατσοκοίλια του στην παραλία για να συμβεί αυτό!
Ετσι, είδηση δεν είναι οι νεκροί πρόσφυγες, αλλά η μίμησή τους από έναν διάσημο. Επ' αμοιβή μάλιστα! Αυτό που συζητιέται, πάντως, από τη μέρα που δημοσιεύτηκε το «έργο τέχνης» του Ουέιουεϊ δεν είναι το τεράστιο ζήτημα των προσφύγων, αλλά η «τέχνη» του Ουέιουεϊ.
Είναι κι αυτό ένα σύμπτωμα της παρακμής της σύγχρονης αστικής τέχνης. Να βαφτίζεται ως τέχνη το κουτσομπολιό γύρω από διάφορες «προσωπικότητες», που απασχολούν περισσότερο μ' αυτό το κουτσομπολιό παρά με την όποια δημιουργία τους. 'Η, για να το θέσουμε διαφορετικά, που δημιουργούν με στόχο την πρόκληση θορύβου διά του κουτσομπολιού. Γι' αυτό και η δημιουργία τους είναι το ίδιο ευτελής με τους ανθρώπους που θα την κουτσομπολέψουν: το αστικό κοινό.
Απομακρυνόμενοι από τον τομέα της τέχνης και πηγαίνοντας στον τομέα της πολιτικής, αναρωτιόμαστε τι είδους ευαισθητοποίηση και σε ποιους θέλει να προκαλέσει ο Ουέιουεϊ; Δε γνωρίζει, άραγε, το αστικό κοινό τι συμβαίνει αυτή την εποχή στα στενά ανάμεσα στα ελληνικά νησιά και στα τουρκικά παράλια;
Δε γνώριζε, άραγε, τι συνέβαινε προ καιρού στη Μεσόγειο, ανάμεσα στη Λιβύη και την Ιταλία; Δε βαδίζει αυτό το κοινό χέρι-χέρι με τις κυβερνήσεις του;
Οι αστοί είναι πρόθυμοι να καταναλώσουν ευαισθησία χωρίς πολιτικές συνέπειες. Και οι διάφοροι Ουέιουεϊ εξασφαλίζουν το παντεσπάνι τους πουλώντας τους αυτή την ευαισθησία.
Π.Γ.
