Ολοκληρώθηκε η καρικατούρα συνταγματικής αναθεώρησης

Πώς ξεκίνησε το 2016 και πώς κατέληξε το 2019; Ξεκίνησε με μια φιέστα στο προαύλιο της Βουλής, όπου ο Τσίπρας ανήγγειλε τη… «Νέα Μεταπολίτευση», και ολοκληρώθηκε με μια γεμάτη χασμουρητά διαδικασία στη Βουλή, όπου Τσίπρας και Μητσοτάκης προσπάθησαν -χωρίς να τα καταφέρουν- να παρουσιάσουν μια ακόμα «μονομαχία». Απέτυχαν, γιατί δεν είχαν κάτι καινούργιο να πουν και γιατί κανένας δεν ενδιαφερόταν να τους ακούσει. Ακόμα και οι εξ επαγγέλματος χειροκροτητές (βουλευτές τους λένε) με το ζόρι μαζεύονταν στην αίθουσα όταν μιλούσε ο αρχηγός τους.
 
Τον Ιούλη του 2016, στη φιέστα του προαύλιου της Βουλής, ο Τσίπρας καλούσε «όλες και όλους, όλες τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις του τόπου και  πρώτα απ' όλα τους ίδιους τους πολίτες,  τον ίδιο το λαό,  σε έναν ευρύ, ανοικτό και γόνιμο διάλογο για ένα νέο Σύνταγμα που θα σηματοδοτήσει την νέα μεταπολίτευση». Και τόνιζε με νόημα: «Οση σημασία έχει το περιεχόμενο της Συνταγματικής Αναθεώρησης άλλη τόση, ίσως και περισσότερη, έχει η διαδικασία μέσα από την οποία θα φτάσουμε σε αυτήν». Θα γινόταν υποτίθεται μια λαϊκή κοσμογονία. Μια  οργανωτική επιτροπή θα αναλάμβανε να οργώσει τη χώρα και να συζητήσει με το λαό τις ρηξικέλευθες ιδέες που είχε επεξεργαστεί ο… Κατρούγκαλος. Ο οποίος Κατρούγκαλος δε δίσταζε να μιλήσει ακόμα και για επικείμενη… συντακτική συνέλευση (σαν να είχε γίνει μια επανάσταση που ετοιμαζόταν να δημιουργήσει το σύνταγμα του νέου καθεστώτος). Αλλά και συντακτική συνέλευση να μη γινόταν, ο Κατρούγκαλος το είχε σίγουρο πως οι αναθεωρητέες διατάξεις θα έμπαιναν στη διαδικασία της δημοψηφισματικής έγκρισής τους, στο πλαίσιο ενός δημοψηφίσματος (με συμβουλευτικό, έστω, χαρακτήρα).
 
Τα είπαν όλα αυτά, τα ξαναείπαν καναδυό φορές ακόμα (όταν ήθελαν κάτι για ν' αλλάξουν την ατζέντα, θυμούνταν το Σύνταγμα κι έκαναν κάποια φιέστα), μετά τα ξέχασαν και στο τέλος πήγαν στη Βουλή για να κάνουν την αναθεωρητική διαδικασία. Οπως ακριβώς προβλέπει το ισχύον Σύνταγμα (άρθρο 110). Για να δώσουν την ευκαιρία στον Βενιζέλο να λέει και να ξαναλέει χαιρέκακα, ότι το Σύνταγμα τούς εκδικήθηκε.
 
Εχουμε γράψει και άλλες φορές για την απόλυτη εργαλειοποίηση της συνταγματικής αναθεώρησης. Και από τον ΣΥΡΙΖΑ και από τη ΝΔ. Ο ΣΥΡΙΖΑ, όμως, απογείωσε αυτή τη διαδικασία, καθώς στο φινάλε, στην πρώτη ειδική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής, ο Τσίπρας περιόρισε την υποτιθέμενη ρηξικέλευθη αναθεώρηση στο… δραματικό ερώτημα αν ο Παυλόπουλος θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Δημοκρατίας, αν θα τον ψηφίσει και η ΝΔ του Μητσοτάκη.
 
Επισημάναμε αρκετές φορές στη σχετική με τη συνταγματική αναθεώρηση αρθρογραφία μας, ότι τα Συντάγματα, ως καταστατικοί νόμοι, αποτυπώνουν αυτό που έχει ήδη διαμορφωθεί στη ζωή. Προσαρμόζουν τη συνταγματική τάξη στις ανάγκες της πραγματικότητας. Τέτοιες ανάγκες δεν υπάρχουν αυτή την περίοδο. Δεν υπάρχει κάτι ώριμο σε ό,τι αφορά την πολιτειακή οργάνωση, ώστε να προκύπτει πιεστική ανάγκη συνταγματικής αναθεώρησης. Ετσι, τα αστικά κόμματα είχαν όλη την άνεση να εργαλειοποιήσουν την αναθεωρητική διαδικασία και να τη θέσουν στην υπηρεσία της εκλογικής τους προπαγάνδας.
 
Ο ΣΥΡΙΖΑ ψήφισε, με την ισχνή πλειοψηφία των 151 ψήφων που διαθέτει, να αναθεωρηθούν μια σειρά διατάξεις (καθιέρωση απλής αναλογικής ως μόνιμο εκλογικό σύστημα, διεύρυνση δυνατότητας δημοψηφισμάτων κτλ.). Τίποτε απ' αυτά δεν πρόκειται να πάρει 180 ψήφους στην επόμενη Βουλή (ακόμα κι αν ο ΣΥΡΙΖΑ έχει την πλειοψηφία). Ψήφισαν διατάξεις όχι γιατί ευελπιστούν να τις αλλάξουν, αλλά μόνο και μόνο για να κάνουν προπαγάνδα. Γι' αυτό η αντιπολίτευση κατηγόρησε τον ΣΥΡΙΖΑ για «συνταγματικό λαϊκισμό». Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και στην κυβερνητική προπαγάνδα αυτά τα θέματα πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Σχεδόν «θάφτηκαν» (όπως «θάφτηκε» και όλη η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης).
 
 Στην πραγματικότητα, δύο είναι τα ζητήματα που άνοιξαν. Το ένα είναι η διαδικασία εκλογής του προέδρου της Δημοκρατίας (άρθρο 32) και το άλλο η αλλαγή του καθεστώτος ποινικής προστασίας των υπουργών και των βουλευτών (άρθρο 86). Στο δεύτερο τα βρήκαν εύκολα. Με τόσα σκάνδαλα που «τρέχουν», κανένα αστικό κόμμα δε θα μπορούσε να υποστηρίξει να μην αλλάξει αυτή η διαδικασία. Γι' αυτό και η πρόταση για αναθεώρηση της συγκεκριμένης διάταξης συγκέντρωσε το μεγαλύτερο αριθμό ψήφων. Μένει να δούμε τι περιεχόμενο θα δώσει η επόμενη κυβερνητική πλειοψηφία στη σχετική διάταξη.
 
Το δεύτερο ζήτημα είναι η διαδικασία εκλογής του προέδρου της Δημοκρατίας. Ολοι συμφωνούσαν ότι η διαδικασία πρέπει να αλλάξει, ώστε να μη διαλύεται η Βουλή αν παρέλθει άπρακτη και η τρίτη ψηφοφορία. ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ διαφωνούσαν στη διαδικασία εκλογής. Η ΝΔ πρότεινε τρεις ψηφοφορίες, με την τελευταία να απαιτεί 151 ψήφους για την εκλογή του υποψήφιου προέδρου (δηλαδή, η εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία να μπορεί να εκλέγει τον πρόεδρο της επιλογής της). Ο ΣΥΡΙΖΑ πρότεινε εφτά ψηφοφορίες (με απόσταση ενός μήνα από τη μία στην άλλη), όλες με 180, κι αν καμιά δεν ευδοκιμήσει, εκλογή του προέδρου απευθείας από το λαό. Η ίδια η κοινοβουλευτική ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ, όμως, προφανώς με άνωθεν εντολή, φρόντισε να μη συγκεντρώσει ούτε 151 ψήφους η διάταξη για εκλογή του προέδρου απευθείας από το λαό, με αποτέλεσμα αυτό το ζήτημα να κλείσει από την πρώτη κιόλας ψηφοφορία.
 
Με δεδομένο, λοιπόν, ότι τον πρόεδρο θα τον εκλέγει η Βουλή (και μόνον η Βουλή), μένει να μάθουμε ποια διαδικασία θα επιλεγεί τελικά. Αυτή τη διαδικασία θα την καθορίσει η επόμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, έστω κι αν αυτή είναι μια οριακή πλειοψηφία 151 βουλευτών. Γιατί η ΝΔ έκανε τον ελιγμό να ψηφίσει και την πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ, με αποτέλεσμα η συγκεκριμένη αναθεωρητέα διάταξη να συγκεντρώσει πολύ περισσότερες από 180 ψήφους και στην επόμενη Βουλή να αρκούν 151 ψήφοι για να καθοριστεί η νέα διαδικασία εκλογής προέδρου της Δημοκρατίας.
 
Το εφεύρημα Κατρούγκαλου περί υποχρεωτικότητας για την επόμενη Βουλή της «κατεύθυνσης» που θα ψηφίσει η παρούσα Βουλή, διαλύθηκε γρήγορα. Το εγκατέλειψε και ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ, φροντίζοντας να κατεβάσει τους τόνους. Εν προκειμένω ισχύει το εξής πολύ απλό: δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός, καμιά θεσμική διαδικασία που να υποχρεώσει την αναθεωρητική Βουλή ν' ακολουθήσει την κατεύθυνση της προαναθεωρητικής, ακόμα και αν η δεύτερη ψήφισε με αυξημένη πλειοψηφία. Το πολύ-πολύ, αν ο ΣΥΡΙΖΑ βρεθεί στην αντιπολίτευση, να σηκωθεί ο Τσίπρας και να καταγγείλει τον Μητσοτάκη ότι δεν ακολουθεί την κατεύθυνση της προηγούμενης (προαναθεωρητικής) Βουλής. Ο Μητσοτάκης θα του απαντήσει με μια επιχειρηματολογία που θ' ακούγεται εξίσου λογική και το πανηγύρι θα τελειώσει εκεί. Η επόμενη Βουλή θ' αποφασίσει και γι' αυτό αρκούν 151 ψήφοι.
 
Το πιθανότερο είναι να καταλήξουν σε μια διαδικασία τριών ψηφοφοριών, με την τελευταία να προβλέπεται ότι μπορεί με 151 ψήφους να εκλέξει πρόεδρο της Δημοκρατίας. Αντε να προσθέσουν μια τέταρτη ψηφοφορία (τρεις με 180 και η τέταρτη με 151 ψήφους). Αφού θέλουν ν' αποφεύγουν τις εκλογές επειδή η Βουλή δεν μπόρεσε να εκλέξει πρόεδρο της Δημοκρατίας, λογικό είναι να πάνε σε μια τελευταία ψηφοφορία με 151 (κάτω απ' αυτό το όριο δε νομίζουμε ότι θα κατέβουν).
 
Η διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης στη σημερινή Βουλή ολοκληρώθηκε και δε νομίζουμε ότι θα τους απασχολήσει άλλο. Δεν υπάρχουν ζητήματα «πιασάρικα», τα οποία να μπορούν να τροφοδοτήσουν την προεκλογική προπαγάνδα όλων των κομμάτων. Το πολύ να μιλά ο Τσίπρας για το νόμο περί ευθύνης υπουργών (στο πλαίσιο της σκανδαλολογίας της προεκλογικής περιόδου) και να του απαντά ο Μητσοτάκης ότι και η ΝΔ συμφώνησε να αναθεωρηθεί η σχετική διάταξη του Συντάγματος. Και βέβαια, θα καταγγέλλει ο Μητσοτάκης το μπλόκο του ΣΥΡΙΖΑ στην αναθεώρηση του άρθρου 16 (ώστε να μπορούν να ιδρυθούν ιδιωτικά πανεπιστήμια) και θα καμαρώνει ο Τσίπρας για το μπλόκο, ποντάροντας στην ψήφο κάποιων προοδευτικών στρωμάτων που έχουν δώσει μάχες γι' αυτό το ζήτημα.