Απειλή casus belli και… μόκο

Στους κύκλους που διαμορφώνουν την ελληνική εξωτερική πολιτική (διπλωμάτες, καθηγητάδες των διάφορων Ινστιτούτων, πολιτικούς παράγοντες και λοιπούς παρατρεχάμενους) υπήρχε εδώ και χρόνια η άποψη ότι το ελληνικό κράτος θα έπρεπε να επεκτείνει στα 12 μίλια την αιγιαλίτιδα ζώνη (τα χωρικά ύδατα, όπως είχε πολιτογραφηθεί ως όρος)  στις περιοχές που δεν άπτονται των γνωστών διαφορών με την Τουρκία. Δηλαδή στο Ιόνιο, και στο τμήμα μεταξύ δυτικής Κρήτης και Πελοποννήσου. Υπήρχε και η αντίθετη άποψη: ότι δεν έπρεπε να γίνει καμιά τέτοια κίνηση, γιατί αφήνοντας το Αιγαίο εκτός της επέκτασης, θα νομιμοποιούνταν de facto η τουρκική άποψη περί «ειδικών συνθηκών» που ισχύουν στο Αιγαίο (η Τουρκία έχει επεκτείνει στα 12 μίλια την αιγιαλίτιδα ζώνη της σε όλα τα παράκτια μέτωπά της, πλην του Αιγαίου).
 
Η κυβέρνηση Τσίπρα επέλεξε να κινηθεί σύμφωνα με την πρώτη άποψη, που μέχρι τώρα δεν την είχε επιλέξει καμιά κυβέρνηση. Αντί όμως να κρατήσει το ζήτημα «χαμηλά», ο Κοτζιάς -με την άδεια του Τσίπρα, όπως δήλωσε παρουσία του- επέλεξε να το ανακοινώσει κατά την τελετή παράδοσης-παραλαβής με τον Τσίπρα ως μέγα θέμα, με το οποίο «μεγαλώνουμε την πατρίδα μας». Ηταν η ανάγκη του να δείξει ότι υπήρξε τεράστιος υπουργός των Εξωτερικών, ο… καλυτερότερος από την εποχή που το ελληνικό κράτος μεγάλωνε τα όρια της επικράτειάς του. Το ελληνικό κράτος πετυχαίνει «επέκταση της κυριαρχίας της χώρας, πρώτη φορά μετά από 70 χρόνια, από τότε που πήραμε τη Δωδεκάνησο», είπε ο Κοτζιάς, μπερδεύοντας τις βούρτσες με… κάτι που έχει την ίδια κατάληξη. «Η χώρα επεκτείνει, σ’ ένα πρώτο βήμα, από τους Οθωνούς, τα Διαπόντια νησιά μέχρι τα Αντικύθηρα, την αιγιαλίτιδά της ζώνη», ανακοίνωσε με καμάρι, ταυτίζοντας την ενσωμάτωση στο ελληνικό κράτος μιας περιοχής με ελληνικό πληθυσμό, όπως ήταν τα κατεχόμενα μέχρι τον Β' παγκόσμιο πόλεμο από την Ιταλία Δωδεκάνησα, με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης σε περιοχές που κανένας δεν αμφισβητούσε αυτή την επέκταση, η οποία εδράζεται στο διεθνές δίκαιο για τη θάλασσα.
 
«Η χώρα επεκτείνει τον εαυτό της. Η χώρα επεκτείνει τον εαυτό της στα 12 ναυτικά μίλια», συνέχισε με θριαμβευτικό ύφος. Και ξανά μανά: «Επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης, σημαίνει ότι επεκτείνεται ο εθνικός χώρος κυριαρχίας της χώρας, αλλά και ευθύνης του πρωθυπουργού και όλης της κυβέρνησης». Ξεχνώντας ακόμα και την Ιστορία: το ελληνικό κράτος επεκτάθηκε δυο φορές κατά τον 20ό αιώνα. Και τις δύο μετά από πολέμους: τους βαλκανικούς πολέμους και τον πρώτο παγκόσμιο, την πρώτη φορά, το δεύτερο παγκόσμιο τη δεύτερη φορά. Κι ότι στην προσπάθειά του να επεκταθεί, υπέστη και δύο «νίλες». Μία το 1897 και μία το 1922. Χρειάζεται πραγματικά θράσος, άγνοια και σύνδρομο μεγαλοπρέπειας για να κάνει κανείς τέτοιες ανιστόρητες και εκτός πραγματικότητας συγκρίσεις. Να συγκρίνεις την ενσωμάτωση της Ηπείρου, της Μακεδονίας, της Θράκης και των Δωδεκανήσων στο ελληνικό κράτος, με την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια!
 
Το πήγε και παραπέρα ο Κοτζιάς: «Το δεύτερο, που είναι σχεδόν ολοκληρωμένο, είναι ολοκληρωμένο από μας απλώς θέλουμε τον έλεγχο και από διεθνείς χαρτογράφους, είναι η Κρήτη. Και είναι έτοιμο αλλά θέλει ξανά μέτρημα, από τα Αντικύθηρα και την Κρήτη μέχρι και το Σαρωνικό και σε πρωτόλειο πιο πολύ είναι από το Σαρωνικό πάνω μέχρι τον Παγασητικό, μέχρι τη Μαγνησία, περιλαμβάνοντας την Εύβοια κτλ., κι όπως ξέρετε, προγραμματίζουμε, κλιμακωτά, να φτάσουμε να το ολοκληρώσουμε ως κυβέρνηση αυτό το σχέδιο».
 
Δηλαδή, παρουσίασε το ζήτημα σαν… τεχνικό σχέδιο, που απλά θέλει κάποιο χρόνο για να ολοκληρωθεί: η αιγιαλίτιδα ζώνη θα επεκταθεί στα 12 μίλια παντού. Και στο Αιγαίο! Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Τσίπρας, υπερθεμάτισε: «Και ταυτόχρονα η χώρα επεκτείνεται με όσα ανακοίνωσε πριν από λίγο ο Νίκος Κοτζιάς και αποτελεί ένα μέρος των στρατηγικών που εμπνεύστηκε, μαζί σχεδιάσαμε και υλοποιούμε και θα υλοποιούμε και από εδώ και στο εξής, η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης σταδιακά ένα πολύ σημαντικό γεγονός για την πατρίδα μας».
 
Τρεις μέρες μετά από αυτή τη φιέστα της εθνικής ψευτομαγκιάς, ήρθε η απάντηση από πλευράς Τουρκίας. Οχι μόνο με δηλώσεις, αλλά με κλήση του έλληνα πρέσβη στο υπουργείο Εξωτερικών, όπου ο  Μεβλούτ Τσαβούσογλου του κατέστησε σαφές ότι το casus belli εξακολουθεί να ισχύει και αν το ελληνικό κράτος δοκιμάσει να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη στο Αιγαίο στα 12 μίλια, η Τουρκία δε θα παραμείνει αδρανής. Λίγο πριν υποδεχτεί τον πρέσβη, ο Τσαβούσογλου εμφανίστηκε σε τηλεοπτική εκπομπή και έστειλε το μήνυμά του, για να το ακούσει το εθνικιστικό ακροατήριο στην Τουρκία: «Η Ελλάδα πολλές φορές κάνει παρόμοιες δηλώσεις. Εκεί προηγείται ο λαϊκισμός. Είμαστε υπέρ του να τεθεί με ειρηνικό τρόπο το θέμα. Εμείς δίνουμε κατάλληλες απαντήσεις και τους βάζουμε στη θέση τους. Γνωρίζουν πολύ καλά οι Ελληνες ότι δε θα επιτρέψουμε τέτοια απόφαση».
 
Για να μην υπάρξει κάποια… παρανόηση, εκδόθηκε και επίσημη ανακοίνωση του εκπροσώπου του τουρκικού ΥΠΕΞ, η οποία ανέφερε εισαγωγικά ότι η τουρκική κυβέρνηση παρακολούθησε τις δηλώσεις του πρώην ΥΠΕΞ Νίκου Κοτζιά και του έλληνα πρωθυπουργού για τα σχέδια σταδιακής επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων και τόνιζε: «Δεν είναι δυνατόν να ανεχθούμε ενέργειες για τις οποίες δεν υπάρχει διμερής συμφωνία στο Αιγαίο, στο οποίο έχουμε κοινές ακτές». Προσέθετε, δε, ότι η Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση της 8ης Ιουνίου 1995 έχει εκδώσει τις απαραίτητες προειδοποιήσεις για το συγκεκριμένο θέμα, οι οποίες «βρίσκονται ακόμη σε ισχύ» (το casus belli δηλαδή). «Οι απόψεις μας και οι προειδοποιήσεις μας επί του θέματος μεταφέρθηκαν επίσης στον έλληνα πρέσβη στην Αγκυρα», κατέληγε η γραπτή δήλωση του εκπροσώπου του τουρκικού ΥΠΕΞ, διαψεύδοντας με κοροϊδευτικό τρόπο τις πρωινές διαρροές του ελληνικού ΥΠΕΞ, ότι ο πρέσβης δεν κλήθηκε εκτάκτως από τον Τσαβούσογλου, αλλά επρόκειτο για μια συνάντηση ρουτίνας, προγραμματισμένη από μέρες. Ακόμα κι αν ήταν έτσι (υπήρχε το θέμα με τις έρευνες από το τουρκικό σκάφος Barbaros και την πραγματική ή υποτιθέμενη παρενόχλησή του από ελληνικά πολεμικά σκάφη), κύριο αντικείμενο της διακοίνωσης του τουρκικού ΥΠΕΞ προς τον έλληνα πρέσβη ήταν η φιέστα των Τσιπροκοτζιάδων και οι ανακοινώσεις για σταδιακή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 μίλια.
 
Ακολούθησε απάντηση του εκπροσώπου του ελληνικού ΥΠΕΞ, η οποία σημείωνε ότι «η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης αποτελεί νόμιμο και αναφαίρετο κυριαρχικό δικαίωμα της Ελλάδος, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η σχετική απόφαση για επέκταση εναπόκειται αποκλειστικά στην Ελλάδα, η οποία έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα όποτε και όπως η ίδια κρίνει. Το δικαίωμα αυτό ισχύει απαρεγκλίτως και δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση ή υπό διαπραγμάτευση με τρίτους». Και κατέληγε… παραπονιάρικα: «Αυθαίρετες ερμηνείες του διεθνούς δικαίου και απειλές βίας από την πλευρά της Τουρκίας, όπως και η αμφισβήτηση των νομίμων δικαιωμάτων της χώρας μας, ούτε αλλάζουν το γεγονός αυτό, αλλά ούτε συμβάλλουν στις σχέσεις καλής γειτονίας».
 
Τέτοιες ανακοινώσεις έχουν εκδοθεί ουκ ολίγες φορές στο παρελθόν. Και είναι ολοφάνερη η προσπάθεια να πέσουν οι τόνοι. Ο άλλος σου λέει, ότι έτσι και ασκήσεις το δικαίωμα που ισχυρίζεσαι ότι έχεις, θα σου κηρύξει πόλεμο και συ του απαντάς, ότι μ' αυτή τη δήλωση… δε συμβάλλει στις σχέσεις καλής γειτονίας! Ομως, από το 1995 που σου πρωτοδιατύπωσε αυτή την απειλή, έχουν περάσει 23 ολόκληρα χρόνια, στη διάρκεια των οποίων δεν τόλμησες να κάνεις αυτό που διακηρύσσεις ως αναφαίρετο δικαίωμά σου.  Εχεις τα κότσια να το κάνεις τώρα; Πόσες εικοσαετίες θα χρειαστεί να περάσουν ακόμα;
 
Είναι φανερό ότι πρόκειται για επίδειξη εθνικής ψευτομαγκιάς, αποκλειστικά για εσωτερική κατανάλωση. Την είχαν ανάγκη και ο Τσίπρας και ο Κοτζιάς, καθώς βάλλονται για τη Συμφωνία των Πρεσπών, όχι μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά και από τον συγκυβερνήτη Καμμένο. Το μόνο που κατάφεραν, όμως, είναι να ενεργοποιήσουν τα εθνικιστικά αντανακλαστικά και στην απέναντι κυβέρνηση και να αναβιώσουν έναν ανταγωνισμό, στον οποίο το ελληνικό κράτος ξέρει ότι δεν έχει το πάνω χέρι. Αλλιώς, θα είχε υλοποιήσει την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης εδώ και δεκαετίες. Δεν το έκαναν κυβερνήσεις που έπαιξαν πιο σκληρά με τον «εθνικό τσαμπουκά», θα το κάνει η κυβέρνηση Τσίπρα, η οποία μάλιστα διάγει το τέλος της θητείας της;
 
Η αναδίπλωση ήρθε την ίδια κιόλας μέρα. Για ένα θέμα που στην τελετή παράδοσης-παραλαβής του ΥΠΕΞ παρουσιάστηκε σαν τελειωμένο, συγκλήθηκε επειγόντως σύσκεψη υπό τον Τσίπρα στο ΥΠΕΞ! Και άρχισε η προσπάθεια απεμπλοκής από το κλίμα που είχε δημιουργήσει ο Κοτζιάς (παρέα με τον Τσίπρα, φυσικά). «Είναι έτοιμα τα προεδρικά διατάγματα», είχε ανακοινώσει ενώπιον του Τσίπρα ο Κοτζιάς. Ο ίδιος, όταν ρωτήθηκε την Τρίτη (Creta TV) αν ενημερώθηκε η Βουλή και οι πολιτικοί αρχηγοί, απάντησε ότι «δε χρειαζόταν να ενημερωθεί η Βουλή» (αφού η επέκταση των χωρικών υδάτων θα γινόταν με προεδρικά διατάγματα) και ότι «οι πολιτικοί αρχηγοί θα ενημερωθούν όταν έρθει η ώρα»! Δηλαδή, ένα -κατά την άποψή τους- μείζονος εθνικής σημασία ζήτημα θα ρυθμίζονταν χωρίς καν ενημέρωση της Βουλής!
 
Μόλις ακούστηκαν οι βρυχηθμοί από την άλλη όχθη του Αιγαίου και καθώς αντιλήφθηκε ότι η αντιπολίτευση θα τον «σκίσει», ο Τσίπρας άδειασε τον Κοτζιά και έδωσε εντολή οι ρυθμίσεις να μη γίνουν με προεδρικά διατάγματα, αλλά με νομοσχέδιο που θα κατατεθεί στη Βουλή, αφού προηγηθεί και διάλογος με τα πολιτικά κόμματα. Ειδικά δε γι' αυτό το ζήτημα, εξετάζεται και η σύγκληση του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής. Δόθηκε εντολή αυτά να διαρρεύσουν στους δημοσιογράφους, μαζί με την είδηση ότι ο Τσίπρας αποφάσισε τη σύγκληση του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΥΠΕΞ (προεδρεύει ο καθηγητής Χρ. Ροζάκης), προκειμένου να συζητηθούν οι πτυχές του ζητήματος!
 
Δηλαδή, αυτό που ο Κοτζιάς -συναινούντος του Τσίπρα- παρουσίασε ως τελειωμένο, πρώτα θα το εξετάσει το Επιστημονικό Συμβούλιο του ΥΠΕΞ, μετά οι υπηρεσίες θα φτιάξουν νομοσχέδιο, μετά το νομοσχέδιο θα συζητηθεί με τα κόμματα (ίσως και σε ad hoc συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής) και μετά το νομοσχέδιο θα πάει στη Βουλή! Μέχρι να γίνουν όλ' αυτά, θα έχουν γίνει και οι εκλογές…