Μπορεί το υψηλόβαθμο πανεπιστημιακό κατεστημένο, που κατέχει θέσεις στις Συγκλήτους και τα Πρυτανικά Συμβούλια των ΑΕΙ, στη μεγάλη του πλειοψηφία, να δημιούργησε πρόβλημα στην Κεραμέως -κυρίως επικοινωνιακό ως προς την αποδοχή που έτυχε ο κακόφημος νόμος-πλαίσιο από τις διοικήσεις των Πανεπιστημίων-, όμως η ζωή έδειξε για μια ακόμη φορά ότι οι δυνάμεις που αντιστέκονται στην πλήρη παράδοση του δημόσιου Πανεπιστήμιου στα νύχια της αγοράς (φοιτητικό κίνημα, εργαζόμενοι στα ΑΕΙ, απλοί πανεπιστημιακοί καθηγητές), δεν πρέπει να τρέφουν καμιά εμπιστοσύνη σε αυτό.
Και αυτό γιατί το υψηλόβαθμο πανεπιστημιακό κατεστημένο των ΑΕΙ έχει από καιρό, σε μεγάλο βαθμό, απεκδυθεί τον ακαδημαϊκό τους χαρακτήρα και έχει προσανατολιστεί στην ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων και στην ιδιωτικοποίηση πλευρών της λειτουργίας τους, επιβεβαιώνοντας με τις πράξεις του αυτές το ρόλο του στην κεφαλή του αστικού πανεπιστήμιου, στο πλαίσιο του καπιταλισμού, ρόλο ικανοποίησης των επιλογών που υιοθετούν κάθε φορά οι κυβερνήσεις για λογαριασμό των συμφερόντων του κεφαλαίου.
Αναφερόμαστε στη διάσταση μεταξύ λόγων και έργων από Πρυτάνεις των ΑΕΙ, που παρά το γεγονός ότι οι Σύγκλητοι των Πανεπιστημίων τους τάχθηκαν κατά των Συμβουλίων Διοίκησης (ΣΔ), αυτοί έσπευσαν να θέσουν υποψηφιότητα για τις εκλογές των εσωτερικών μελών των ΣΔ.
Ασφαλώς, οι «δικαιολογίες» που επιστρατεύονται έχουν αντληθεί από την πάγια «επιχειρηματολογία» όλων των ρεφορμιστών, της «άλωσης των μηχανισμών από τα μέσα».
Σήμερα, λοιπόν, διεξάγονται με ηλεκτρονική ψηφοφορία οι εκλογές για την ανάδειξη των 6 εσωτερικών μελών των ΣΔ, στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο (ΕΛΜΕΠΑ) (τα πρώην ΤΕΙ Κρήτης).
Στις υποψηφιότητες, στο μεν Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου συγκαταλέγονται από το υπάρχον Πρυτανικό Συμβούλιο ο νυν Πρύτανης Κατσής Αθανάσιος και η Αντιπρύτανης Ζυγά Σοφία, στο δε ΕΛΜΕΠΑ από το νυν Πρυτανικό Συμβούλιο ο σημερινός Πρύτανης Κατσαράκης Νικόλαος και οι Αντιπρυτάνεις Μανιός Θρασύβουλος, Φλώρος Χρήστος και Δρακάκης Εμμανουήλ.
Και όσον αφορά το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου δεν βρήκαμε καμιά δημοσιευμένη απόφαση της Συγκλήτου για το πόνημα Κεραμέως «Νέοι Ορίζοντες στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Ενίσχυση της ποιότητας, της λειτουργικότητας και της σύνδεσης των ΑΕΙ με την κοινωνία και άλλες διατάξεις», όμως όσον αφορά το ΕΛΜΕΠΑ βγάζει μάτι η σχετική απόφαση της Συγκλήτου του, που αν και ήπια, καταφέρεται κατά του νόμου και ειδικά κατά των Συμβουλίων Διοίκησης.
Eδώ αξίζει να θυμίσουμε ότι η απόφαση της Συνόδου των Πρυτάνεων για το νομοσχέδιο Κεραμέως δεν ήταν ομόφωνη, αλλά πάρθηκε κατά πλειοψηφία. Ομοφωνία δεν μπόρεσε να επιτευχθεί ούτε ενάντια στα Συμβούλια Διοίκησης. Σημειώναμε τότε ότι θα είχε ενδιαφέρον να μάθουμε ποιοι Πρυτάνεις αποδέχονται αυτά τα υπερσυγκεντρωτικά όργανα που ακυρώνουν την ουσία αυτού που οι ίδιοι ισχυρίζονται ότι υπερασπίζονται, δηλαδή το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων.
Για του λόγου το αληθές παραθέτουμε το σχετικό απόσπασμα της απόφασης του ΕΛΜΕΠΑ:
«Με τις ρυθμίσεις του Κεφαλαίου Β΄ (άρθρα 7-19) ανατρέπεται στο σύνολό της η δημοκρατική δομή διοίκησης και λειτουργίας του ελληνικού δημόσιου Πανεπιστημίου. Θεσμοθετείται το Συμβούλιο Διοίκησης (ΣΔ), ένα εκτελεστικό όργανο με υπερ-αρμοδιότητες, το οποίο αποτελείται από έξι εσωτερικά μέλη και πέντε εξωτερικά μέλη. Το ΣΔ θα επιλέγει τον Πρύτανη, τους Αντιπρυτάνεις και τους Κοσμήτορες! Τα μονοπρόσωπα όργανα διοίκησης του Πανεπιστημίου δεν θα εκλέγονται πλέον από την ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά θα ορίζονται από ένα όργανο με εξω-πανεπιστημιακά μέλη.
Το επιχείρημα ότι δημιουργείται ένα πλαίσιο ελέγχου και λογοδοσίας του Πρύτανη καταρρίπτεται άμεσα, καθώς στο ολιγομελές Συμβούλιο Διοίκησης (όργανο ελέγχου) συμμετέχει και ο Πρύτανης (ελεγχόμενος) με ιδιαίτερα αυξημένες αρμοδιότητες. Με τον προτεινόμενο τρόπο εκλογής των εσωτερικών μελών στα ΣΔ (ταξινομική ψήφος, μη αντιπροσωπευτική εκπροσώπηση Σχολών ανάλογα με τον αριθμό μελών ΔΕΠ που διαθέτουν κ.α.) και επιλογής από αυτά των εξωτερικών μελών είναι πολύ πιθανό να επικρατήσουν μηχανισμοί συναλλαγής και διαπλοκής στα Πανεπιστήμια, με αντάλλαγμα μια θέση στο Συμβούλιο Διοίκησης. Ειδικά, σε μικρά περιφερειακά Πανεπιστήμια, ενδέχεται με το ‘’νέο’’ μοντέλο διοίκησης να ανακύψει Πρύτανης που θα έχει λάβει ελάχιστες ψήφους από τα μέλη ΔΕΠ ως υποψήφιο εσωτερικό μέλος του ΣΔ.
Η Σύγκλητος που αποτελείται, μέχρι σήμερα, από εκλεγμένα μονοπρόσωπα όργανα διοίκησης (Πρύτανη, Αντιπρυτάνεις, Κοσμήτορες Σχολών, Προέδρους Τμημάτων), αλλά και τους εκπροσώπους των εργαζομένων (ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ, ΔΥ) και των φοιτητών, απονευρώνεται πλήρως, καθώς της αφαιρούνται σημαντικές αρμοδιότητες οι οποίες μεταφέρονται στο Συμβούλιο Διοίκησης. Αξίζει να σημειωθεί ότι, από τα όργανα διοίκησης απουσιάζουν πλέον πλήρως οι εκπρόσωποι των διοικητικών υπαλλήλων, μιας μεγάλης κατηγορίας εργαζομένων στα Πανεπιστήμια.
Με το παρόν σχέδιο νόμου καταργείται επίσης ο επιτυχημένος θεσμός του Πρυτανικού Συμβουλίου. Είναι απορίας άξιο πως η πολιτική ηγεσία του ΥΠΑΙΘ, ενώ πριν από μόλις δύο χρόνια νομοθέτησε με τον ν. 4692/2020 την εκλογή των πρυτανικών αρχών από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ως σχήμα μάλιστα Πρύτανη-Αντιπρυτάνεων, έρχεται σήμερα να καταργήσει τον νόμο που η ίδια ψήφισε και να νομοθετήσει ακριβώς το αντίθετο, χωρίς καμία εξήγηση. Το «νέο» μοντέλο διοίκησης των Πανεπιστημίων, δεν είναι προφανώς καθόλου νέο. Εχει δοκιμαστεί, σε μια ηπιότερη έκδοσή του, στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας κατά το διάστημα 2011-2013 (ν. 4009/2011, Υπ. Διαμαντοπούλου) και απέτυχε παταγωδώς. Οδήγησε σε σημαντικά προβλήματα λειτουργίας στα Πανεπιστήμια και επί της ουσίας καταργήθηκε μόλις δύο-τρία χρόνια μετά την εφαρμογή του.
Συνεπώς, κατά τη γνώμη μας, με το παρόν σχέδιο νόμου καταστρατηγείται το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων, καθώς οι πρυτανικές αρχές (Πρύτανης, Αντιπρυτάνεις) και οι Κοσμήτορες δεν θα εκλέγονται πλέον άμεσα από την ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά θα επιλέγονται από ένα ολιγομελές Συμβούλιο Διοίκησης με εξω-πανεπιστημιακά μέλη, ενώ οι αρμοδιότητες του ανώτατου συλλογικού οργάνου διοίκησης του Πανεπιστημίου, της Συγκλήτου, υποβαθμίζονται δραστικά και μεταφέρονται στο ΣΔ. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της Μεταπολίτευσης, και ειδικά μετά τον νόμο πλαίσιο του 1982, που θίγεται σε τέτοιο βαθμό το αυτοδιοίκητο και η δημοκρατική λειτουργία των δημόσιων Πανεπιστημίων, όπως προβλέπεται από την παράγραφο 5 του άρθρου 16 του Συντάγματος που αναφέρει ότι ‘’…η Ανώτατη Εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση…’’.
Εστω και την ύστατη ώρα, το ‘’νέο’’ μοντέλο διοίκησης των Πανεπιστημίων πρέπει να αποσυρθεί. Οι πρυτανικές αρχές (Πρύτανης – Αντιπρυτάνεις) και οι Κοσμήτορες των Σχολών είναι αναγκαίο να συνεχίσουν να εκλέγονται από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ενώ η Σύγκλητος ως ανώτατο, δημοκρατικά εκλεγμένο συλλογικό όργανο του Πανεπιστημίου επιβάλλεται να συνεχίσει να έχει ουσιαστικές αρμοδιότητες για την ανάπτυξη και τη λειτουργία του, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια, την αξιοκρατία και το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων» (οι εμφάσεις δικές μας).
Θυμίζουμε τι αναφέραμε σχετικά με τα Συμβούλια Διοίκησης, όταν το εκτρωματικό νομοσχέδιο Μητσοτάκη-Κεραμέως κατατέθηκε στη Βουλή:
Υπερσυγκεντρωτικό μοντέλο διοίκησης – ατμομηχανή του επιχειρηματικού πανεπιστήμιου και διακοσμητικός ρόλος της Συγκλήτου
Το νέο μοντέλο διοίκησης βάζει τέλος στα «στεγανά» και τις «προκαταλήψεις» των ακαδημαϊκών διοικήσεων που, κατά τον Μητσοτάκη, δεν βοηθούσαν τα Πανεπιστήμια να «προσαρμοστούν με την ταχύτητα που απαιτείται» στην επιχειρηματικότητα. Γι’ αυτό παραγκωνίζονται οι γνωστές Πρυτανικές Αρχές και τις αρμοδιότητές τους και τα ηνία αναλαμβάνει το Συμβούλιο Διοίκησης, στο οποίο συμμετέχουν και εξωγενείς παράγοντες, άνθρωποι της «αγοράς», εκπρόσωποι διεθνών καπιταλιστικών οργανισμών και τα ρέστα.
Το νέο Συμβούλιο Διοίκησης είναι ένα υπερσυγκεντρωτικό, αυταρχικό όργανο, που ψηφίζει και παύει τον Πρύτανη, διορίζει και παύει τον Κοσμήτορα (τον επιλέγει μεταξύ τριών υποψηφιοτήτων) και τους Αντιπρυτάνεις, ορίζει τον Πρόεδρο Τμήματος και Διευθυντή Τομέα, διορίζει τον Εκτελεστικό Διευθυντή, έχει τον απόλυτο διοικητικό και οικονομικό έλεγχο του ΑΕΙ. Ενδεικτικά:
- εγκρίνει το τετραετές στρατηγικό σχέδιο του Α.Ε.Ι., το οποίο περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον τη στρατηγική για την ανάπτυξη του Α.Ε.Ι. σε τοπικό, εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο,
- εγκρίνει τον ετήσιο προϋπολογισμό του Α.Ε.Ι. και τον προϋπολογισμό ΕΛΚΕ,
- εγκρίνει το περιεχόμενο των πάσης φύσεως συμβάσεων με φυσικά ή νομικά πρόσωπα που δεσμεύουν το Α.Ε.Ι.,
- εγκρίνει την ίδρυση ή τη συμμετοχή σε εταιρίες τεχνοβλαστών ή άλλες εταιρίες και ορίζει τους εκπροσώπους του Α.Ε.Ι. στα όργανα διοίκησής τους,
- εγκρίνει τον προγραμματισμό και απολογισμό για την αξιοποίηση της περιουσίας του Α.Ε.Ι.,
- oρίζει τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου και τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Εταιρίας Αξιοποίησης και Διαχείρισης της Περιουσίας του Α.Ε.Ι., τους παύει από τα καθήκοντά τους, εποπτεύει τη λειτουργία της εταιρίας…
- εγκρίνει, το σχέδιο ετήσιου και πολυετούς προγραμματισμού προσλήψεων διοικητικού προσωπικού,
- εγκρίνει τη σύναψη προγραμματικών συμβάσεων ή συμφωνιών με άλλους φορείς του δημοσίου τομέα και προσελκύει νέες χρηματοδοτήσεις, δωρεές, οικονομικές ενισχύσεις και συνεργασίες με φορείς του εξωτερικού,
- εγκρίνει τον Οργανισμό του Α.Ε.Ι,
- ελέγχει τα Μητρώα Γνωστικών Αντικειμένων και τα Μητρώα Εσωτερικών και Εξωτερικών Εκλεκτόρων, και δύναται να τα αναπέμψει,
- ασκεί έλεγχο επί των διαδικασιών εκλογής και εξέλιξης των μελών Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (Δ.Ε.Π.), κ.λπ.
Αποτελείται από 6 εσωτερικά μέλη που εκλέγονται από το σύνολο των μελών ΔΕΠ του ΑΕΙ και 5 επίλεκτα εξωτερικά μέλη που επιλέγονται από τα εσωτερικά μέλη, κατόπιν διεθνούς πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Τα εξωτερικά μέλη προέρχονται από καθηγητές Πανεπιστημίων της αλλοδαπής, φυσικά πρόσωπα με ευρεία αναγνώριση ή συμβολή στον πολιτισμό, τις τέχνες, τα γράμματα ή τις επιστήμες, την οικονομία ή την κοινωνία και εκπροσώπους διεθνών οργανισμών ή κοινωνικών εταίρων.
- Ο Πρύτανης, που έως τώρα εκλεγόταν από το σύνολο των μελών ΔΕΠ του Πανεπιστήμιου, τώρα επιλέγεται μεταξύ των 6 ήδη εκλεγμένων εσωτερικών μελών, από τα 11 μέλη του Συμβουλίου, εκ των οποίων τα 5 είναι πρόσωπα εκτός ΑΕΙ. Μιλάμε για τη δημοκρατία στο απώγειό της! Μάλιστα είναι υποχρεωμένος μαζί με την υποψηφιότητά του να ανακοινώσει και την κουστωδία των Αντιπρυτάνεων που θα τον συνοδεύουν, ώστε το Συμβούλιο να έχει εκ των προτέρων εικόνα αυτών που θα ασχολούνται αμιγώς με τα ακαδημαϊκά θέματα και θα είναι «γιουσουφάκια» του, για να κάνει τα «κουμάντα» του. Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, τα παζάρια και τις πελατειακές σχέσεις που θα αναπτυχθούν στα παρασκήνια.
Ο Πρύτανης είναι ταυτόχρονα και ελεγκτής και ελεγχόμενος! Είναι ο επικεφαλής της Συγκλήτου, που είναι αρμόδια για τα ακαδημαϊκά θέματα και ταυτόχρονα πρόεδρος του Συμβουλίου Διοίκησης! Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Αποτελεί το «δωράκι» προς τον Πρύτανη και την κουστωδία του -τους Αντιπρυτάνεις-, που άλλωστε δεν κοστίζει και τίποτε, αφού αυτός είναι στην ουσία δέσμιος και απόλυτα υποτελής του Συμβουλίου Διοίκησης, ενώ με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα-δεσμώτη της Συγκλήτου.
- Το Συμβούλιο Διοίκησης χρειάζεται, όμως, και έναν γκαουλάιτερ για να το διευκολύνει στο έργο του. Αυτός είναι ο Εκτελεστικός Διευθυντής-μάνατζερ που επιλέγεται από το Συμβούλιο Διοίκησης. Δύναται να προέρχεται και από χώρο εκτός ΑΕΙ και έχει θητεία παράλληλη με αυτή του Συμβουλίου.
Στα προσόντα επιλογής αναφέρονται και η «επαγγελματική εμπειρία τουλάχιστον τριών (3) ετών σε θέματα σχετικά με την τριτοβάθμια εκπαίδευση ή την έρευνα ή την εν γένει διοικητική εμπειρία σε ερευνητικούς οργανισμούς ή υπηρεσίες ή επιχειρήσεις του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα της ημεδαπής ή της αλλοδαπής».
- Η Σύγκλητος ασκεί κυρίως ακαδημαϊκές και ερευνητικές αρμοδιότητες, που και αυτές είναι αποδυναμωμένες, καθώς, όπως προαναφέραμε, τον στρατηγικό σχεδιασμό του ΑΕΙ έχει το παντοδύναμο Συμβούλιο. Αποτελείται από τους: Πρύτανης, Κοσμήτορες, Πρόεδροι και εκπρόσωποι ΕΕΠ, ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ και φοιτητών.
- Η εκπροσώπηση των φοιτητών στα όργανα γίνεται με ενιαίο ψηφοδέλτιο-αχταρμά. Πρόκειται για ένα πλειοψηφικό σύστημα που «πνίγει» τις μικρές φοιτητικές παρατάξεις και επιπλέον βάζει τέλος στις διακριτές πολιτικές και ιδεολογικές γραμμές (σ.σ. για εμάς η «συνδιοίκηση» αποτέλεσε μηχανισμό καλλιέργειας αυταπατών και συνευθύνης στις επιλογές του αστικού πανεπιστήμιου. Γι’ αυτό ανέκαθεν ταχθήκαμε εναντίον της. Πλην, όμως, δεν μπορούμε να μη σημειώσουμε τη βρόμικη τακτική του ΥΠΑΙΘ, που γίνεται τάχα στο όνομα της καταπολέμησης της διαπλοκής).
Οι εκπρόσωποι των φοιτητών αναδεικνύονται από το Συμβούλιο Φοιτητών. Η εκπροσώπηση στα όργανα του ΑΕΙ γίνεται με έναν πυραμιδοειδή τρόπο, ώστε να επιτυγχάνεται ο απόλυτος έλεγχος:
- Οι εκπρόσωποι των φοιτητών στη Συνέλευση του Τμήματος αναδεικνύονται από το σύνολο των φοιτητών των προγραμμάτων σπουδών πρώτου κύκλου (που δεν έχουν υπερβεί την ανώτατη διάρκεια φοίτησης), δεύτερου κύκλου (που δεν έχουν υπερβεί την ελάχιστη διάρκεια του προγράμματος σπουδών) και τρίτου κύκλου (που δεν έχουν συμπληρώσει 3 έτη από την εγγραφή τους) του Τμήματος. Η θητεία τους είναι ετήσια και η εκλογική διαδικασία διεξάγεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά με ενιαίο ψηφοδέλτιο.
- Οι εκπρόσωποι των φοιτητών στις Κοσμητείες των Σχολών του Α.Ε.Ι. αναδεικνύονται μεταξύ των εκπροσώπων φοιτητών που αναδείχτηκαν στις Συνελεύσεις των Τμημάτων της Σχολής με τον ίδιο τρόπο.
- Σε κάθε Α.Ε.Ι. συστήνεται Συμβούλιο Φοιτητών, το οποίο αποτελείται από το σύνολο των εκπροσώπων των φοιτητών που συμμετέχει στις Κοσμητείες των Σχολών του Α.Ε.Ι. Η θητεία του Συμβουλίου Φοιτητών είναι ετήσια.
- Η εκλογική διαδικασία για την ανάδειξη των εκπροσώπων στα όργανα διοίκησης του Α.Ε.Ι., καθώς και σε λοιπά συλλογικά όργανα και επιτροπές του Α.Ε.Ι. όπου προβλέπεται η εκπροσώπηση φοιτητών διεξάγεται αποκλειστικά ηλεκτρονικά. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν μόνο τα μέλη του Συμβουλίου Φοιτητών.
Γιούλα Γκεσούλη
