Ο αγώνας ενάντια στο προσχέδιο της Διαμαντοπούλου
Aγώνας και για την υπεράσπιση του άρθρου 16 του Συντάγματος
Ο αγώνας για την υπεράσπιση του δημόσιου Πανεπιστήμιου ασφαλώς και θα δοθεί στους δρόμους. Από την οργάνωση, τη μαζικότητα, την ένταση, την αποφασιστικότητα και τη διάρκεια αυτών των μαχών θα εξαρτηθεί η κατάρρευση των σχεδίων κυβέρνησης-υπουργείου Παιδείας για να μεταλλαχθεί το DNA του Πανεπιστήμιου. Στον αγώνα αυτόν, όμως, ως βασικότατη προσθήκη στη ζύμωση, συνεισφέρει και η αλήθεια ότι το προσχέδιο της Διαμαντοπούλου είναι καταφανώς αντισυνταγματικό, ότι καταλύει το άρθρο 16, μέσω του οποίου διακηρύσσεται η ελευθερία στην επιστήμη, την έρευνα και τη διδασκαλία και το οποίο επιτάσσει αποκλειστικά δημόσια Πανεπιστήμια, πλήρως αυτοδιοικούμενα, τα οποία το κράτος έχει υποχρέωση να χρηματοδοτεί.
Δε χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός, συνταγματολόγος ή νομικός, για να το διαπιστώσει αυτό. Αρκεί η πρώτη ανάγνωση. Παρόλ’ αυτά έχουν αξία και οι επισημάνσεις των συνταγματολόγων και νομικών-πανεπιστημιακών καθηγητών, τη συνδρομή των οποίων ζήτησαν οι πρυτάνεις για να πολεμήσουν και στο επίπεδο αυτό το προσχέδιο νόμου. Τις γνωμοδοτήσεις τους έδωσαν ο συνταγματολόγος, καθηγητής του ΑΠΘ Χρυσόγονος και οι καθηγητές της Νομικής Γεραπετρίτης, Βλαχόπουλος και Ανθόπουλος. Οι καθηγητές συμφω- νούν ότι ειδικά οι διατάξεις που αναφέρονται στο Συμβούλιο και στους «διορισμένους πρυτάνεις» προσβάλλουν το αυτοδιοίκητο των Ιδρυμάτων. Τα σημεία που επικεντρώνουν τα πυρά της αντισυνταγματικότητας του προσχέδιου (σ.σ. αποτελούν αποσπάσματα από την έκθεση Χρυσόγονου και δημοσιεύτηκαν στην «Ελευθεροτυπία») είναι τα εξής:
u Συμβούλιο: α) Παραβιάζεται κατάφωρα το άρθρο 16, παρ. 5 και η προβλεπόμενη σε αυτό αυτοδιοίκηση, διότι επιβάλλει τη συμμετοχή στη διοί-κηση προσώπων, τα οποία δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με το Ιδρυμα. Η δε επιλογή τους, ως προς τον αριθμό ή τις ιδιότητες, δεν ανατίθεται, όπως όφειλε, στο Ιδρυμα κατά διακριτική ευχέρεια, αλλά του επιβάλλεται κατά τρόπο δεσμευτικό. β) Τίθεται ένας αδικαιολόγητος περιορισμός στην εκπροσώπηση των μελών της πανεπιστημιακής κοινότητας. Επιτρέπεται μεν στους αναπληρωτές και επίκουρους καθηγητές να ψηφίσουν για την εκλογή των μελών του Συμβουλίου του Ιδρύματος, εντούτοις δεν προβλέπεται η δυνατότητα εκλογής τους, καθώς μόνο καθηγητές πλήρους ή πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης μπορούν μόνον να εκλέγονται.
u Διορισμός πρύτανη: Εγείρονται μείζονα ζητήματα δημοκρατικής νομιμοποίησης του Συμβουλίου, ώστε να θεωρηθεί πως έχει την εξουσία να προσδιορίζει κατά την αυθαίρετη κρίση του ποιος θα καταλαμβάνει τις θέσεις του πρύτανη και των κοσμητόρων, και μάλιστα δίχως να τηρείται οποιαδήποτε διαδικασία εκπροσώπησης των μελών τής κάθε Σχολής ή του Ιδρύματος συνολικά. Με τον τρόπο αυτό καταργείται και η Αυτοδιοίκηση στο επίπεδο της Σχολής, αφού ο κοσμήτορας θα διορίζεται από το Συμβούλιο διοίκησης. Η επιλογή αυτή καταλύει τη δημοκρατική διαδικασία, που απορρέει από την αρχή της αυτοδιοίκησης, και παραπέμπει σε ιεραρχικού τύπου συστήματα, όπως εκείνα που εφαρμόζονται στις ένοπλες δυνάμεις.
u Σχολή: Παραβιάζεται η συνταγματική επιταγή της «πλήρους αυτοδιοίκησης» των ΑΕΙ στο επίπεδο των επιμέρους σχηματισμών τους. Θα πρέπει να κριθεί ως αντίθετη στην αρχή της αυτοδιοίκησης των ΑΕΙ η πρόβλεψη ότι το πρόγραμμα σπουδών του κάθε Προγράμματος Σπουδών (εδώ με την έννοια του παλιού Τμήματος) εγκρίνεται με απόφαση της (διορισμένης) Κοσμητείας της Σχολής.
u Αξιολόγηση καθηγητών: Η αοριστία της διάταξης έρχεται σε αντίθεση προς το άρθρο 16, παρ. 1 του Συντάγματος και ειδικότερα προς την απορρέουσα από το άρθρο αυτό ελευθερία της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας, δηλαδή την ακαδημαϊκή ελευθερία, η οποία συνδέεται άρρηκτα με την προσωπική ανεξαρτησία των καθηγητών ως δημόσιων λειτουργών. Ελλείψει ρητών εγγυήσεων και περιορισμών, η αξιολόγηση μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε δίωξη ιδεολογικά ή επιστημονικά αντιφρονούντων, καθώς και σε υπέρμετρο περιορισμό ως προς την ακαδημαϊκή έκφραση, μέσω της διδασκαλίας ή του επιστημονικού έργου.
u Συγγράμματα: Δεν καλύπτεται το αίτημα για δωρεάν Παιδεία. Το κατ’ άρθρο 16, παρ. 4 δικαίωμα της δωρεάν Παιδείας σημαίνει, εκτός από τη μη καταβολή διδάκτρων, και τη δωρεάν παροχή του ελάχιστου αριθμού των στοιχειωδώς απαραίτητων για την αποτελεσματική συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία διδακτικών μέσων. Τούτο, βέβαια, δεν σημαίνει ότι το Σύνταγμα επιτάσσει τη δωρεάν διανομή βιβλίων, αλλά ότι, σε περίπτωση ολικής ή μερικής κατάργησης του συστήματος αυτού πρέπει να αντικατασταθεί από άλλο ισοδύναμου αποτελέσματος, π.χ. δημιουργία βιβλιοθηκών, με επαρκή αριθμό βιβλίων και χώρους, καθώς και με συνεχή δυνατότητα πρόσβασης των φοιτητών σε αυτές.
Εν προκειμένω, προβλέπεται η κατάργηση της διανομής διδακτικών συγγραμμάτων στους φοιτητές με δαπάνες του Δημοσίου. Εντούτοις, η πρόβλεψη του νομοσχεδίου περί ενίσχυσης των βιβλιοθηκών των Ιδρυμάτων είναι προδήλως ανεπαρκής ως αντικατάσταση ισοδύναμου αποτελέσματος με τη δωρεάν διανομή βιβλίων.
u Σύσταση (εντός ΑΕΙ) Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου: Η ετεροδιοίκηση που ασκεί το Συμβούλιο θίγει άμεσα και τη διαδικασία επιλογής μελών για το διοικητικό συμβούλιο του ΝΠΙΔ, που θα διοικεί την ανώνυμη εταιρεία, καθώς και τον έλεγχό του.
Από τα παραπάνω είναι φανερό ότι η υπεράσπιση του άρθρου 16 του Συντάγματος και ο αγώνας ενάντια στο έκτρωμα του υπουργείου Παιδείας που βάζει ταφόπλακα στο δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι όψεις του ίδιου νομίσματος, είναι πράγματα αλληλένδετα.
Ευρισκόμενη με την πλάτη στον τοίχο η Διαμαντοπούλου, έχοντας απέναντί της το σύνολο σχεδόν της πανεπιστημιακής κοινότητας, είναι δυνατόν, να προσφύγει σε τερτίπια, επιχειρώντας μικροαλλαγές, που θα δίνουν την αίσθηση της διόρθωσης του προσχέδιου, στην κατεύθυνση της συνταγματικής νομιμότητας. Τέτοιες αλλαγές π.χ. μπορεί να γίνουν σε σχέση με τον τρόπο εκλογής των διοικητικών οργάνων, την αξιολόγηση των καθηγητών, τα συγγράμματα, τις αρμοδιότητες του Συμβούλιου, κ.λπ. Ειδικά σε σχέση με το τελευταίο, οι πανεπιστημιακοί καθηγητές φέρονται έτοιμοι να το αποδεχτούν αν αυτό έχει «συμβουλευτικό» ρόλο. Το ζήτημα, βέβαια, είναι η ουσία, η ύπαρξη δηλαδή ενός χωριστού οργάνου από τη Σύγκλητο, το οποίο θα «συμβουλεύει» πάνω σε τι; Προφανώς η σύνθεσή του από «εξωτερικά μέλη» έχει να κάνει με «συμβουλές» για την προσομοίωση του Πανεπιστήμιου με εταιρία. Η Διαμαντοπούλου μπορεί να επιλέξει αυτές τις παρεμβάσεις για να διατηρήσει αναλλοίωτη την ουσία του νομοσχέδιου. Μπορεί να κάνει πίσω σε κάποιες ρυθμίσεις για να κερδίσει τώρα το σπουδαιότερο: το τέλος του δημόσιου Πανεπιστήμιου, την υποταγή του στους νόμους και τις επιταγές της καπιταλιστικής αγοράς.
Γι’ αυτό το φοιτητικό κίνημα που θα ξεπηδήσει στο προσκήνιο πρέπει να κινηθεί αταλάντευτα στους στόχους του: 1) η κυβέρνηση να πάρει πίσω το σχέδιο νόμου ή να καταργήσει το νόμο σε περίπτωση που αυτός ψηφιστεί (υπάρχει άλλωστε το ιστορικό προηγούμενο της κατάργησης του ν.815 ύστερα από το εξεγερτικό κίνημα των φοιτητών). 2) να μην επιτρέψει με κανένα τρόπο την κατάργηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, τη στιγμή μάλιστα που φημολογείται ότι θα επιχειρηθεί η έμμεση κατάργησή του με το δημοψήφισμα-φιάσκο, που ετοιμάζει ο Παπανδρέου για το φθινόπωρο.
Γιούλα Γκεσούλη
