Με βάναυσο τρόπο η οικονομική κρίση επέφερε τεράστιο πλήγμα στις κοινωνικές δαπάνες, αφού αυτές πρωτίστως μπαίνουν στο απόσπασμα, προκειμένου τα καπιταλιστικά κράτη να διασώσουν το κεφάλαιο και να εξασφαλίσουν τη μακροημέρευσή του, «τελειώνοντας» τους εργαζόμενους και τα κοινωνικά αγαθά που με το ζόρι τους έχουν παραχωρήσει στο παρελθόν έπειτα από σκληρούς, αιματηρούς αγώνες. Οι εργαζόμενοι, οι συνταξιούχοι νιώθουν κάθε μέρα, σε κάθε βήμα τις συνέπειες από τις άγριες περικοπές στην υγεία, την παιδεία, την ασφάλιση. Η παρουσίαση από την ΟΛΜΕ (Ομοσπονδία Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης) της έρευνας, που πραγματοποίησε η ETUCE (Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Εκπαιδευτικών) για τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στον τομέα της εκπαίδευσης από το 2008 μέχρι σήμερα, έριξε απλώς τους προβολείς στον χειμαζόμενο χώρο της εκπαίδευσης, επιβεβαιώνοντας όσα δραματικά βιώνουν οι εκπαιδευτικοί και οι εργαζόμενοι με παιδιά που φοιτούν σε μια από τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, στη χώρα μας, αλλά και στις άλλες χώρες της Ευρώπης, όπου σαρώνει η καπιταλιστική κρίση.
Σύμφωνα με την ΟΛΜΕ, στην έρευνα συμμετείχαν 55 συνδικαλιστικές οργανώσεις των εκπαιδευτικών, που καλύπτουν τους τομείς της προσχολικής εκπαίδευσης, πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και που αντιπροσωπεύ-ουν 26 χώρες της ΕΕ και 14 χώρες εκτός ΕΕ.
Από την έρευνα αυτή προκύπτουν τα εξής:
♦ Οι «μεταρρυθμίσεις» προέκυψαν ως αναγκαία προσαρμογή της εκπαίδευσης στα δεδομένα της καπιταλιστικής κρίσης (εξ ου και οι συγχωνεύσεις-καταργήσεις σχολείων, η ιδιωτικοποίηση ουσιαστικών και μεγάλων τομέων της δημόσιας εκπαίδευσης, οι επεμβάσεις στα αναλυτικά προγράμματα με αποφασιστική στροφή στο σχολείο της απόλυτης εξειδίκευσης, οι περικοπές στις δαπάνες, οι αλλαγές στον τρόπο διορισμού στην εκπαίδευση με στόχο την αύξηση του βαθμού δυσκολίας ώστε να λειτουργεί αποτρεπτικά για τους νέους που επιθυμούν να εργαστούν στο σχολείο, κ.λπ. Στα καθ’ ημάς, είναι γνωστά τα έργα και οι ημέρες της Διαμαντοπούλου, με το «νέο σχολείο», το νόμο για τα Πανεπιστήμια κ.α.).
Ως εκ τούτου πραγματοποιήθηκαν «μεταρρυθμίσεις» σε 25 χώρες από το 2008 μέχρι σήμερα, μεταξύ των οποίων -εκτός της Ελλάδας- και η Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία, Αυστρία, Βέλγιο, Κύπρος, Φινλανδία (το πολυδιαφημιζόμενο μοντέλο της οποίας οραματιζόταν η Διαμαντοπούλου), η Ιρλανδία, η Ολλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, κ.λπ.
♦ Από το 2008, οι μεγάλες περικοπές στους προϋπολογισμούς για την εκπαίδευση αποτελούν σταθερό «μότο». Τα πρωτεία κατέχουν οι χώρες απ’ όπου πέρασε ο οδοστρωτήρας του ΔΝΤ: Λετονία 55%, Ρουμανία 50%, Ουγγαρία 27,5%, Ελλάδα 20% (θυμίζουμε ότι στην Ελλάδα οι δαπάνες για την Παιδεία αυτή τη στιγμή ανέρχονται στο εξευτελιστικό ποσοστό του 2,6% του ΑEΠ, ενώ βάσει του Μνημονίου ως το 2015 προβλέπεται να μειωθούν στο 2,2%).Αλλά και στην Κύπρο του Χριστόφια είχαμε περικοπές σε ποσοστό 16,6%, στην Ισπανία 10%, στη Γαλλία 7,25%, στην Ιταλία 5%, κ.λπ.
♦ Οι ιδιωτικοποιήσεις στην εκπαίδευση είναι η μέθοδος με την οποία το αστικό κράτος φορτώνει τα βάρη της δημόσιας παιδείας στους εργαζόμενους. Εχουν πολλές μορφές και αύξησή τους παρατηρείται σε 14 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία, η Φινλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, κ.λπ.
Στην Πολωνία ιδιωτικοποιήσεις έχουν πραγματοποιηθεί στην προσχολική και πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
Στην Ρουμανία, αυτές έγιναν εν μέρει στην ανώτατη εκπαίδευση.
Στην Κύπρο στα προπανεπιστημιακά ιδρύματα.
Στην Ιρλανδία στις σχολές για δασκάλους και νηπιαγωγούς.
Στην Ολλανδία ιδιωτικοποιήθηκαν τα προγράμματα διά βίου μάθησης και τα εκπαιδευτικά προγράμματα ένταξης.
Στη Βουλγαρία, οι εξωσχολικές δραστηριότητες των σχολείων απαιτούν την οικονομική συμμετοχή των μαθητών.
Στη Γαλλία δεν υπάρχει άμεση ιδιωτικοποίηση, αλλά όλο και περισσότερο αυξάνεται η παρουσία του ιδιωτικού τομέα έναντι του δημόσιου -αύξηση της στήριξης των ιδιωτικών σχολείων (10% ανά έτος). Η τροφοδοσία και η καθαριότητα των σχολείων όλο και πιο συχνά ανατίθεται σε ιδιωτικές εταιρίες.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι ανησυχίες για ιδιωτικοποίηση έχουν σχέση κυρίως με τη μείωση του ρόλου και της ικανότητας των τοπικών αρχών να χρηματοδοτούν τα σχολεία λόγω των περικοπών των δημόσιων δαπανών και την άρση της χρηματοδότησης σε ένα σημαντικό αριθμό σχολείων από το κράτος. Επίσης μια σειρά λειτουργιών των σχολείων που ήταν στην αρμοδιότητα του κράτους ανατίθενται σε ιδιώτες εργολάβους.
Στην Ισπανία, η διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων είναι πολύ διαφορετική μεταξύ των περιφερειών. Οι κοινότητες με συντηρητικές κυβερνήσεις έχουν πολύ περισσότερες ιδιωτικοποιήσεις από εκείνες με σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις.
Στην Τουρκία, τα όργανα άρχισαν πολύ νωρίς. Μια δεκαετία πριν το 2008. Η ιδιωτικοποίηση έχει επικρατήσει σαν ισχυρή γενικευμένη τάση. Οι υπηρεσίες υποστήριξης στα σχολεία έχουν ιδιωτικοποιηθεί. Τα σχολεία μπορούν ακόμη και να προσλάβουν δικό τους προσωπικό υποστήριξης με επισφαλείς συνθήκες εργασίας (μερικές φορές με την είσπραξη των χρημάτων από τις οικογένειες). Χρηματοδότηση της εκπαίδευσης γίνεται και από τον ιδιωτικό τομέα (τα λεγόμενα ΣΔΙΤ). Η αναλογία των επιμέρους δαπανών των νοικοκυριών για την εκπαίδευση αυξήθηκαν, αλλά η πιο δραματική αύξηση ήταν πριν το 2008.
♦ Σε 12 χώρες έχουν γίνει περικοπές μισθών από το 2008 μέχρι σήμερα, σε 19 έχουμε πάγωμα των μισθών των εκπαιδευτικών, σε 9 περικοπές των συντάξεων και σε 16 περικοπές επιδομάτων.
Τη θλιβερή πρωτιά μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες περικοπές μισθών των εκπαιδευτικών κατέχει η Ελλάδα (Ελλάδα 30%, Ρουμανία 25% Ιρλανδία 18%, Κύπρος 13%), ενώ έρχεται δεύτερη μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες περικοπές στις συντάξεις των εκπαιδευτικών (Ουγγαρία 30%, Ελλάδα 20%, Λιθουανία 20%).
♦ Μαχαίρι έχει πέσει στα επιδόματα των εκπαιδευτικών. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Ελλάδα στο επίδομα εξωδιδακτικής απασχόλησης 356 ευρώ είχαμε 100% περικοπή, στο επίδομα διδακτικής προετοιμασίας 105 ευρώ περικοπή 100%, στο επίδομα γάμου 35 ευρώ 100% περικοπή, στο επίδομα για μεταπτυχιακές σπουδές 45 – 75 ευρώ 100% περικοπή, στην αποζημίωση για τη διδασκαλία μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες 195 ευρώ 100% περικοπή.
♦ Απολύσεις εκπαιδευτικών έγιναν σε 16 χώρες (Βουλγαρία, Κύπρος, Δανία, Φινλανδία, Ολλανδία, Ουγγαρία, Λετονία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, κ.λπ.), ενώ θραύση έχουν κάνει οι συγχωνεύσεις-καταργήσεις σχολείων σε 23 και 22 χώρες αντίστοιχα. Στην Ελλάδα είναι γνωστό ότι συγχωνεύθηκαν 1933 σχολικές μονάδες, με αποτέλεσμα να καταργηθούν 1053 σχολεία, ενώ ετοιμάζονται και απολύσεις με μοχλό την «αξιολόγηση». Η κυβέρνηση των δωσίλογων έχει δεσμευτεί στα αφεντικά της τρόικας ότι μέσα στο 2012 θα απολυ- θούν 15.000 δημόσιοι υπάλληλοι, μεταξύ των οποίων και εκπαιδευτικοί, και 150.000 θα πάρουν την άγουσα ως το 2015.
♦ Η πρόσβαση στο επάγγελμα του εκπαιδευτικού γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη, ενώ οι συνθήκες εργασίας (αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, ένταση του αυταρχισμού, μισθοί καταβαραθρωμένοι, κ.λπ.) εξαναγκάζουν πολλούς εκπαιδευτικούς να εγκαταλείπουν το σχολείο.
Π.χ. στο Βέλγιο, το 40% των εκπαιδευτικών, στα πρώτα πέντε χρόνια της διδασκαλίας εγκαταλείπει το επάγγελμα. Στη Γαλλία, είναι δύσκολο να υπάρξουν προσλήψεις, δεδομένου ότι η αρχική εκπαίδευση καταργήθηκε, ενώ αυξάνεται και η εργασιακή πίεση στο προσωπικό των σχολείων. Επιπλέον στις δύο αποχωρήσεις έχουμε μια πρόσληψη (μείωση θέσεων εργασίας). Στην Ελλάδα, ο ετήσιος αριθμός προσλήψεων έχει μειωθεί κατά 88% από το 2008. Στην Ισπανία δεν ανανεώνονται οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ πολλοί μη μόνιμοι εκπαιδευτικοί σε μερικές περιοχές παραιτήθηκαν κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών και έμειναν άνεργοι, κ.λπ.
Είναι φανερό ότι η παραπάνω έρευνα επικεντρώνεται σε κάποιες μόνο πλευρές της επίθεσης που δέχεται η δημόσια εκπαίδευση. Μένουν απέξω άλλες σημαντικές πλευρές, όπως οι παρεμβάσεις στα αναλυτικά προγράμματα, που αποψιλώνουν το σχολείο από κάθε ψήγμα γνώσης και το κατευθύνουν ασφυκτικά στην κατάκτηση των δεξιοτήτων που απαιτεί η αγορά εργασίας, η καθιέρωση σκληρών ταξικών φραγμών που καθι- στούν δυσβάσταχτη τη φοίτηση για τα παιδιά της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων, η ένταση του αυταρχισμού και της πειθάρχησης για μαθητές και εκπαιδευτικούς κ.α.
Γιούλα Γκεσούλη
