Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, αντιλαμβανόμενο τους «κινδύνους», τοποθέτησε επικεφαλής της κριτικής επιτροπής του διαγωνιστικού τμήματος της φετινής Berlinale τον «πολύ» Βιμ Βέντερς, μπας και καταφέρει, περιβεβλημένος την αχλύ της φήμης του, να εξασφαλίσει το «No Politica» σε φεστιβάλ μιας τέχνης εξ ορισμού πολιτικής. Ο Βέντερς πάντοτε έκανε ταινίες στείρας αισθητικής απόλαυσης για ένα καλοβολεμένο, κυρίως διανοουμενίστικο κοινό, οπότε ήταν ο καταλληλότερος για να περάσει τη γραμμή της γερμανικής κυβέρνησης που είναι αυτή που χρηματοδοτεί κατά κύριο λόγο τη Berlinale.
Η προσπάθεια ναυάγησε ήδη από το ξεκίνημά της. Εχει τόση δύναμη και τόση παγκόσμια επιρροή ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας των Παλαιστίνιων που κανένας Βέντερς δε θα μπορούσε να τον βάλει στα καλούπια του «No Politica». Η αντίδραση προσωποποιήθηκε στην πολυβραβευμένη ινδή συγγραφέα Αρουντάτι Ρόι που αποχώρησε θορυβωδώς από το φεστιβάλ, εκφράζοντας αηδία για τις απόψεις που ακούστηκαν στην τελετή έναρξης.
Την Πέμπτη, στην τελετή έναρξης της Berlinale, η υπό τον Βέντερς κριτική επιτροπή του διαγωνιστικού τμήματος δέχτηκε ερωτήσεις σχετικά με τον πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας. Οταν ρωτήθηκε αν οι ταινίες μπορούν να επιφέρουν πολιτική αλλαγή, ο Βέντερς δήλωσε ότι «οι ταινίες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο», αλλά «όχι με πολιτικό τρόπο»!
Αντί να μείνει σ’ αυτή τη γενικόλογη μπούρδα, που θα άρεσε πολύ στους χίπστερ και σε αρκετούς φασαίους, με το θράσος της κινηματογραφικής περσόνας ο Βέντερς συνέχισε: οι δημιουργοί ταινιών «πρέπει να μένουν έξω από την πολιτική, γιατί αν κάνουμε ταινίες που είναι αφιερωμένες αποκλειστικά στην πολιτική, τότε εισερχόμαστε στο πεδίο της πολιτικής. Ομως εμείς είμαστε το αντίβαρο της πολιτικής, είμαστε το αντίθετό της. Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά των ανθρώπων, όχι τη δουλειά των πολιτικών»!
Ενα άλλο μέλος της κριτικής επιτροπής, η Πολωνίδα Εύα Πουστζίνσκα, παραγωγός της σπουδαίας ταινίας του Τζόναθαν Γκλέιζερ «Ζώνη ενδιαφέροντος», μιας καθαρά πολιτικής ταινίας, που αφηγείται την ειδυλλιακή οικογενειακή ζωή του διοικητή του Άουσβιτς και της οικογένειάς του, δίπλα ακριβώς στο στρατόπεδο του θανάτου, προσπάθησε να απαντήσει σε ερώτηση σχετικά με τη στήριξη που έχει δείξει η γερμανική κυβέρνηση προς το Ισραήλ. Αφού χαρακτήρισε την ερώτηση «περίπλοκη» και «κάπως άδικη» (!), η Πουστζίνσκα είπε:
«Φυσικά, προσπαθούμε να μιλήσουμε στους ανθρώπους – σε κάθε θεατή ξεχωριστά – ώστε να τους κάνουμε να σκεφτούν, αλλά δεν μπορούμε να είμαστε υπεύθυνοι για το ποια θα είναι η απόφασή τους, αν θα στηρίξουν το Ισραήλ ή αν θα στηρίξουν την Παλαιστίνη»! Και κατέληξε με μια χονδροειδέστατη προσπάθεια διάχυσης: «Υπάρχουν πολλοί άλλοι πόλεμοι όπου διαπράττεται γενοκτονία και δεν μιλάμε γι’ αυτό»!
Η απάντηση ήρθε από την Αρουντάτι Ρόι την επομένη, που ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τη Berlinale μετά από την προτροπή «μείνετε έξω από την πολιτική». Η ινδή συγγραφέας δήλωσε ότι είναι «αηδιασμένη» από τον ισχυρισμό του Βέντερς ότι οι δημιουργοί ταινιών θα πρέπει να παραμένουν απολιτικοί
Οταν έγινε γνωστό ότι μια πρόσφατα αποκατεστημένη κόπια της ταινίας της του 1989 «In Which Annie Gives It Those Ones» θα προβαλλόταν στο τμήμα Classics του φεστιβάλ, η Ρόι είχε πει ότι υπήρχε «κάτι γλυκό και υπέροχο» στο «In Which Annie Gives It Those Ones», περιγράφοντάς την ως «μια ιδιότροπη ταινία που έγραψα πριν από 38 χρόνια». Σχεδίαζε να παραστεί στην προβολή της ταινίας, αλλά πλέον αποχωρεί, καθώς τα «ασυγχώρητα» σχόλια του Βέντερς έφτασαν «σε εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο».
Η βραβευμένη με το Βραβείο Booker ινδή συγγραφέας δήλωσε: «Το να τους ακούω να λένε ότι η τέχνη δεν πρέπει να είναι πολιτική είναι συγκλονιστικό. Είναι ένας τρόπος να κλείνει η συζήτηση για ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, την ώρα που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας σε πραγματικό χρόνο – τη στιγμή που καλλιτέχνες, συγγραφείς και σκηνοθέτες θα έπρεπε να κάνουν ό,τι περνά από το χέρι τους για να το σταματήσουν».
Πρόσθεσε: «Παρότι έχω ενοχληθεί βαθιά από τις θέσεις που έχουν λάβει η γερμανική κυβέρνηση και διάφοροι γερμανικοί πολιτιστικοί θεσμοί για την Παλαιστίνη, πάντοτε έπαιρνα πολιτική αλληλεγγύη όταν μιλούσα στο γερμανικό κοινό για τις απόψεις μου σχετικά με τη γενοκτονία στη Γάζα».
Η Ρόι, που μόλις συμπεριλήφθηκε στη λίστα των υποψήφιων του βρετανικού Women’s Prize for Non-Fiction (Βραβείο Γυναικών για Μη-Μυθοπλασία), για το αυτοβιοβιογραφικό της βιβλίο «Mother Mary Comes to Me», επανέλαβε για μια ακόμα φορά: «Αυτό που έχει συμβεί στη Γάζα, αυτό που συνεχίζει να συμβαίνει, είναι γενοκτονία του παλαιστινιακού λαού από το κράτος του Ισραήλ».
Και πρόσθεσε: «Υποστηρίζεται και χρηματοδοτείται από τις κυβερνήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και της Γερμανίας, καθώς και από αρκετές άλλες χώρες της Ευρώπης, γεγονός που τις καθιστά συνένοχες στο έγκλημα. Αν οι σπουδαιότεροι δημιουργοί και καλλιτέχνες της εποχής μας δεν μπορούν να υψώσουν τη φωνή τους και να το πουν, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η Ιστορία θα τους κρίνει. Είμαι σοκαρισμένη και αηδιασμένη».
Η Αρουντάτι Ρόι, διανοούμενη με διαρκή πολιτική δραστηριότητα, στέκεται εδώ και χρόνια στο πλευρό των Παλαιστίνιων και στηρίζει τον εθνικοαπελευθερωτικό τους αγώνα. Το 2021, στη διάρκεια της προηγούμενης σύγκρουσης της Παλαιστινιακής Αντίστασης με το σιωνιστικό κράτος, είχε υπερασπιστεί τις επιθέσεις με ρουκέτες της Αντίστασης, επικαλούμενη το δικαίωμα των Παλαιστίνιων, ενός λαού υπό κατοχή, στην ένοπλη αντίσταση.
«Οι Παλαιστίνιοι στη Γάζα εκτόξευσαν ρουκέτες εναντίον του Ισραήλ. Οι ρουκέτες δεν ξεκίνησαν ούτε καθόρισαν τη βαρβαρότητα που ακολούθησε. Οι ρουκέτες αποτέλεσαν μέρος μιας αντίστασης — που υποστηρίζεται από το διεθνές δίκαιο — κατά μιας παράνομης κατοχής», ανέφερε η δήλωση συλλογικότητας, εξέχουσα μορφή της οποίας είναι η Ρόι.
Τον Δεκέμβρη του 2023, στη διάρκεια των βάρβαρων σιωναζιστικών βομβαρδισμών στη Γάζα, η Ρόι ύψωσε και πάλι τη φωνή της: «Αν δεν πούμε τίποτα για την απροκάλυπτη σφαγή των Παλαιστίνιων από το Ισραήλ, ακόμη κι όταν μεταδίδεται ζωντανά στις πιο ιδιωτικές γωνιές της προσωπικής μας ζωής, είμαστε συνένοχοι σε αυτήν».Και τον Οκτώβρη του 2024 συνυπέγραψε με χιλιάδες συγγραφείς ανοιχτή επιστολή με την οποία δεσμεύονταν να μποϊκοτάρουν ισραηλινούς πολιτιστικούς θεσμούς.
YΓ. H φωτογραφία της κορυφής δεν έχει σχέση με τη Berlinale, έχει όμως σχέση με το Βερολίνο. Η τελευταία ταινία του παλαιστίνιου σκηνοθέτη Καμάλ Αλ Τζαφάρι, «Με τον Χασάν στη Γάζα», κάνει τη βερολινέζικη πρεμιέρα της στις 19 Μάρτη. Σε ένα χώρο με ιστορία 112 ετών, στην κεντρική σκηνή της θρυλικής Volksbühne am Rosa-Luxemburg-Platz (Λαϊκή Σκηνή στην Πλατεία Ρόζα Λούξεμπουργκ). Μια ταινία βαθύτατα πολιτική, όπως και η προηγούμενη του Αλ Τζαφάρι («A Fidai Film»), αφιερωμένη στον αγώνα των Παλαιστίνιων για λευτεριά, αυτοδιάθεση, αξιοπρέπεια, θα παιχτεί σε μια θεατρική σκηνή που υπηρέτησε πάντοτε την πολιτική τέχνη.
Οσους Βέντερς κι αν επιστρατεύσει ο γερμανικός ιμπεριαλισμός, δε θα μπορέσει να ξεριζώσει την πολιτική από την τέχνη. Η τέχνη του Μπρεχτ και του Πισκάτορ, του Χάινερ Μίλερ και του Φασμπίντερ, του Κάστορφ και του Οστερμάιερ, είναι συνυφασμένη με την πολιτική. Και οι δημιουργίες καλλιτεχνών που υπερασπίζονται δίκαιες υποθέσεις θα τρυπούν πάντα το σκληρό κρατικό ή υποκριτικό βεντερσικό πέπλο της γερμανικής λογοκρισίας.
Με την ευκαιρία, να ανακοινώσουμε ότι, χάρη στην ευγενική ανταπόκριση του Καμάλ Αλ Τζαφάρι, έχουμε το «Με τον Χασάν στη Γάζα» και θα το προβάλλουμε στην Κόντρα (ίσως και πριν από τη γερμανική πρεμιέρα).
