Τον Σεπτέμβρη του 2017, ο φρέσκος στην προεδρία της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν πήγε στη Σορβόννη και χρησιμοποιώντας ως ντεκόρ φοιτητές και φοιτήτριες παρουσίασε το «όραμά του» για την ΕΕ. Οι αυλοκόλακες του Μακρόν και οι δεξιοί σοσιαλδημοκράτες που τον ακολουθούσαν στην εκλογική στρατηγική του «ούτε δεξιά ούτε αριστερά» άρχισαν τους ύμνους για τον «μεγάλο οραματιστή» που θέλει «να βαθύνει την ομοσπονδοποίηση της Ευρώπης» κτλ. κτλ.
Η Ανγκελα Μέρκελ, που ήταν τότε η ισχυρή φιγούρα της ιμπεριαλιστικής πολιτικής στην Ευρώπη (όχι λόγω της προσωπικότητάς της αλλά επειδή εκπροσωπούσε την ισχυρότερη ιμπεριαλιστική δύναμη για πολλά χρόνια και ήξερε καλά τα «κατατόπια» της ΕΕ), υποδέχτηκε με το γνωστό αινιγματικό της χαμόγελο τις προτάσεις του Μακρόν, φροντίζοντας να τις βάλει στο ψυγείο.
Για να γίνουν αλλαγές στην ΕΕ πρέπει ν’ αλλάξουν οι Συνθήκες συγκρότησής της κι αυτή είναι μια διαδικασία που κρατάει χρόνια. Είναι γνωστό πλέον πως δεν ξεκίνησαν καν προκαταρκτικές διαδικασίες για αλλαγή των Συνθηκών. Ούτε ο Μακρόν άσκησε κάποια πίεση για να ξεκινήσουν διαδικασίες που θα έκαναν πράξη το «όραμα» που παρουσίασε.
Ετσι, έχουμε μια ακόμη κακοποίηση του επιθέτου «ιστορικός-ή-ό». Χαρακτηρίστηκε «ιστορική» μια ομιλία (του Μακρόν στη Σορβόννη) που δεν παρήγαγε κανένα ιστορικής σημασίας (έστω και με την πιο χαλαρή ερμηνεία του όρου) αποτέλεσμα. Το μόνο αποτέλεσμα ήταν η ενίσχυση της αυτοκρατορικής εικόνας που φιλοτεχνούσε για τον εαυτό του ο Μακρόν (είναι ο πρώτος γάλλος πρόεδρος της σύγχρονης εποχής που χρησιμοποίησε για επίσημες εκδηλώσεις το ανάκτορο των Βερσαλλιών). Πλέον γνωρίζουμε ότι αυτή η εικόνα κατακουρελιάστηκε εξαιτίας της πολιτικής του, με αποτέλεσμα να ξανακερδίσει μεν την προεδρία (με πολύ χαμηλότερο ποσοστό) αλλά το κόμμα του και οι σύμμαχοί του να χάσουν την πλειοψηφία στην εθνοσυνέλευση.
Πέντε χρόνια μετά την «ιστορική» ομιλία του Μακρόν, την οποία η γερμανική ιμπεριαλιστική πολιτική είχε κατατάξει στα πολιτικά καλαμπούρια, ήρθε η ώρα να εκφωνήσει τη δική του «ιστορική» ομιλία ο διάδοχος της Ανγκελα Μέρκελ στην καγκελαρία (και πρώην αντικαγκελάριός της). Ο Ολαφ Σολτς επέλεξε το Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα, ένα από τα παλαιότερα πανεπιστήμια της Ευρώπης, για να παρουσιάσει το δικό του «όραμα» για την ΕΕ.
«Η Ευρώπη είναι το μέλλον και αυτό το μέλλον είναι στα χέρια μας» διακήρυξε ο Σολτς. Αυτή η χιλιοειπωμένη παπάρα είναι αρκετή για να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι και ο Σολτς έδωσε ένα άνευ σημασίας προσωπικό πολιτικό σόου, όπως ο Μακρόν το 2017 στη Σορβόννη. Δεν πρέπει, όμως, να βιαζόμαστε να βγάλουμε συμπεράσματα, κρίνοντας μόνο από τα εξωτερικά στοιχεία μιας ομιλίας.
Ο Σολτς δεν είναι Μακρόν, με την έννοια ότι η Γερμανία της οποίας ηγείται εξακολουθεί να παραμένει η ισχυρότερη ιμπεριαλιστική δύναμη της ΕΕ. Και το 2022 δεν είναι 2017. Εδώ και έξι μήνες μαίνεται ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος επί ευρωπαϊκού εδάφους. Εκτός από τη στρατιωτική πτυχή, αυτός ο πόλεμος έχει μια εξίσου σημαντική οικονομική πτυχή και γεωστρατηγικές πτυχές. Σ’ αυτόν τον πόλεμο, παρμένο στην ολότητά του, οι δυτικοευρωπαϊκές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις χάνουν κατά κράτος και η Γερμανία, ως η ισχυρότερη ιμπεριαλιστική χώρα της ΕΕ, χάνει περισσότερο.
Η κυβέρνηση Σολτς, στριμωγμένη από την ενεργειακή κρίση, που αποτελεί πλευρά της κρίσης του καπιταλισμού, βλέπει τη γερμανική οικονομία να γλιστράει προς την καπιταλιστική ύφεση και ταυτόχρονα αισθάνεται αδύναμη να επηρεάσει τις εξελίξεις στον πόλεμο που έχει ξεσπάσει. Στο ΝΑΤΟ κάνουν κουμάντο οι Αμερικανοί, το καθεστώς Ζελένσκι είναι μαριονέτα των Αμερικανών, οικονομικά εξαρτημένες από τον γερμανικό ιμπεριαλισμό χώρες (όπως η Πολωνία, οι τρεις χώρες της Βαλτικής, η Σλοβακία) πρωταγωνιστούν στην καλλιέργεια του ψυχροπολεμικού-αντιρωσικού κλίματος, μιλώντας συχνά υποτιμητικά για τη Γερμανία, και ο γερμανογαλλικός άξονας, παρά τις προσπάθειες και του Μακρόν και του Σολτς και τη στήριξη του Ντράγκι, δεν κατάφερε να φέρει κοντά την ιμπεριαλιστική ειρήνη.
Η Γερμανία έχει πρόβλημα, η τρικομματική κυβέρνηση Σολτς έχει πρόβλημα. Ο ίδιος ο Σολτς πρέπει να υποστηλώσει το προσωπικό του πολιτικό ανάστημα, που κλυδωνίζεται. Ομως, πέρα από την οραματική μπαρουφολογία μπορεί κανείς στις προτάσεις του Σολτς να διακρίνει τον παραδοσιακό γερμανικό ιμπεριαλιστικό πραγματισμό.
«Πότε, αν όχι τώρα, θα δημιουργήσουμε μια κυρίαρχη Ευρώπη που θα μπορεί να επικρατήσει σε έναν πολυπολικό κόσμο; Πότε, αν όχι τώρα, θα υπερβούμε τις διαφορές που μας παραλύουν και μας διχάζουν εδώ και χρόνια;», διερωτήθηκε ο Σολτς. Και έδωσε την απάντηση μόνος του, παρουσιάζοντας τις θέσεις του για μια συνολική μεταρρύθμιση της δομής της ΕΕ, που έχει στο κέντρο της τη λήψη αποφάσεων κατά πλειοψηφία με απομάκρυνση από την αρχή της ομοφωνίας. Ακόμη κι αν αυτό έχει κόστος για τη Γερμανία, είπε, για να δείξει… φεντεραλιστής.
Καταρχάς, αυτή δεν είναι καινούργια αλλά παλιά, σχεδόν πάγια θέση της Γερμανίας, που την επαναλάμβανε συχνά και η Μέρκελ. Εκείνο που επιδιώκει ο Σολτς είναι η περιθωριοποίηση των «ενοχλητικών», δηλαδή των καθεστώτων που στις συνθήκες του πολέμου έχουν ενισχύσει την εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ, ενώ παράλληλα έχουν βέτο στις κρίσιμες αποφάσεις της ΕΕ. Ο γερμανογαλλικός άξονας μπορεί να βρει πλειοψηφίες με τις υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις (Ιταλία, Ολλανδία, Βέλγιο) και με την Ισπανία, διαμορφώνοντας έτσι έναν «σκληρό πυρήνα» εντός της ΕΕ, που κανένα αμερικανόπνευστο βέτο δε θα μπορεί να τον εμποδίσει να δράσει.
Για να γίνει αυτό, όμως, θα πρέπει να αναθεωρηθούν οι Συνθήκες ΕΕ. Μένει να δούμε αν η γερμανική ιμπεριαλιστική κυβέρνηση θα δράσει άμεσα για να υλοποιήσει το «όραμα» Σολτς, αλλά και ποια θα είναι η ανταπόκριση των υπόλοιπων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων. Σε κάθε περίπτωση, η διαδικασία αναθεώρησης των Συνθηκών δεν μπορεί να είναι σύντομη.
Και η ανάγκη προετοιμασίας της ΕΕ για τη μελλοντική υποδοχή νέων μελών, από τα Δυτικά Βαλκάνια μέχρι τη Μολδαβία και τη Γεωργία, στην οποία αναφέρθηκε ο Σολτς, δεν είναι κάτι καινούργιο. Είναι πάγια θέση της γερμανικής πολιτικής εδώ και χρόνια. Κι αν καθυστέρησε να ξεκινήσει η ενταξιακή διαδικασία για τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, αυτό οφείλεται σε μπλοκάρισμα από τη Γαλλία, που δεν ήθελε να ενισχυθεί ο «γερμανικός πυλώνας» εντός της ΕΕ. Ο Μακρόν ήρε το άτυπο βέτο του στο πλαίσιο ενός γενικότερου παζαριού στο πλαίσιο του γερμανογαλλικού άξονα.
Αντίθετα, καινούργια θέση είναι η «ισχυρότερη αμυντική συνεργασία», στην οποία αναφέρθηκε ο Σολτς. Η Γερμανία τα προηγούμενα χρόνια τηρούσε σχεδόν εχθρική στάση έναντι της »κοινής ευρωπαϊκής άμυνας». Θυμίζουμε και την υστερία του Τραμπ, επειδή η Γερμανία δεν συμμορφωνόταν στη νατοϊκή υποχρέωση για διάθεση του 2% του ετήσιου ΑΕΠ για στρατιωτικές δαπάνες. Η θέση που διατύπωσε ο Σολτς έρχεται ως λογική συνέπεια της απόφασης που πήρε σύσσωμο το γερμανικό πολιτικό σύστημα για την ενίσχυση του γερμανικού στρατιωτικού οπλοστάσιου με δαπάνες ύψους 100 δισ. ευρώ.
Συγκεκριμενοποιώντας παραπέρα τη γερμανική πρόταση, ο Σολτς πρότεινε τη δημιουργία ενός «ευρωπαϊκού συστήματος αεράμυνας», με «ευρωπαϊκό αρχηγείο», καθώς και μιας «ευρωπαϊκής μονάδας ταχείας αντίδρασης ως το 2025», στην οποία η Γερμανία -αναγνωρίζοντας την «ειδική ευθύνη της», όπως είπε ο καγκελάριος- προτίθεται να συνεισφέρει μια δύναμη 5.000 στρατιωτών. Επομένως, μιλάμε για έναν «ευρωστρατό» δύναμης πολλών χιλιάδων, με τα ανάλογα οπλικά συστήματα, φυσικά.
Πρόκειται για ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», υπό γερμανικό ή γερμανογαλλικό έλεγχο, δίπλα στο ελεγχόμενο από τους Αμερικανούς ΝΑΤΟ; Κανένας τους δεν θα το ονομάσει έτσι, αλλά περί αυτού πρόκειται. Πόσο κοντά βρίσκεται μια τέτοια διαδικασία; Το 2025 που έβαλε ως χρονικό ορόσημο ο Σολτς δεν είναι καθόλου μακριά. Και η απόφαση για στρατιωτικές δαπάνες ύψους 100 δισ. ευρώ, που εγκρίθηκε πανηγυρικά από τη Μπούντεσταγκ, έχει αρχίσει να υλοποιείται.
Τέλος, ο Σολτς, αφού επανέλαβε το γνωστό… ποίημα («Στηρίζουμε την Ουκρανία που δέχεται επίθεση, οικονομικά, πολιτικά, ανθρωπιστικά και στρατιωτικά») και υποσχέθηκε διαρκή στρατιωτική βοήθεια στο καθεστώς Ζελένσκι, ώστε να ενισχύσει τον ουκρανικό στρατό με στόχο «μια ελεύθερη και ανεξάρτητη Ουκρανία σύντομα», πέρασε στο… παρασύνθημα, μιλώντας για την ανάγκη ενός «Σχεδίου Μάρσαλ» για την Ουκρανία. Εξήγγειλε μάλιστα ότι στις 25 Οκτώβρη θα γίνει στο Βερολίνο Διεθνής Διάσκεψη για την Ανοικοδόμηση της Ουκρανίας! Ακόμη γίνεται πόλεμος, αλλά οι γερμανοί ιμπεριαλιστές προετοιμάζονται εντατικά για τις μπίζνες μετά τον πόλεμο, στο πλαίσιο μιας ιμπεριαλιστικής ειρήνης.
Είναι προφανές ότι η ομιλία του Σολτς στην Πράγα είχε σε μεγάλο βαθμό επικοινωνιακό χαρακτήρα. Εντασσόταν στην προσπάθεια αναστήλωσης του προσωπικού του κύρους και της δημοτικότητάς του, που έχει κατρακυλήσει στα τάρταρα. Ομως, δεν στερούνταν πολιτικής σημασίας. Στο νέο περιβάλλον που έχει δημιουργήσει ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος στην Ουκρανία, οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της ΕΕ ασφυκτιούν και η Γερμανία, ως η πιο ισχυρή απ’ αυτές, πρέπει να αντιδράσει. Μέχρι στιγμής δεν τα έχει καταφέρει, όμως δεν πρόκειται να υψώσει λευκή σημαία. Είναι στη φύση του ιμπεριαλισμού να προσπαθεί συνεχώς να αποκτήσει πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών του.
Θα υπάρξουν σίγουρα εξελίξεις, τις οποίες δεν μπορούμε φυσικά να προσδιορίσουμε (δεν μας αρέσει και η σεναριολογία, ως γνωστόν). Εκείνο που πρέπει να σημειωθεί, ως επίλογος σ’ αυτό το σημείωμα, είναι πως η ΕΕ δεν πρόκειται να βαθύνει την «ομοσπονδιοποίησή» της. Η ΕΕ θα παραμείνει ένας συνασπισμός ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, με κοινά και αντιτιθέμενα συμφέροντα. Αυτό που θα βαφτιστεί «περαιτέρω ομοσπονδιοποίηση» -όταν γίνει και με όποια μορφή κι αν έχει- θα είναι μια συμφωνία των βασικών ιμπεριαλιστικών δυνάμεων της ΕΕ, προκειμένου να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους, όχι μόνο έναντι της ιμπεριαλιστικής Ρωσίας αλλά και έναντι των «εταίρων και συμμάχων» ΗΠΑ.
Η αναφορά του Σολτς σε «πολυπολικό κόσμο» δεν ήταν τυχαία. Τοποθέτησε τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της ΕΕ σε έναν πόλο διακριτό από τη Ρωσία, την Κίνα και τις ΗΠΑ. Αυτός ο στρατηγικός προσανατολισμός, απόλυτα συμβατός με τη φύση του μονοπωλιακού καπιταλισμού και τη διεθνή πολιτική των ιμπεριαλιστικών κρατών του, δεν έχει σχέση με την ειρήνη, όπως διακήρυξε (και) ο Σολτς. Ο πόλεμος και η ειρήνη τους έχουν τα ίδια απαίσια χαρακτηριστικά, για να θυμηθούμε τον Μπρεχτ.
Οι λαοί θα πληρώσουν με αίμα και ιδρώτα τις εξελίξεις. Στον πόλεμο και στην ειρήνη των ιμπεριαλιστών. Μόνο ο επαναστατικός αγώνας για την ανατροπή του καπιταλισμού μπορεί να διαγράψει μια άλλη προοπτική για την εργαζόμενη ανθρωπότητα.
