«Καμιά άλλη γη»: Κινηματογραφικός θρίαμβος ή αναπαραγωγή της αποικιακής ηγεμονίας;

Τα Οscar δε δίνονται χωρίς σκοπιμότητα

Δυο νεαροί ακτιβιστές, ένας Παλαιστίνιος κι ένας Ισραηλινός, καταγράφουν με αποκαλυπτικό τρόπο τον σταδιακό αφανισμό των παλαιστινιακών χωριών της Μασάφερ Γιάτα από την ισραηλινή στρατιωτική μηχανή προς όφελος των μελλοντικών εποικισμών.

Αυτά κι ως εδώ. Τίποτα παραπέρα. Η ταινία εκτείνεται χρονικά και πέραν της 7ης Οκτώβρη. Κι εδώ… μούγκα στη στρούγκα. Το παρελθόν απουσιάζει, η πολιτική απουσιάζει, η Αντίσταση ΑΠΟΥΣΙΑΖΕΙ. Υπάρχει μόνο ο ακτιβισμός, η προσπάθεια αντίστασης, ένας αδιέξοδος προβληματισμός, μια συναισθηματική οπτική και εντέλει η αποδοχή της μοίρας, στην οποία -όπως αφήνεται να υπονοηθεί- έσπρωξε τους ανθρώπους η θανατηφόρα επίθεση της Χαμάς, της Παλαιστινιακής Αντίστασης.

Πριν ακόμα από τον ορυμαγδό των γεγονότων και των ατελείωτων σιωνιστικών εγκλημάτων που ακολούθησαν την 7η Οκτώβρη, ισραηλινοί υπουργοί το είχαν δηλώσει: οι Παλαιστίνιοι έχουν τρεις επιλογές: ή να υποταχτούν, ή να πεθάνουν, ή να εξοριστούν. Πόσο πιο καθαρά να το πουν; Οπου και να κοιτάξει κανείς στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει. Ακόμα και από τα γεγονότα που καταγράφονται σε αυτή την ταινία, το ίδιο πράγμα συνάγεται: Ή ταν ή επί τας. Δεν υπάρχει κανένας άλλος  δρόμος. Αντίσταση «ως τον ύστατο χτύπο της καρδιάς».

Κι όμως σε αυτή την ταινία, που περνά ασχολίαστο το διάβα του Τόνι Μπλερ από τα κατεδαφισμένα σπίτια της Μασάφερ Γιάτα, δεν υπάρχει ούτε καν υπαινιγμός για τον αγώνα και τις θυσίες όλων των οργανώσεων της Αντίστασης στη Δυτική Οχθη. Σου έρχονται στο νου, τηρουμένων των αναλογιών, οι ηλίθιες ελληνικές αντικατοχικές ταινίες, όπου οι λέξεις ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ήταν άγνωστες και απαγορευμένες.

Αντίθετα, αιωρούνται οι ιδέες περί ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης, η φιλία, οι λεπτές ισορροπίες, η συνύπαρξη, ο φανατισμός και οι προκαταλήψεις που δεν έχουν θέση στον κόσμο μας και πολλά άλλα, που μετά από όσα έχουν διαδραματιστεί τον τελευταίο χρόνο, ο επιεικέστερος χαρακτηρισμός γι’ αυτά είναι: φληναφήματα.

Σε αυτή την ταινία που -όχι τυχαία- βραβεύτηκε ποικιλοτρόπως, απουσιάζει εκκωφαντικά το «διά ταύτα». Εξάλλου, όλοι κατά καιρούς έχουν καταδικάσει τους εποικισμούς. Ο ΟΗΕ με τελεσίδικα ψηφίσματα, η Αμερική, η Ευρώπη κλπ. Αυτό το ρημάδι το «διά ταύτα» λείπει. Και η ταινία αυτή φροντίζει επίσης να το παραλείψει επιμελώς. Λες και «ο πόνος τόσων χρόνων» δεν χρειάζεται να γίνει «απόφαση μιας ολόκληρης ζωής» (Ρίτσος).

Ε.Σ.

Μετά τη βράβευση της ταινίας με το Οσκαρ, διαβάζουμε μια σφοδρή κριτική στην ιστοσελίδα του Masar Badil (Παλαιστινιακό Επαναστατικό Κίνημα Εναλλακτικής Πορείας), οργάνωσης που αντανακλά τις θέσεις του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Τη μεταφράσαμε και την αναδημοσιεύουμε:

«No Other Land»: Κινηματογραφικός θρίαμβος ή αναπαραγωγή της αποικιακής ηγεμονίας;

Το ντοκιμαντέρ «No Other Land» κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ, κάτι που από κάποιους θεωρήθηκε νίκη για την παλαιστινιακή υπόθεση στη διεθνή κινηματογραφική σκηνή. Ωστόσο, αν εξετάσουμε τις λεπτομέρειες της ταινίας και το περιεχόμενό της, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για νίκη της παλαιστινιακής αφήγησης, αλλά για μια νίκη της αφήγησης της «συνεργασίας» και της κανονικοποίησης, μέσα από τη φιγούρα του «ισραηλινού» σκηνοθέτη Γιουβάλ Αβραάμ, ο οποίος, μέσα από τη θέση του εντός του δυτικού και σιωνιστικού συστήματος, προσέφερε στην ταινία την αναγκαία «νομιμοποίηση» ώστε να φτάσει στη σκηνή των Όσκαρ.

Ο Αβραάμ, παρά το γεγονός ότι αυτοπροσδιορίζεται ως υποστηρικτής κάποιων μορφών παλαιστινιακών δικαιωμάτων, παραμένει μέρος του αποικιακού συστήματος που παρήγαγε τη Νάκμπα και την επακόλουθη εκτόπιση, κατοχή και αποικιακό εποικισμό. Ο σκηνοθέτης αυτός ζει σε κατασχεμένη γη, από την οποία εκτοπίστηκαν οι αυτόχθονες παλαιστίνιοι κάτοικοί της, και σήμερα έρχεται να αφηγηθεί την ιστορία του ως δήθεν ουδέτερος διαμεσολαβητής, δίνοντας φωνή στη δική του «οδύνη» μέσα στα εκφραστικά πλαίσια που επιτρέπουν τα δυτικά πολιτιστικά ιδρύματα. Αλλά τι είδους ιστορία είναι αυτή; Πρόκειται για μια αφήγηση που φέρει τη δική του υπογραφή, όχι την υπογραφή του ίδιου του παλαιστινιακού λαού.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος: δεν είναι ο Παλαιστίνιος που αφηγείται τον πόνο και την αντίστασή του ως κύριος πρωταγωνιστής, αλλά ο Ισραηλινός που του παρέχει τη νομιμοποίηση της ύπαρξης μέσα στο δυτικό κινηματογραφικό χώρο. Αυτό αντανακλά ξεκάθαρα το πώς αντιμετωπίζεται το παλαιστινιακό ζήτημα από μια αποικιακή οπτική, ακόμη και στο πλαίσιο της διακηρυγμένης αλληλεγγύης. Ο Παλαιστίνιος παρουσιάζεται πάντα ως θύμα που χρειάζεται κάποιον να τον ορίσει και να μεταφράσει τον πόνο του σε γλώσσα κατανοητή από τη Δύση — και αυτή η γλώσσα δεν μπορεί παρά να είναι η γλώσσα του ίδιου του αποικιοκράτη.

Στην ομιλία του κατά την παραλαβή του βραβείου, ο Γιουβάλ Αβραάμ καταδίκασε τις αντιστασιακές ενέργειες της 7ης Οκτώβρη του 2023, σαν να ήταν η αρχή της τραγωδίας στην Παλαιστίνη, αγνοώντας το γεγονός ότι η παλαιστινιακή καταστροφή συνεχίζεται εδώ και περισσότερα από 75 χρόνια. Ο Αβραάμ δεν ανέφερε τη Νάκμπα, την αποικιοκρατία των εποίκων, ούτε κατονόμασε τη γενοκτονία ή αναφέρθηκε στον συνεχιζόμενο εκτοπισμό. Αντίθετα, φάνηκε να εξισώνεςι την κατοχή με την αντίσταση στην κατοχή, υιοθετώντας έναν αόριστο φιλελεύθερο λόγο που απορρίπτει τις πιο εμφανείς μορφές εθνοκάθαρσης, αλλά δεν αγγίζει τις ρίζες της. Αυτός ο λόγος ικανοποιεί το δυτικό κατεστημένο, το οποίο υιοθετεί την αφήγηση του «φταίνε και οι δύο πλευρές», αλλά δεν αντιπροσωπεύει την αυθεντική παλαιστινιακή αφήγηση. Αντίθετα, τη διαστρεβλώνει και την αναπαράγει με τρόπο που δεν ενοχλεί το σύστημα που απένειμε στην ταινία το βραβείο της.

Ας είμαστε ειλικρινείς: το «No Other Land» κέρδισε επειδή ένας από τους σκηνοθέτες του είναι Ισραηλινός Εβραίος, όχι επειδή μεταφέρει την παλαιστινιακή αφήγηση. Αν η ταινία ήταν αμιγώς παλαιστινιακή, δεν θα είχε φτάσει τόσο εύκολα στα Όσκαρ. Αυτό δεν είναι υπερβολή, αλλά γεγονός που αποδεικνύεται συγκρίνοντας τον τρόπο με τον οποίο η Ακαδημία αντιμετωπίζει παλαιστινιακές ταινίες που δεν φέρουν ισραηλινή υπογραφή. Δεκάδες παλαιστινιακές ταινίες που τεκμηριώνουν σφαγές, κατεδαφίσεις και εκτοπισμούς δεν έλαβαν αυτή την αναγνώριση, επειδή δεν χρησιμοποίησαν την «κατάλληλη αφήγηση», δηλαδή την αφήγηση που διατυπώνει την παλαιστινιακή τραγωδία με τρόπο που να μην αμφισβητεί το δυτικό σύστημα, αλλά να ευθυγραμμίζεται μαζί του.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή από το ίδιο το βραβείο είναι η διαστρεβλωμένη ρητορική που συνόδευσε τον εορτασμό του. Ορισμένοι Παλαιστίνιοι και Άραβες πανηγύρισαν αυτή τη νίκη σαν να ήταν νίκη της υπόθεσης, αγνοώντας το γεγονός ότι η παλαιστινιακή αφήγηση δεν παρουσιάστηκε εδώ με τους δικούς της όρους (όπως από τον συν-σκηνοθέτη Μπασίλ Άντρα), αλλά με τους όρους του ισραηλινού αφηγητή της.

Πώς μπορούμε να γιορτάσουμε μια ταινία που δεν δίνει στους Παλαιστίνιους το δικαίωμα να αφηγηθούν και να ορίσουν το δικό τους ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο, αλλά αντίθετα, προβάλλει το όραμα του ισραηλινού «συμπαραστάτη» που καθορίζει τι μπορεί να ειπωθεί και τι όχι;

Το να αποδεχτούμε αυτό το βραβείο ως νίκη για την παλαιστινιακή υπόθεση σημαίνει να αποδεχτούμε τη συνεχιζόμενη περιθωριοποίηση της παλαιστινιακής φωνής και τη συνεχιζόμενη φυλάκιση της αφήγησής μας μέσα σε δομές αποδεκτές από τον αποικιοκράτη. Το «No Other Land» δεν είναι νίκη, αλλά αναπαραγωγή της κυριαρχίας, όπου ο Παλαιστίνιος παραμένει το αντικείμενο της αφήγησης και όχι ο κάτοχός της.