Το πρόσφατο σκάνδαλο στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Μπέρκλεϊ, όπου αποκαλύφθηκε ότι οι αρχές του ιδρύματος παρέδωσαν 160 ονόματα φοιτητών, διδασκόντων και εργαζομένων στην κυβέρνηση Τραμπ, στο πλαίσιο έρευνας για “αντισημιτικά περιστατικά”, δεν αποτελεί μια μεμονωμένη τυχαία θεσμική παρεκτροπή του πανεπιστημιακού μηχανισμού. Είναι ο καθρέφτης της σημερινής καπιταλιστικής εξουσίας που, σε περίοδο όξυνσης των ταξικών και ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων, αξιοποιεί κάθε πρόσχημα για να καταστείλει, να εκφοβίσει και να διασφαλίσει ότι οι πανεπιστημιακοί χώροι δεν θα μετατραπούν σε κέντρα αντίστασης.
Ο Λένιν, αναλύοντας τον ιμπεριαλισμό ως «ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», περιγράφει πως η εξουσία των μονοπωλίων δεν περιορίζεται στην οικονομία, αλλά απαιτεί και την πλήρη ιδεολογική υποταγή της κοινωνίας. Σήμερα, αυτό εκφράζεται με την προσπάθεια να ταυτιστεί κάθε κριτική στο Ισραήλ και στην αμερικανική εξωτερική πολιτική με “αντισημιτισμό”. Πρόκειται για χυδαία διαστρέβλωση, η οποία λειτουργεί ως προπαγανδιστικό όπλο του ιμπεριαλισμού.
Η εργαλειοποίηση του “αντισημιτισμού”
Η κυβέρνηση Τραμπ εργαλειοποιεί τον όρο “αντισημιτισμός” για να στοχοποιήσει φωνές που αντιτίθενται στην πολιτική του Ισραήλ και να ταυτίσει την αλληλεγγύη στον παλαιστινιακό λαό με ρατσιστική συμπεριφορά. Πρόκειται για επικίνδυνη ιδεολογική κατασκευή, που δεν υπερασπίζεται τους εβραίους από το μίσος, αλλά τοποθετεί το κράτος του Ισραήλ στο απυρόβλητο της κριτικής και ενσωματώνει τα πανεπιστήμια στο μηχανισμό της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής πολιτικής.
Ανάμεσα στα ονόματα που παραδόθηκαν βρίσκεται και αυτό της Τζούντιθ Μπάτλερ, εβραϊκής καταγωγής ακαδημαϊκού, που έχει σταθερά τοποθετηθεί ενάντια στις πολιτικές του κράτους του Ισραήλ. Δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με τις παραδοξολογίες, την ιδεολογική λόξα και τις ιδεαλιστικές κατασκευές της Μπάτλερ, για να αντιληφτεί την προφανή ειρωνεία: μια εβραϊκής καταγωγής διανοούμενη χαρακτηρίζεται απειλή, χωρίς καν να της απευθύνονται συγκεκριμένες κατηγορίες, απλώς και μόνο επειδή αποδομεί την πολιτική του Ισραήλ. Το γεγονός αποκαλύπτει ότι δεν μιλάμε για “έρευνα”, αλλά για ένα κυνήγι μαγισσών, ένα νέο Μακαρθισμό.
Το πανεπιστήμιο ως όργανο του κεφαλαίου
Στον καπιταλισμό, το πανεπιστήμιο δεν είναι ποτέ “ουδέτερος” χώρος ελεύθερης σκέψης. Είναι εργαλείο αναπαραγωγής της κυρίαρχης ιδεολογίας, παραγωγής τεχνοκρατών και στρατολόγησης εργατικού δυναμικού πειθαρχημένου στις ανάγκες της αγοράς. Το Μπέρκλεϊ, που ιστορικά φημιζόταν για κινητοποιήσεις φοιτητών και αντιπολεμικά κινήματα, δείχνει πώς ακόμη και τα πιο “ριζοσπαστικά” ιδρύματα μετατρέπονται σε υποχείρια του ιμπεριαλιστικού κράτους και των μονοπωλίων, όταν η εξουσία το απαιτεί.
Η άνευ όρων συνεργασία της πανεπιστημιακής διοίκησης με την κυβέρνηση επιβεβαιώνει πως, σε τελική ανάλυση, οι θεσμοί της ανώτατης εκπαίδευσης υπηρετούν την αστική τάξη και τις στρατηγικές της: καταστολή των κινημάτων, φίμωση των αντιστάσεων, νομιμοποίηση της ιμπεριαλιστικής προπαγάνδας.
Ιμπεριαλισμός, φίμωση της αντίστασης, καθήκον της αντίστασης
Η ταύτιση της κριτικής στο Ισραήλ με τον “αντισημιτισμό” εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Οι ΗΠΑ, (σε μια περίοδο που η ιμπεριαλιστική τους ηγεμονία κλονίζεται), προσπαθούν να χτίσουν ιδεολογικό τείχος γύρω από τους συμμάχους τους και να καταστείλουν τα διεθνιστικά κινήματα αλληλεγγύης. Το πανεπιστήμιο λειτουργεί εδώ ως προκεχωρημένο φυλάκιο: μια μηχανή παραγωγής υποταγής, ώστε οι νέες γενιές να εσωτερικεύσουν τη σιωπή και την πειθαρχία.
Το περιστατικό στο Μπέρκλεϊ μάς θυμίζει ότι η αστική δημοκρατία είναι πάντοτε έτοιμη να αναστείλει τα ίδια της τα συνταγματικά δικαιώματα όταν απειλείται η ιδεολογική κυριαρχία του κεφαλαίου. Οι λίστες με ονόματα, οι ανακρίσεις, η απειλή διαγραφών και απέλασης ξένων φοιτητών δεν είναι παρά πρόβες γενικευμένης καταστολής. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι απλώς μια φιλελεύθερη υπεράσπιση της “ελευθερίας του λόγου”. Χρειάζεται συλλογική, ταξική οργάνωση φοιτητών, εργαζομένων και προοδευτικών διανοούμενων, προς υπεράσπιση του δικαιώματος στην κριτική, στην αλληλεγγύη, στην πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό.
Το Μπέρκλεϊ δεν είναι εξαίρεση, είναι κανόνας. Ο καπιταλισμός, όταν στριμώχνεται, δείχνει το αληθινό του πρόσωπο: παρακολουθήσεις, λίστες, απειλές, καταστολή. Η δική μας απάντηση πρέπει να είναι ξεκάθαρη: να μετατρέψουμε τα πανεπιστήμια σε εστίες αγώνα, αμφισβητώντας τη γνώση που υπηρετεί τα συμφέροντα των ιμπεριαλιστών και αναδεικνύοντας τη γνώση που υπηρετεί τον λαό.
