«Αφιέρωμα» στην Κατίνα Παξινού αποφάσισε να κάνει ο Σταμάτης Φασουλής, στη βδομαδιάτικη στήλη του στα «Νέα» του Συγκροτήματος. Στην πραγματικότητα, προσπάθησε να χρησιμοποιήσει την Παξινού για να πλήξει τους αγωνιζόμενους σπουδαστές των καλλιτεχνικών σχολών.
Ο Φασουλής παραθέτει ένα κείμενο της Παξινού, για να καταλήξει: «Πόσο θα ήθελα να πάω στο Τσίλερ να το διαβάσω στους σπουδαστές της Σχολής του Εθνικού που το έχουν καταλάβει. Θα το καταλάβουν λέτε; Αλλά θα μ’ αφήσουνε και να μπω; Ή θα φάω πόρτα σαν τον κύριο Τσίπρα. Τι να πει κανείς; Παιδιά»!
Σιγά τον… γηραιό δάσκαλο που προσπαθεί να… νουθετήσει τα παιδιά. Ποιος; Ο Φασουλής του μεγαλοαστικού μπουλβάρ και της trash tv. Ο πανελίστας του Κοκλώνη. Και θαυμαστής του Κοκλώνη, βεβαίως-βεβαίως. Αυτός που πρόσφατα έφτιαχνε την καλλιτεχνική και επιχειρηματική αγιογραφία του Κοκλώνη σε κάποιο από τα γνωστά μεσημεριανάδικα «στήθος-μπούτι-αηδία»: «Ο παρουσιαστής είναι φευγάτος από πριν. Δεν έχω δει πιο φιλόξενο άνθρωπο από τον Νίκο, σε όλα τα επίπεδα. Μας έχει στα βαμβάκια που λέγανε παλιά, αλλιώς δεν θα καθόμουν στην επιτροπή»!
Αυτός ο τύπος, λοιπόν, έχει το θράσος να αποκαλεί με περιφρονητικό τρόπο «παιδιά» τους αγωνιζόμενους σπουδαστές, υπονοώντας ότι δεν ξέρουν τι κάνουν. Και ν’ αναρωτιέται πρόστυχα, αν τα «παιδιά» θα «καταλάβουν» το κείμενο της Παξινού που παρέθεσε. Διότι, είναι και… μειωμένης αντίληψης και θεατρικά… αμόρφωτα τα παιδιά. Σε αντίθεση με τον Φασουλή, που κατάλαβε στα γεράματα ότι τέχνη είναι τα «σόου» του Κοκλώνη (αρκεί να πληρώνουν καλά).
Δεν είναι τυχαίο ότι επικαλείται τη μεγαλοαστή (από καταγωγή) Παξινού, που παντρεύτηκε τον βιομήχανο Παξινό και έφερε μέχρι τέλους το όνομά του, μολονότι είχαν χωρίσει. Δεν επικαλέστηκε, ας πούμε, τον Κάρολο Κουν, που έζησε στη φτώχεια για να υπηρετήσει το θεατρικό του όραμα. Σε αντίθεση με την Παξινού (και τον Μινωτή), που δεν είχε κανένα θεατρικό όραμα, αλλά είχε βάλει στο κέντρο τον εαυτό της, ο Κουν είχε όραμα (είτε το ενστερνίζεσαι είτε στέκεσαι κριτικός απέναντί του).
Ας δούμε, όμως, το απόσπασμα από το κείμενο της Παξινού, που παρέθεσε ο Φασουλής, αναρωτώμενος αν τα «παιδιά» των δραματικών σχολών είναι σε θέση να το καταλάβουν:
«Η συγκίνηση είναι βασικά χρήσιμη και κάποτε απολύτως απαραίτητη. Οπως ανάλογα πάλι, σε ορισμένες περιπτώσεις, περισσότερο από τη συγκίνηση, η φαντασία, η τεχνική, η ευστροφία και η εμπειρική, είναι τα κατάλληλα όπλα για την κατάκτηση της θεατρικής μορφής. Οι τραγικοί και οι δραματικοί ρόλοι απαιτούν τη συγκίνηση του ηθοποιού, γιατί απ’ αυτόν μεταδίδεται και στο θεατή η αίσθηση της αλήθειας και της γνησιότητας. Οι ρόλοι χαρακτήρων, πάλι, ή οι συμβολικοί, οι αντιπροσω- πευτικοί ιδεών ή κοινωνικών καταστάσεων, οι συνθετικοί, ας τους πούμε, αποζητούν τεχνική περισσότερο και δεξιοτεχνία – όταν παίζω τη Ζαχανασιάν στην “Επιστροφή της γηραιάς κυρίας”, πιότερο από προσωπική συγκίνηση επιστρατεύω νοημοσύνη και όσο γίνεται περισσότερη σκηνική δεξιότητα. Αλλά όταν προσπαθώ να γίνω η κυρία Αλβινγκ στους “Βρικόλακες” ή Μπερνάρντα Αλμπα ή Εκάβη, ή Ηλέκτρα, τότε η συγκίνησή μου είναι το βάθρο όλης μου της σκηνικής ενέργειας. Συγκίνηση βέβαια, που την παρακολουθώ με διαίσθηση και την εποπτεύω με λογική σε κάθε στιγμή που προσπαθώ να την υποτάσσω όσο μπορώ στους αισθητικούς κανόνες που με δίδαξε ο χρόνος και ο κόπος…»
Σιγά τη ρηξικέλευθη θεατρική σκέψη. Κακοχωνεμένος (ντιπ-καταντίπ κακοχωνεμένος) στανισλαφσκισμός, που αν τον έθετες υπόψη των σπουδαστών του Actors Studio ή του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας (εκεί που διδάσκεται ο γνήσιος στανισλαφσκισμός), θα έσκαγαν στα γέλια.
Δεν είχαμε υπόψη το συγκεκριμένο κείμενο της Παξινού, αλλά καταλαβαίνουμε καλύτερα το λόγο για τον οποίο η τεράστια Χελένε Βάιγκελ, η σύντροφος του Μπρεχτ και διαχειρίστρια της θεατρικής κληρονομιάς του στο Berliner Enseble, αρνήθηκε κατηγορηματικά να χορηγηθούν στην Παξινού τα δικαιώματα της «Μάνας Κουράγιο». «Αυτή θα την παίξει σαν την Εκάβη…», έλεγε η Βάιγκελ, έχοντας προφανώς δει παραστάσεις με πρωταγωνίστρια την Παξινού. Επρεπε να πεθάνει η Βάιγκελ και να κάνουν διάφορα «κολπάκια» οι παραγωγοί για να δοθούν τα δικαιώματα να παίξει τη «Μάνα Κουράγιο» η Παξινού, που ήθελε να βάλει κι έναν Μπρεχτ στο ρεπερτόριό της.
Και μιας και πιάσαμε τα «παλιά», να σημειώσουμε πως η Βάιγκελ εξοργίστηκε και όταν ο Κουν σκηνοθέτησε τον «Κύκλο με την Κιμωλία» και χρησιμοποίησε μουσική του Χατζηδάκη (πνιγμένη στο ρομαντισμό) αντί για την πρωτότυπη αποστασιοποιητική μουσική του Πάουλ Ντεσάου, με την οποία πήγαινε «πακέτο» το έργο του Μπρεχτ. Το αποτέλεσμα ήταν να αφαιρεθούν τα δικαιώματα και οι παραστάσεις στο Θέατρο Τέχνης να σταματήσουν.
Θέλουμε να πούμε πως υπάρχουν και άλλα είδη θεάτρου για τα οποία οι Φασουλήδες έχουν μαύρα μεσάνυχτα. Οχι, όμως, και τα νέα παιδιά που σπουδάζουν στις καλλιτεχνικές σχολές. Αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες ξέρουν ξένες γλώσσες, παρακολουθούν παραστάσεις ή αποσπάσματα στο youtube, διαβάζουν βιβλία, συνεντεύξεις, υλικό, που δεν έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά, ταξιδεύουν (τα ταξίδια είναι πιο εύκολα σήμερα), γενικά έχουν τη δυνατότητα να ανοίξουν τους καλλιτεχνικούς τους ορίζοντες, να έρθουν σε επαφή με την πρωτοπορία, να ξεφύγουν από τον κλασσικισμό και το μπουλβάρ.
Δεν λέμε ότι όλες και όλοι θα τα καταφέρουν (αυτό είναι αδύνατο), όμως πάει πολύ να τους κουνάει το δάχτυλο ο κάθε ημιμαθής πανελίστας των trash show και των μεσημεριανάδικων, ο κάθε χαϊδεμένος της μεγαλοαστικής mainstream τέχνης που είναι μόνο για να γεμίζει τα ταμεία.
Για τις νέες και τους νέους της τέχνης (και όχι για τους Φασουλήδες) ένα πραγματικά διδακτικό (με τη φιλοσοφική έννοια του όρου) ποίημα ενός πραγματικού δασκάλου.
Εγκώμιο στη Μάθηση, Μπέρτολτ Μπρέχτ
Ακουσα πως τίποτα δε θέλετε να μάθετε.
Απ’ αυτό βγάζω το συμπέρασμα πως είσαστε εκατομμυριούχοι.
Το μέλλον σας είναι σιγουρεμένο – το βλέπετε μπροστά σας σ’ άπλετο φως. Φρόντισαν οι γονείς σας για να μη σκοντάψουνε τα πόδια σας σε πέτρα.
Γι΄ αυτό τίποτα δεν χρειάζεται να μάθεις
Ετσι όπως είσαι εσύ μπορείς να μείνεις
Κι έτσι κι υπάρχουν ακόμα δυσκολίες, μιας κι οι καιροί, όπως έχω ακούσει, είναι ανασφαλείς, τους ηγέτες σου έχεις που σου λένε ακριβώς τι έχεις να κάνεις για να πας καλά.
Εχουμε μαθητέψει πλάι σε εκείνους (άκουσα πως τίποτα δεν θέλετε να μάθετε)
Μάθαινε και τ’ απλούστερα
Γι’ αυτούς που ο καιρός τους ήρθε, ποτέ δεν είναι αργά.
Μάθαινε το άλφα-βήτα-γάμα, δεν σου φτάνει, μα εσύ να το μαθαίνεις!
Μη σου κακοφανεί! Ξεκίνα ! Πρέπει όλα να τα ξέρεις!
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία.
Μάθαινε, άνθρωπε στο άσυλο!
Μάθαινε, άνθρωπε στη φυλακή!
Μάθαινε, γυναίκα στην κουζίνα!
Μάθαινε, εξηντάχρονε!
Εσύ πρέπει να πάρεις την εξουσία.
Ψάξε για σχολείο άστεγε!
Προμηθεύσου γνώση, παγωμένε!
Πεινασμένε, άρπαξε το βιβλίο: είναι ένα όπλο.
Εσύ να πάρεις πρέπει την εξουσία .
Μην ντρέπεσαι να ρωτήσεις!
Π.Γ.
