Ούτε τέσσερις μήνες δεν πέρασαν από την παρουσίαση της «πράσινης βίβλου» και της διαβούλευσης για τις επιπτώσεις της λεγόμενης «γήρανσης του πληθυσμού» και η Κομισιόν δεν… άντεξε άλλο και μπήκε κατευθείαν στο «ψητό»: Πρότεινε αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης κατά 6,6 χρόνια και μείωση των συντάξεων κατά 21,9%, ως απαραίτητες αλλαγές «για τη διατήρηση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του ασφαλιστικού, με δεδομένη την επιβάρυνση που θα δεχθεί από την κλιμακούμενη γήρανση του πληθυσμού».
Ακόμη, τονίζει πως η Ελλάδα μαζί με το Λουξεμβούργο είχαν το 2019 από τα χαμηλότερα όρια εργασιακού βίου. Μια μικρή αύξηση του εργασιακού βίου, σύμφωνα με την Κομισιόν, θα αυξήσει σε μέση ετήσια βάση τις δαπάνες για συντάξεις κατά 2% του ΑΕΠ. Παράλληλα, προβλέπει μείωση της μετανάστευσης, εκτιμά ότι οι 13.700 μετανάστες οι οποίοι ενσωματώθηκαν το 2019, θα φτάσουν τους 11.600 το 2030, για να αυξηθούν σε 16.000 το 2040, με αποτέλεσμα να αυξηθούν οι δαπάνες για συντάξεις σε μέση ετήσια βάση κατά 0,5% του ΑΕΠ.
Ζείτε περισσότερο; Δουλέψτε περισσότερο, μέχρι τα βαθιά γεράματα (ή και τον θάνατο…), γιατί τα Ταμεία δε βγαίνουν και δεν μπορούν να επιβαρύνονται οι επόμενες γενιές με τα ασφάλιστρα για να παίρνετε εσείς τις συντάξεις σας. Αυτό είναι το… διά ταύτα της εκστρατείας για τις επιπτώσεις της «γήρανσης του πληθυσμού». Βέβαια, εδώ που τα λέμε, και το «δουλέψτε περισσότερο» στις μέρες μας είναι… σχετικό, λόγω της εκτίναξης της ανεργίας στα ύψη στις ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό δεν τους απασχολεί και τόσο! Μπορεί να διαβαστεί και ως «βγείτε στη σύνταξη όσο το δυνατόν αργότερα»!
Και να σκεφτεί κανείς, ότι αυτές οι… καινοτόμες προτάσεις (που δεν ακούγονται για πρώτη φορά, βέβαια) ήρθαν από την Κομισιόν τη στιγμή που βρισκόταν σε εξέλιξη το σίριαλ της «κοινωνικής Ευρώπης» στο Πόρτο, όπου τάχα οι ευρωπαίοι ηγέτες μεριμνούν για την εξάλειψη της φτώχειας, τις συντάξεις και την… πλήρη απασχόληση! Λίγες μέρες ήταν αρκετές για να φύγει από τη μέση η κοινωνική χρυσόσκονη και να ξεπροβάλει το αγριανθρωπικό πρόσωπο του σύγχρονου καπιταλισμού.
Πάντως, για να είμαστε… δίκαιοι, οι λύσεις που πρότειναν για τους επιβιώσαντες συνταξιούχους, είναι πιο… πολιτισμένες και από την ευθανασία και από την επαναφορά του καθεστώτος της γαλέρας του 16ου αιώνα, όπου οι σκλάβοι τραβούσαν κουπί μέχρι θανάτου! Την επόμενη μέρα από τις διακηρύξεις της Κομισιόν, γέμισαν πάλι τα πρωτοσέλιδα και οι ιστοσελίδες με δημοσιεύματα για την… «βόμβα» της γήρανσης που απειλεί τη βιωσιμότητα των Ταμείων.
Βέβαια, όταν παρουσίαζαν την “πράσινη βίβλο” για τη γήρανση, στα τέλη του περασμένου Γενάρη, έδιναν την εντύπωση (σε όσους δεν ξέρουν…) πως πρόκειται για κάποια ανθρωπιστική κινητοποίηση, με στόχο την «αξιοποίηση του πλήρους δυναμικού του γηράσκοντος πληθυσμού», την προώθηση του «υγιεινού τρόπου ζωής», ενώ αναφέρονταν δειλά και στην ανάγκη «να επιτευχθεί σωστή ισορροπία μεταξύ βιώσιμων λύσεων για τα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας και ενίσχυσης της αλληλεγγύης μεταξύ των γενεών». Παράλληλα, καλούσαν σε ανοιχτή διαβούλευση και ενδιαφερόμενες οργανώσεις από όλα τα κράτη μέλη, μεταξύ άλλων και σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Είναι χαρακτηριστικό, ότι παρουσίαζαν ως κατ’ αρχήν θετικό «το γεγονός ότι απολαμβάνουμε μια ζωή υγιέστερη και μεγαλύτερη σε διάρκεια από ό,τι οι παλαιότερες γενιές», γεγονός που «δείχνει την επιτυχία και την ισχύ της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς μας» (από την εισήγηση της αντιπροέδρου για θέματα Δημογραφίας και Δημοκρατίας, Ντούμπραβκα Σούιτσα). Μάλιστα!
Δε βρήκαν δυο λόγια να πουν για τη συμβολή της επιστήμης και της τεχνικής στην παράταση του προσδόκιμου της ζωής, όμως δεν παρέλειψαν να… παινέψουν την καπιταλιστική «οικονομία της αγοράς», θεωρώντας πως είναι… δικό της επίτευγμα όλα αυτά! (Οχι, για τα εργατικά «ατυχήματα», τις επαγγελματικές ασθένειες και τους θανάτους από τη διαχείριση της πανδημίας του κοροναϊού δεν ευθύνεται η «οικονομία της αγοράς», αλλά η… κακιά η ώρα!)
Οταν οι πολιτικοί εκπρόσωποι του κεφαλαίου φλυαρούν για τη λεγόμενη «γήρανση του πληθυσμού», κάνουν σύμπτυξη δύο διαφορετικών φαινομένων σε… ένα. Από τη μια αναφέρονται στην αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης και από την άλλη στο ποσοστό των γεννήσεων, που την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας παρουσιάζει πτώση, με τους θανάτους να είναι περισσότεροι, λόγω της οξύτατης οικονομικής κρίσης και της μνημονιακής διαχείρισης του ελληνικού καπιταλισμού. Δεν μπαίνουν όμως στον κόπο να εξηγήσουν, σε τι χειροτερεύει το πρόβλημα της υπογεννητικότητας (που αποτελεί και αναγκαστική άμυνα του εργατικού πληθυσμού, Ελλήνων και μεταναστών, απέναντι στη φτώχεια), από την αύξηση του προσδόκιμου ζωής στις μεγαλύτερες ηλικίες;
Το ζήτημα είναι απλό. Με αυτή την σύμπτυξη ασκούν πιο εύκολα ψυχολογική τρομοκρατία στους εργαζόμενους: «Κινδυνεύουμε να μετατραπούμε σε χώρα γερόντων», ισχυρίζονται, «και δε θα μπορούμε να καλύψουμε τις συνταξιοδοτικές δαπάνες και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη».
Στα στοιχεία που παρουσίασαν, αναφέρουν πως «το 20% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών και έως το 2070 το ποσοστό αυτό προβλέπεται να ανέλθει σε 30%. Εντωμεταξύ, το ποσοστό των ατόμων άνω των 80 ετών αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας έως το 2070 το 13%. Ταυτόχρονα, ο αριθμός των συνταξιούχων που θα χρειαστούν μακροχρόνια φροντίδα αναμένεται να αυξηθεί από 19,5 εκατ. το 2016 σε 23,6 εκατ. το 2030 και 30,5 εκατ. το 2050».
Με βάση όλη αυτή την κινδυνολογία από το φαινόμενο της «γήρανσης του πληθυσμού», καλλιεργούν και έναν ιδιότυπο… κοινωνικό αυτοματισμό: Οι εν ενεργεία εργαζόμενοι και οι νεότερες γενιές θα χρηματοδοτούν για περισσότερα χρόνια τους συνταξιούχους! Αντιμετωπίζουν δηλαδή τα πράγματα στατικά και δεν θα βρεθούν αύριο στη θέση των συνταξιούχων! Τι σόι τεχνητή αντίθεση είναι αυτή; Μήπως οι αντιασφαλιστικές ανατροπές που προτείνει η Κομισιόν, στο όνομα της «γήρανσης του πληθυσμού», δηλαδή το πετσόκομμα των συντάξεων και η παράταση του εργασιακού βίου, δε θα πλήξουν στο μέλλον πρωτίστως τους σημερινούς εργαζόμενους;
Βέβαια, αν τους καίει η χρηματοδότηση των συντάξεων από τις εργατικές εισφορές, θα μπορούσαν να προτείνουν την κατάργησή τους, και τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος αποκλειστικά από τους εργοδότες-καπιταλιστές και το κράτος. Ομως αυτό είναι τελείως έξω από τη φιλοσοφία τους.
Αυτοί αντιμετωπίζουν το ζήτημα σαν μια καθαρά λογιστική σχέση: τόσοι οι εν ενεργεία εργαζόμενοι, τόσοι οι συνταξιούχοι και στη μέση τα Ταμεία που αντιμετωπίζουν πρόβλημα επιβίωσης. Οπως κινδυνολογούσε μια αναλογιστική μελέτη του ΕΦΚΑ το 2018 (επί ΣΥΡΙΖΑ, να μην το ξεχνάμε…), ότι «η αναλογία εργαζομένων προς τους συνταξιούχους, είναι 1,3 προς 1»). Τα ασφαλιστικά ταμεία, που τα εντάσσουν στην «πρόνοια», ενώ δεν ανήκουν σ’ αυτή (ο εργαζόμενος παράγει πλούτο και η κοινωνική ασφάλιση αποτελεί «έμμεσο μισθό» και όχι προνοιακό επίδομα προς αναξιοπαθούντες) δεν αποτελούν αυτοσκοπό, ώστε να μπαίνει η «βιωσιμότητά τους» πιο πάνω από τη… βιωσιμότητα των ανθρώπων της δουλειάς.
Για την ακρίβεια, στο σύστημα που ζούμε δεν είναι και τόσο… «κοινωνική» η ασφάλιση. Αποτελεί την επιστροφή ενός μόνο μέρους από την κλεμμένη υπεραξία που παρήγαγαν οι εργάτες στη διάρκεια του εργασιακού τους βίου ή αλλιώς έναν έμμεσο, «κοινωνικό» μισθό προς τον συνταξιούχο, για τα χρόνια που αυτός δούλευε. Γι’ αυτό και αν κάποιος κοιτάζει τα πράγματα από τη σκοπιά των εργατικών και λαϊκών συμφερόντων, μόνο ως θετικό γεγονός μπορεί να αντιμετωπίσει τη «γήρανση του πληθυσμού». Γιατί δίνει τη δυνατότητα στον εργαζόμενο πληθυσμό να ζήσει περισσότερα χρόνια εκτός εργασίας, αλλά και εκτός… ανεργίας, εξ αιτίας της οποίας κυνηγάει «με το τουφέκι» να βρει κανένα ένσημο για την πολυπόθητη σύνταξη.
Αλλά ας τους κάνουμε λίγο τη χάρη να το προσεγγίσουμε και… λογιστικά το ζήτημα. Μόνο οι συνταξιοδοτήσεις, πρόωρες και κανονικές, επηρεάζουν τη «βιωσιμότητα» των Ταμείων; Η έκρηξη της ανεργίας τα τελευταία χρόνια, δεν έχει ανάλογες επιπτώσεις, αφού μπαίνουν λιγότερες εισφορές στα ταμεία; Κι όμως, σε όλες διασκέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των άλλων φορέων που κινδυνολογούν με τη «γήρανση του πληθυσμού» είναι γενικές και αόριστες και γίνονται μόνο για τα μάτια. Η «πράσινη βίβλος» που αναφέραμε, για παράδειγμα, το μόνο που κάνει είναι να «υπογραμμίζει την ανάγκη προσέλκυσης περισσότερων ατόμων στην αγορά εργασίας, τονίζει τις ευκαιρίες για δημιουργία θέσεων εργασίας και εξετάζει τις επιπτώσεις της γήρανσης στη σταδιοδρομία μας, την ευημερία μας, τις συντάξεις μας, την κοινωνική προστασία και την παραγωγικότητά μας».
Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η ανεργία, εκτός των άλλων, έχει άμεση αρνητική επίδραση στο δημογραφικό ζήτημα και στη λεγόμενη υπογεννητικότητα, για την οποία τόσο πολύ κόπτονται οι… Κασσάνδρες της «γήρανσης του πληθυσμού» της Ευρώπης, και των «δεινών» που πρόκειται να μας φέρει. Και τι θα μπορούσαν να πουν, άλλωστε; Να προτείνουν μείωση του κανονικού ωραρίου, για να «χωρέσουν» περισσότεροι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό καπιταλιστικό τομέα, ώστε να μπουν περισσότερα έσοδα στα ταμεία; Αυτό το θεωρούν πλήγμα στην «ανταγωνιστικότητα», καθώς αυξάνει το λεγόμενο «μισθολογικό κόστος» για τους καπιταλιστές. Η γενική τάση σε όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση (και στην χώρα μας βέβαια, όπως δείχνει και το νομοθετικό έκτρωμα του Χατζηδάκη) είναι η νομιμοποίηση της 12ωρης και βάλε απασχόλησης, και των απλήρωτων υπερωριών μέσω των διάφορων μορφών «ευελιξίας» του ωραρίου.
Μήπως να ζητήσουν δημόσιες επενδύσεις και περισσότερες προσλήψεις στο δημόσιο τομέα; Για… τέτοια είμαστε τώρα; Εδώ για το 2022 συστήνεται σκληρή δημοσιονομική πειθαρχία, την οποία θα ελέγχουν συνεχώς τα όργανα της Κομισιόν και θα εισηγούνται καινούργια «διαρθρωτικά» μέτρα, ώστε να ξεφορτωθούν όσο περισσότερες δαπάνες μπορούν, για να πιάσουν το… μηδενικό έλλειμα, και θα επιστρέψουμε στον… κρατικό παρεμβατισμό; Ούτε λόγος βέβαια για πλήρη ασφάλιση και επιδότηση των ανέργων μέχρι να βρουν δουλειά. Οπότε τι μένει; Τα περιβόητα προγράμματα «ενεργητικής απασχόλησης» (δωρεάν επιδότησης των καπιταλιστών), που από την άποψη της μείωσης του ποσοστού ανεργίας, όπως εξηγήσαμε, αποτελούν μια μεγάλη τρύπα στο νερό!
Μείναμε μόνο στην έκρηξη της ανεργίας, χωρίς να αναφερθούμε στην επί δεκαετίες λεηλασία (μέχρι εξαφάνισης) των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων από καπιταλιστές και κράτος, στην εισφοροδιαφυγή μέσω της «μαύρης εργασίας» και μέσω της δήλωσης πλήρως απασχολούμενων ως μερικώς απασχολούμενων (για να πληρώνονται λιγότερες ασφαλιστικές εισφορές), στην εισφοροκλοπή (από τον Μάρτη του 2019, τα «φέσια» των καπιταλιστών στα ασφαλιστικά ταμεία είχαν ξεπεράσει τα 35 δισ. ευρώ) κτλ. Αυτά, όμως δεν μπαίνουν στην… εξίσωση της «βιωσιμότητας».
Ετσι, τα μοναδικά «φάρμακα» που προτείνουν οι ιθύνοντες του ευρωπαϊκού καπιταλισμού για τη «βιωσιμότητα» των ασφαλιστικών ταμείων στην επόμενη δεκαετία είναι η μείωση των συντάξεων (ώστε να μοιάζουν ακόμη περισσότερο με… φιλανθρωπικό βοήθημα) και η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης πάνω από τα 70 χρόνια. Βέβαια, θα θεσπίσουν και διάφορα «αντικίνητρα», που θα σχετίζονται με τα χρόνια δουλειάς και τον αριθμό των ενσήμων, ώστε αν κάποιοι εργαζόμενοι θέλουν σύνταξη λίγο μεγαλύτερη από τα άθλια βοηθήματα, η καθυστέρηση της αίτησης για συνταξιοδότηση να αποτελεί «δική τους»… αναγκαστική επιλογή. «Φιλελεύθερα» πράγματα!
Ηδη στη χώρα μας πήραμε μια γεύση των αντιασφαλιστικών ανατροπών που πρόκειται να συμβούν τα επόμενα χρόνια, από την πρόσφατη Χατζηδάκειο τροπολογία για την «επιτάχυνση» των διαδικασιών έκδοσης των συντάξεων (και εκχώρησης αρμοδιοτήτων του ΕΦΚΑ σε ιδιώτες…), που καθιέρωσε σαν υποχρεωτική για όλους τους εν αναμονή συνταξιούχους την προσωρινή εθνική σύνταξη πείνας των 360 με 384 ευρώ.
Οσο για τους εργαζόμενους της ηλικιακής κατηγορίας των 55 και άνω, που βρίσκονται πιο κοντά στη σύνταξη και λόγω ηλικίας αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο πρόβλημα στην περίπτωση που μείνουν άνεργοι, οι «εγκέφαλοι» της Κομισιόν έχουν βρει το… «τυράκι» που θα τους οδηγήσει στη «φάκα» της παράτασης του εργασιακού τους βίου και της πρόσδεσής τους στη σύγχρονη «γαλέρα» του καπιταλισμού. Αυτό ονομάζεται «ενεργός γήρανση» και ως όρος πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές του 1980.
Πρόκειται για κάποιες πρωτοβουλίες και δραστηριότητες που σκοπό έχουν «να εμπλουτίσουν τις γνώσεις τους και τις δεξιότητές τους, μέσω της διά βίου μάθησης», ώστε να εξακολουθούν να νιώθουν το ίδιο ικανοί για δουλειά και σε μεγαλύτερη ηλικία, και παράλληλα «να πεισθούν οι εργοδότες ότι μπορούν να βασισθούν σε αυτούς, λόγω και της εμπειρίας τους, και να μην αποφεύγουν να τους προσλάβουν»! Μόνο που οι καπιταλιστές-εργοδότες ξέρουν καλύτερα το συμφέρον τους και δεν… συγκινούνται και πολύ από κάτι τέτοια. Ετσι, σε πολλές περιπτώσεις θα προτιμήσουν τις νεότερες ηλικίες εργαζόμενων, που είναι πιο «φτηνοί», πιο «ανθεκτικοί» και θα τους «στύψουν» ευκολότερα.
Αυτά επιτάσσουν οι αδυσώπητοι νόμοι της καπιταλιστικής «οικονομίας της αγοράς», που τόσο πολύ θαυμάζουν οι ευρωπαϊοι θιασώτες της «ενεργούς γήρανσης» και της «πράσινης βίβλου». Τι μένει, λοιπόν, γι’ αυτή την ηλικιακή κατηγορία, των 55 και άνω, εκτός από κάποια μεροκάματα που μπορεί να κάνουν στα πλαίσια κάποιων ολιγόμηνων προγραμμάτων «επανεκπαίδευσης»; Μόνο το παραμύθιασμα της «ενεργητικότητας» και της «επαγγελματικής ανανέωσης», που αποτελούν την ιδεολογική προετοιμασία για την παραπέρα αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης.
Σε αυτή τους την προσπάθεια, οι ιθύνοντες της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχουν αρωγούς και τους… ανώτατους εκπροσώπους της εργατικής τάξης στη χώρα μας! Αναφερόμαστε φυσικά στο… «Γραφείο Συμβούλων Ενημέρωσης Εργατών» ή αλλιώς ΓΣΕΕ. Αφού αναφερθούν στον «άμεσο αντίκτυπο στους ανθρώπους που είναι εργασιακά ενεργοί, καθώς θα αναλάβουν όλες τις δαπάνες που προκύπτουν από τη γήρανση του πληθυσμού» (!), στη συνέχεια υιοθετούν πλήρως τη θεωρία της «ενεργούς γήρανσης», λέγοντας πως «απαιτείται μια νέα προσέγγιση στη διαχείριση της γήρανσης στον εργασιακό χώρο, που να αποθαρρύνει τους μεγαλύτερους σε ηλικία εργαζομένους να αποσυρθούν από την εργασία τους. Καθώς τα ποσοστά των νεότερων εργαζομένων μειώνονται, στόχος πρέπει να είναι οι ευρωπαίοι εργοδότες να συγκρατήσουν και να προάγουν τη συμβολή των μεγαλύτερων σε ηλικία εργαζομένων»! Αυτά υποστηρίζουν, μεταξύ άλλων, σε μελέτη του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, που έγινε τον Μάη του 2020, με τίτλο «Εμπόδια και προκλήσεις σε ένα γηράσκον εργατικό δυναμικό»! Το σκεπτικό τους ακολουθεί την ίδια κατεύθυνση με όλους τους διαχειριστές του ελληνικού καπιταλισμού
Αυτό που θα μείωνε κάπως τις αρνητικές συνέπειες της ανεργίας και της εργασιακής ανασφάλειας που παρατηρείται στις μεγαλύτερες ηλικίες, θα ήταν η μείωση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Αυτό, όμως, θεωρείται αδιανόητο και για τους πολιτικούς διαχειριστές του συστήματος, αλλά και για τους ξεφτιλισμένους εργατοπατέρες. Τις τελευταίες δεκαετίες, που η μία αντιασφαλιστική ανατροπή διαδέχεται την άλλη, είδαμε πού οδήγησε η θεωρία της «γήρανσης του πληθυσμού» και της «ωρίμανσης των ασφαλιστικών ταμείων». Οι πολιτικοί διαχειριστές του καπιταλισμού, ανέβασαν τα όρια συνταξιοδότησης πάνω από το 65ο έτος, παραβιάζοντας ακόμα και την ίδια τους τη νομιμότητα, όπως την 102 Διεθνή Σύμβαση Εργασίας, αλλά και το ίδιο το ελληνικό σύνταγμα. Το ίδιο συνέβη με κατηγορίες εργαζομένων που έβγαιναν νωρίτερα στη σύνταξη, όπως στα βαριά και ανθυγιεινά επαγγέλματα, ενώ στο όνομα της… ισότητας εξισώθηκαν -προς τα πάνω φυσικά- τα όρια συνταξιοδότησης των γυναικών με εκείνα των ανδρών.
Για να αναπτυχθεί ταξικό κίνημα και να αρχίσει να αντιστρέφεται η κατάσταση, είναι απαραίτητο η εργατική τάξη και οι εργαζόμενοι να αρχίσουν να αμφισβητούν στον πυρήνα τους τις κυρίαρχες απόψεις για τη «γήρανση του πληθυσμού».
