Η κατάληξη της μαραθώνιας έκτακτης συνόδου κορυφής, που ολοκληρώθηκε την Τρίτη το πρωί αντί του Σαββάτου, ήταν τελικά επιτυχής! Το σίριαλ είχε «happy end», διαψεύδοντας την αρχική απαισιοδοξία της Μέρκελ για μη επίτευξη συμφωνίας παρά την «πολλή καλή θέληση» που είχαν οι συμμετέχοντες.
Ο Μακρόν χαρακτήρισε «ιστορική» τη συμφωνία, ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, υποστήριξε ότι «η Ευρώπη είναι δυνατή και ενωμένη». Μικρή παραφωνία η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν, που δήλωσε… στενοχωρημένη για τους συμβιβασμούς που οδήγησαν σε μείωση των κονδυλίων για νέες πολιτικές στην έρευνα και την καινοτομία.
Ωστόσο, το πακέτο που συμφωνήθηκε δεν είναι μικρό. 750 δισ. ευρώ σε δάνεια και επιχορηγήσεις (390 δισ. σε επιχορηγήσεις και 360 δισ. σε δάνεια). Το αρχικό γαλλογερμανικό σχέδιο ήταν οι επιχορηγήσεις να είναι περισσότερες (500 δισ.), αλλά κατόπιν αντίδρασης των χωρών «Frugal Four» («ολιγαρκής τετράδα», που αποτελείται από την Αυστρία, τη Δανία, την Ολλανδία και τη Σουηδία, στις οποίες προστέθηκε και η Φινλανδία), μειώθηκαν οι επιχορηγήσεις κι αυξήθηκαν τα δάνεια.
Τα 750 δισ., αν προστεθούν στα 1.074 δισ. του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ερχόμενη επταετία (του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου – ΠΔΠ, όπως το έχουν πολιτογραφήσει), μας κάνουν 1,82 τρισ. Ευρώ (σε τιμές 2018). Ποσό που χαρακτηρίστηκε μαμούθ και δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία της Ενωσης.
Ομως, τα χρήματα για το ΠΔΠ της ερχόμενης επταετίας είναι κατά τι λιγότερα από αυτά που είχε προτείνει η Κομισιόν το Μάη του 2018, που ήταν 1.135 δισ. ευρώ (σε τιμές 2018). Αυτή η μείωση (της τάξης του 5%) ήταν που στεναχώρησε τη Φον Ντερ Λάιεν και έκανε την διαπραγματευτική ομάδα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να βγάλει μια συγκρατημένη ανακοίνωση, χαιρετίζοντας μεν την απόφαση ως «θετικό βήμα για την ανάκαμψη», αλλά χαρακτηρίζοντάς την ταυτόχρονα «μακροπρόθεσμα ανεπαρκή», σημειώνοντας ότι «είναι απαράδεκτο να μειωθεί ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός, ενώ οι πολίτες ζητούν αύξηση των επενδύσεων της ΕΕ». Σημειώνουμε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε προτείνει ακόμα μεγαλύτερο ποσό για το ΠΝΠ της ερχόμενης επταετίας, της τάξης των 1.324 δις. ευρώ, στο ψήφισμα της 14ηςΝοέμβρη του 2018.
Πέρα από τα νούμερα που πάντα είναι εντυπωσιακά, το ζουμί της υπόθεσης βρίσκεται στα «ψιλά γράμματα», στους όρους.
Μπορεί οι όροι να μην καθορίζονται επακριβώς στη συμφωνία που επιτεύχθηκε, όμως τα 672,5 δισ. ευρώ του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RFF), στον οποίο θα κατευθυνθεί το μεγαλύτερο ποσό των 750 δισ. ευρώ, που θα δοθούν εντός της ερχόμενης τριετίας για την «ανάκαμψη», προϋποθέτουν από τα κράτη μέλη να καταρτίσουν εθνικά σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας, στα οποία θα εκτίθεται η μεταρρυθμιστική και επενδυτική ατζέντα του εκάστοτε κράτους μέλους για τα έτη 2021-23. Τα σχέδια αυτά θα επανεξεταστούν ανάλογα με τις ανάγκες το 2022, ώστε να ληφθεί υπόψη η τελική κατανομή των κονδυλίων για το 2023 (παρ. Α.18 της έκθεσης συμπερασμάτων). Τα σχέδια ανάκαμψης θα αξιολογηθούν από την Κομισιόν εντός διμήνου από την υποβολή τους. Αν κριθούν ανεπαρκή, τότε το χρήμα θα ρέει με το σταγονόμετρο.
Τι το κακό σ’ αυτό; Να μην υπάρχει έλεγχος στο τι θα κάνει κάθε κράτος; θα πουν τα παπαγαλάκια των Βρυξελών. Ομως, όταν μιλάμε για ΕΕ μετά από δέκα χρόνια Μνημονίων, όλοι γνωρίζουμε τα κριτήρια αυτού του ελέγχου. Και μην μας πείτε ότι παλιά ήταν το «κακό» ΔΝΤ που επέβαλε αντιλαϊκές μεταρρυθμίσεις, γιατί κι αυτές με τις ευλογίες της ΕΕ ήταν, η οποία έφερε το ΔΝΤ στην Ευρώπη της κρίσης, επειδή είχε το know how στην επεξεργασία προγραμμάτων σκληρής λιτότητας.
Η έκθεση συμπερασμάτων ξεκαθαρίζει ότι θα πρέπει να υπάρχει «χρηστή οικονομική διακυβέρνηση» (παρ. 69). Η Κομισιόν μπορεί να ζητήσει αναστολή μέρους ή του συνόλου των πληρωμών για ένα ή περισσότερα προγράμματα του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους σε περίπτωση που το εν λόγω κράτος μέλος δεν λαμβάνει αποτελεσματικά μέτρα στο πλαίσιο της διαδικασίας οικονομικής διακυβέρνησης.
Τι σημαίνει αυτό; Ασφυκτική επιτήρηση για να διατηρηθεί η «ανταγωνιστικότητα», αφού η Κομισιόν θα μπορεί να ζητά την επανεξέταση ή τροποποιήσεις των προγραμμάτων, ώστε να μεγιστοποιεί τον αντίκτυπο των διατιθέμενων κονδυλίων στην ανταγωνιστικότητα και την ανάπτυξη. Δηλαδή, αν ας πούμε οι συνταξιούχοι ζητήσουν αναδρομικά, αυτό μειώνει την «ανταγωνιστικότητα». Θα πει κανείς ότι αν οι συνταξιούχοι πάρουν τα αναδρομικά, τότε θα ξοδέψουν περισσότερα, θα καταναλώσουν περισσότερα. Ισως όμως και να τα βάλουν κάτω από το στρώμα για να έχουν πέντε φράγκα σε ώρα ανάγκης. Ασε που τα αναδρομικά θα αυξήσουν τις κρατικές δαπάνες. Δε θα ήταν καλύτερα τα χρήματα αυτά να δοθούν κατευθείαν στους καπιταλιστές ως επιχορηγήσεις και τα προϊόντα τους οι καπιταλιστές να τα πουλήσουν στο εξωτερικό; Ετσι σκέφτονται όσοι θέλουν να βελτιώσουν την «ανταγωνιστικότητα». Οχι βάσει των αναγκών των πολιτών, αλλά βάσει των αναγκών της μέγιστης κερδοφορίας των καπιταλιστών.
Από την άλλη, είναι ξεκάθαρο – και το λένε – ότι τα περισσότερα χρήματα θα τα πάρουν οι χώρες που χτυπήθηκαν περισσότερο από την πανδημία (διάβαζε Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία). Η Γερμανία θα πάρει έτσι κι αλλιώς αφού είναι η ισχυρότερη χώρα της ΕΕ.
