Η πρόσφατη κατρακύλα των τιμών των μετοχών, που εξαπλώθηκε ταχύτατα σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν ήταν παρά το «ορεκτικό» πριν από τη νέα κατρακύλα. Αυτό ισχυρίστηκε πρόσφατα η Μόργκαν Στάνλεϊ, σημειώνοντας ότι οι «αγορές» βρίσκονται στο τελευταίο στάδιο ενός κύκλου που ολοκληρώνεται σε ένα περιβάλλον ασθενούς ανάπτυξης και αυξανόμενου πληθωρισμού (https://www.telegraph.co.uk/business/2018/02/20/stock-market-sell-off-taste-things-come-morgan-stanley-warns/).
Εχουμε γράψει πολλές φορές από αυτές εδώ τις στήλες για το πόσο ασθενής ήταν η «ανάκαμψη» μετά από την οικονομική κρίση που ξέσπασε στο τέλος της περασμένης δεκαετίας. Για παράδειγμα, στο σχόλιό μας με τίτλο «Βαθύτερες οι κρίσεις, πιο αναιμικές οι ανακάμψεις», τον Δεκέμβρη του 2012 (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/710/Διεθνή/18147.Βαθύτερες-οι-κρίσεις-πιο-αναιμικές-οι-«ανακάμψεις»), είχαμε επισημάνει (βάσει των στοιχείων του ΟΟΣΑ για την ασθμαίνουσα πορεία της εγχώριας ζήτησης), ότι κάθε φορά που ξεσπάει μια νέα κρίση έχει ως αποτέλεσμα μια ακόμα πιο αναιμική ανάκαμψη. Ενα χρόνο μετά, επανήλθαμε ειδικά για τις ΗΠΑ, στο σχόλιό μας με τίτλο «ΗΠΑ – Ολο και πιο αναιμικές οι ανακάμψεις, όλο και βαθύτερες οι κρίσεις» (βλ. https://www.eksegersi.gr/issue/720/Διεθνή/18658.Ολο-και-πιο-αναιμικές-οι-ανακάμψεις-όλο-και). Βασιζόμενοι στα στοιχεία μιας έκθεσης του μη κυβερνητικού Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής (Economic Policy Institute), επισημάναμε το πετσόκομμα των εργατικών εισοδημάτων, όχι μόνο κατά την κρίση αλλά και πριν από αυτή, καθώς η περίοδος της «ανάπτυξης», 2001-2007, ήταν η πρώτη στην ιστορία των ΗΠΑ κατά την οποία δεν αυξήθηκαν τα εισοδήματα των μεσαίων νοικοκυριών. Επισημάναμε επίσης την αργή ανάκαμψη στην αγορά εργασίας, με τα ποσοστά ανεργίας να διατηρούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, υψηλότερα από αυτά των προηγούμενων «ανακάμψεων» μετά τις κρίσεις των δύο τελευταίων δεκαετιών.
Σήμερα, η μεγαλύτερη καπιταλιστική οικονομία του πλανήτη, η αμερικάνικη, εμφανίζεται να είναι σε… φόρμα. Οπως επισημαίνει ο αντιπρόεδρος του τομέα Επίβλεψης της αμερικάνικης ομοσπονδιακής τράπεζας (FED) σε πρόσφατη ομιλία του στο Τόκιο, για τα δεκάχρονα από το ξέσπασμα της τελευταίας παγκόσμιας κρίσης (βλ. https://www.federalreserve.gov/newsevents/speech/quarles20180222a.htm), η αμερικάνικη οικονομία βρίσκεται στην καλύτερη κατάσταση μετά από το τέλος της κρίσης και η ανεργία έχει μειωθεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Ωστόσο, η αύξηση του ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια ήταν απογοητευτική, όπως και η αύξηση της παραγωγικότητας. Ομως ο κ. Ράνταλ Κάρλες έχει εμπιστοσύνη στα ισχυρά θεμέλια της αμερικάνικης οικονομίας και δεν ανησυχεί! Δουλειά του είναι φυσικά να λέει αυτά τα πράγματα, όμως «ξεχνά» ορισμένα δεδομένα που προκύπτουν από τα στοιχεία που το ίδιο το αμερικάνικο κράτος δημοσιεύει.
Ενα από αυτά είναι η διόγκωση του ελλείμματος της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στο αστρονομικό ποσό των 20,5 τρισ. δολαρίων (δηλαδή πάνω από το ετήσιο παραγόμενο προϊόν, το ΑΕΠ, έτσι όπως η επίσημη στατιστική το μετρά, που το 2017 έφτασε τα 19 τρισ. δολάρια), το οποίο θα ξεπεράσει το ανώτατο θεσμοθετημένο όριο (που τα τελευταία χρόνια όλο και αυξάνεται) με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος (σύμφωνα με το γραφείο προϋπολογισμού του Κογκρέσου) το αμερικάνικο κράτος να μείνει από ρευστό τον ερχόμενο Μάρτη, αν δεν αυξηθεί κι άλλο το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο δανεισμού (βλ. https://www.cbo.gov/publication/53514).
Η διόγκωση του αμερικάνικου χρέους ξεπέρασε τις προβλέψεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, το οποίο σε έκθεσή του τον περσινό Ιούνη, επεσήμανε ότι το εκτιμώμενο χρέος για το 2017 ξεπερνά κατά 134 δισ. δολάρια την εκτίμηση που είχε γίνει στις αρχές του έτους, ενώ το συσσωρευμένο χρέος για τη δεκαετία 2018-2027 ξεπερνά τις προηγούμενες προβλέψεις κατά 686 δισ. δολάρια ή 7% (βλ. https://www.cbo.gov/system/files/115th-congress-2017-2018/reports/52801-june2017outlook.pdf).
Μπορεί όμως το χρέος να διογκώνεται ανεξέλεγκτα χωρίς επιπτώσεις στην αμερικάνικη οικονομία; Φυσικά και όχι. Οι αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις του αμερικάνικου κράτους δεν μπορεί παρά να οδηγήσουν σε αύξηση του πληθωρισμού (το κράτος θα κόψει χρήμα για να καλύψει τα ελλείμματά του) και αύξηση των επιτοκίων δανεισμού.
Τα παραπάνω, όμως, αναγκαστικά θα οδηγήσουν σε νέα κατρακύλα των μετοχών αφού το χρήμα θα είναι πιο ακριβό για τις καπιταλιστικές επιχειρήσεις, για να το δανειστούν, με αρνητικές συνέπειες στα μελλοντικά τους κέρδη, πάνω στα οποία βασίζεται η τιμή των μετοχών στα διεθνή χρηματιστήρια. Ταυτόχρονα, όσοι έχουν καταναλωτικά δάνεια θα δουν τα χρέη τους να διογκώνονται.
Αυτό δεν μπορεί να οδηγήσει παρά σε αύξηση των τιμών των προϊόντων, προκειμένου οι καπιταλιστές να αντισταθμίσουν την πτωτική πορεία των κερδών τους από την αύξηση των επιτοκίων δανεισμού, πράγμα όμως που διογκώνει το πρόβλημα καθώς περιορίζει τις καταναλωτικές δυνατότητες πλατιών λαϊκών μαζών, ανατροφοδοτώντας την κρίση.
Αν στα παραπάνω συνυπολογίσουμε ότι το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ (εξαγωγές μείον εισαγωγές) αυξήθηκε κατά 12.1% το 2017 σε σχέση με το 2016 (βλ. https://www.bea.gov/newsreleases/international/trade/2018/pdf/trad1217.pdf), μπορούμε να καταλάβουμε ότι μία νέα κρίση είναι αναπόφευκτη. Το θέμα είναι το πότε κι όχι το αν. Οι σιδερένιες νομοτέλειες του καπιταλισμού θα δράσουν ξανά με τον ίδιο ή ακόμα πιο καταστροφικό τρόπο.
