Ειλικρινά δε μπορούμε να συγκρατήσουμε τη… συγκίνησή μας από τη «βοήθεια» που όλοι έσπευσαν να δώσουν στην κατεστραμμένη Αϊτή, μετά τον τρομακτικό σεισμό των 7 ρίχτερ που ισοπέδωσε τη χώρα την προηγούμενη βδομάδα! Είναι πράγματι απίστευτο το πόσο γρήγορα κινήθηκαν όλοι, σε ένα ράλι… αλτρουισμού και αλληλεγγύης!
Πρώτα ήταν οι αμερικάνοι πεζοναύτες που μας… συγκλόνισαν με την άμεση ανταπόκρισή τους να… βοηθήσουν, καταλαμβάνοντας το μεγαλύτερο αεροδρόμιο της χώρας. Μ’ αυτό τον τρόπο, ανάγκασαν όλες τις άλλες πτήσεις να πάνε στη γειτονική Δομινικανή Δημοκρατία. Το αν μέσα σ’ αυτές τις πτήσεις ήταν κι αρκετές με τρόφιμα και φάρμακα, όπως καταγγέλλουν οι «Γιατροί χωρίς σύνορα», τι να κάνουμε, δε μπορούμε να τα έχουμε όλα! Δεν έχουμε ξαναδεί τέτοια «ευαισθησία» από την αμερικάνικη κυβέρνηση που έστειλε πάνω από 10.000 πεζοναύτες που σαν έτοιμοι από καιρό εισέβαλαν στη χώρα για να… κατατροπώσουν τους εγκληματίες! Μια «ευαισθησία» που στηλιτεύτηκε ακόμα και από τη γαλλική κυβέρνηση, διά στόματος του υπουργού Αλέν Ζογιαντέ, που έκανε λόγο για κατοχή της χώρας από τους Αμερικάνους.
Αν δεν υπήρχαν στη μέση οι 200 χιλιάδες νεκροί, οι 1,5 εκατομμύριο άστεγοι (σε μία χώρα με πληθυσμό 1 εκατομμύριο λιγότερο από την Ελλάδα) και οι ανυπολόγιστες καταστροφές, που κάνουν αυτό το γεγονός ένα από τα τραγικότερα στην παγκόσμια ιστορία των φυσικών καταστροφών, τα γεγονότα που εκτυλίχθηκαν θα ήταν τόσο γελοία που θα άξιζαν μόνο τον ειρωνικό χλευασμό μας. Ομως, μόνο οργή μπο- ρούν να προκαλέσουν τα κοράκια που έσπευσαν να κερδίσουν πόντους από μια τέτοια καταστροφή. Δε μιλάμε μόνο για τους Αμερικάνους που βρήκαν την ευκαιρία να μπουκάρουν για να καταλάβουν τη χώρα (βλέπετε είναι κοντά η Βενεζουέλα και η Κολομβία…), αλλά και για τους υπόλοιπους ιμπεριαλιστές που τώρα χύνουν κροκοδείλια δάκρυα (πρώτοι απ’ όλους οι πρώην αποικιοκράτες, οι Γάλλοι). Γιατί όλοι αυτοί ήταν που οδήγησαν την πρώτη χώρα στον κόσμο που δημιουργήθηκε από τους εξαθλιωμένους σκλάβους, που κέρδισαν την ανεξαρτησία τους το 1804 με επανάσταση ενάντια στην γαλλική αποικιοκρατία (κι ήταν οι πρώτοι που αναγνώρισαν την ελληνική επανάσταση και το νεοσύστατο ελληνικό κράτος), στο να είναι σήμερα η πιο φτωχή χώρα του δυτικού ημισφαιρίου με ποσοστό φτώχειας της τάξης του 80%.
Βουτηγμένη στα χρέη
Η Αϊτή είναι αιώνες τώρα μία χώρα βουτηγμένη στα χρέη. Από τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσής τους, οι επαναστατημένοι σκλάβοι αναγκάστηκαν να πληρώσουν 60 εκατομμύρια φράγκα σε χρυσάφι στους Γάλλους για να αποφύγουν ένα καταστροφικό διεθνές εμπάργκο με το οποίο τους απειλούσαν οι αποικιοκρατικές δυνάμεις της εποχής. Σύμφωνα με τους Sunday Times[1] το 80% του εθνικού εισοδήματος της χώρας το 1900 πήγαινε για την εξυπηρέτηση των χρεών της, ενώ σύμφωνα με παλαιότερη έκθεση του Κέντρου για την Διεθνή Πολιτική[2], η Αϊτή είχε ξοδέψει το 2003 57.4 εκ. δολάρια για να αποπληρώσει τα χρέη της, ενώ η συνολική εξωτερική βοήθεια για εκπαίδευση, περίθαλψη και άλλες υπηρεσίες δεν ξεπερνούσε τα 39.2 εκ. δολάρια. Δυο αιώνες μετά την δημιουργία της, η Αϊτή μέχρι πρόσφατα χρωστούσε πάνω από το 25% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος της στο εξωτερικό (το μισό περίπου του χρέους συσσωρεύτηκε την εποχή της 20χρονης δικτατορίας Ντιβαλιέ, που έπεσε το 1986).
Αν και ένα μεγάλο μέρος του χρέους τελικά ακυρώθηκε πρόσφατα (το Φλεβάρη του 2008, λίγο πριν τη ραγδαία άνοδο των τιμών των τροφίμων και μετά τις ταραχές που ακολούθησαν), αυτό εξακολουθεί να κατατρώει ένα σημαντικό ποσοστό του εθνικού εισοδήματος της χώρας. Με το σεισμό της 12ης Γενάρη, το χρέος θα αυξηθεί πάλι καθώς οι διάφοροι καλοθελητές (βλέπε ΔΝΤ) που έσπευσαν να «βοηθήσουν» θα ζητήσουν πίσω τα λεφτουδάκια τους. Ισως όχι οι Αμερικάνοι, που με 100 εκατομμύρια δολάρια (ευτελές ποσό γι’ αυτούς που πέρυσι έδωσαν 700 δισ. για να σώσουν το χρηματοπιστωτικό τους σύστημα) «αγόρασαν» την χώρα σε τιμή ευκαιρίας, αλλά το ΔΝΤ σίγουρα, το οποίο επίσης έδωσε 100 εκ. δολάρια. Τα χρήματα όμως αυτά, όπως έγραψε το Ρόιτερς[3], θα προστε- θούν στα 165 εκατ. δολάρια που η Αϊτή χρωστάει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, γεγονός που έκανε τον αρθρογράφο του αμερικάνικου περιοδικού «The Nation» να αναφωνήσει: «Με άλλα λόγια, μπροστά σ’ αυτή την πρόσφατη τραγωδία, το ΔΝΤ εξακολουθεί να χρησιμοποιεί την κρίση και το χρέος σαν μοχλό για να εξαναγκάσει σε νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις»[4].
Σύμφωνα με το ίδιο άρθρο του περιοδικού, μαζί με τη «βοήθεια» του ΔΝΤ έρχεται και η δαμόκλεια σπάθη των περικοπών «συμπεριλαμβανομένων των αυξήσεων στις τιμές του ηλεκτρικού, παγώματος των μισθών των δημόσιων υπαλλήλων, εκτός αυτών που ζουν με τον ελάχιστο μισθό, και τήρησης χαμηλού πληθωρισμού». Το τελευταίο γίνεται μόνο με περικοπή των δημόσιων δαπανών (και φυσικά των πιο… ελαστικών, όπως για την Παιδεία, την Υγεία και πάει λέγοντας), για να μην κόψει περισσότερο χρήμα το κράτος και ανέβει ο πληθωρισμός.
Ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση
Η ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση της Αϊτής (πέρα από το 1 εκατομμύριο δολάρια που εξαναγκάζεται να δίνει κάθε βδομάδα για να αποπληρώσει τα χρέη της[5]) φαίνεται ανάγλυφα μέσα από ένα παράδειγμα. Σύμφωνα με τη βρετανική ΜΚΟ Oxfam, «τα κέρδη της μεγαλύτερης βιομηχανίας ρυζιού, της αμερικάνικης Riceland Foods of Arkansas, αυξήθηκαν κατά 123 εκατομμύρια δολάρια από το 2002 μέχρι το 2003, κυρίως χάρη στην αύξηση των εξαγωγών της κατά 50%, πολλές από αυτές στην Αϊτή, η οποία εξαναγκάστηκε το 1995 να μειώσει τους δασμούς στο (σ.σ. εισαγόμενο) ρύζι από 35% σε μόλις 3% κάτω από την πίεση του ΔΝΤ. Σαν αποτέλεσμα, οι εισαγωγές ρυζιού αυξήθηκαν κατά 150% μέσα σε εννέα χρόνια και σήμερα τρία στα τέσσερα πιάτα ρύζι που καταναλώνονται στην Αϊτή προέρχονται από τις ΗΠΑ. Οι πόροι επιβίωσης των φτωχών αγροτών λεηλατήθηκαν και οι περιοχές που υπήρχαν ορυζώνες σήμερα συγκαταλέγονται μεταξύ των περιοχών με τα υψηλότερα επίπεδα υποσιτισμού και φτώχειας»[6].
Κατ’ αυτό τον τρόπο, μια χώρα που κάποτε ήταν όχι μόνο αυτάρκης αλλά και εξαγωγέας ρυζιού σήμερα εξαρτάται από τις ξένες εισαγωγές σε ποσοστό της τάξης του 82%[2]. Το αποτέλεσμα της πολιτικής αυτής το περιέγραψε ο ίδιος ο πρόεδρος της χώρας, Ρενέ Πρεβάλ: «Το 1987, όταν το ρύζι άρχισε να εισάγεται σε φτηνή τιμή, πολλοί άνθρωποι χειροκροτούσαν. Ομως το φτηνά εισαγόμενο ρύζι κατέστρεψε το τοπικά παραγόμενο ρύζι. Σήμερα, το εισαγόμενο ρύζι έχει γίνει ακριβό και η εθνική μας παραγωγή συντρίμμια»[2].
Η ιμπεριαλιστική εκμετάλλευση της χώρας την έχει οδηγήσει σε μετατροπή της σε μία χώρα παροχής υπηρεσιών (τουρισμός και εξυπηρέτηση των χιλιάδων Αμερικάνων και ξένων στρατιωτών της δύναμης του ΟΗΕ), οι οποίες το 2004 παρήγαγαν το 52% του ΑΕΠ[7]. Οι Αμερικάνοι λύνουν και δένουν ανεβοκατεβάζοντας προέδρους, όπως τον (πρώην ιερέα) Ζαν-Μπερτράν Αριστίντ, του οποίου το παράδειγμα είναι χαρακτηριστικό. Ο Αριστίντ εκλέγεται Πρόεδρος το 1990 (με τεράστια πλειοψηφία, 67%, και πολύ ενθουσιασμό από τις λαϊκές μάζες) και ανατρέπεται από στρατιωτικό πραξικόπημα λίγους μήνες μετά. Το 1994 επανέρχεται στην προεδρική καρέκλα χάρη στην επέμβαση των Αμερικάνων που εισβάλλουν στο νησί για να ανατρέψουν τη χούντα που τον είχε ρίξει. Μετά από πέντε χρόνια απουσίας, ο Αριστίντ επανεξελέγεται (το 2000) αλλά πολλοί μιλάνε για νοθεία και ξεσπούν βίαιες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Τέσσερα χρόνια μετά, ο Αριστίντ πέφτει μετά από ξέσπασμα νέων αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που καταλήγουν σε νέα επέμβαση (αυτή τη φορά εκτός από τις ΗΠΑ εισβάλλουν η Γαλλία και ο Καναδάς) που ρίχνει τον Αριστίντ (από το 2006 κυβερνά ο Ρενέ Πρεβάλ που είναι και ο σημερινός Πρόεδρος της χώρας).
Τα ψίχουλα θα σώσουν την κατάσταση;
Το έργο της «οικονομικής βοήθειας» θα παιχτεί ξανά, για να κουκουλώσει όλη αυτή την εκμετάλλευση. Είναι το ίδιο έργο με αυτό που παίχτηκε πέντε χρόνια πριν, όταν το φονικό τσουνάμι έπληττε την Νοτιοανατολική Ασία και όλοι «υπόσχονταν» λεφτά, για να καταλήξουν στο τέλος ότι υπάρχει έλλειμμα 4 δισ. δολαρίων που χρειάζονταν ακόμα για την ανοικοδόμηση των πληγεισών περιοχών.
Ομως ούτε τα 100 εκ. δολάρια των Αμερικάνων και τα άλλα τόσα του ΔΝΤ, ούτε τα 500 των Ευρωπαίων (σε άμεση και… μακροχρόνια βοήθεια) δεν φτάνουν ούτε για… τα φέρετρα. Οταν ο πρόεδρος της γειτονικής Δομινικανής Δημοκρατίας, Λεονέλ Φερνάντες, λέει ότι χρειάζονται γύρω στα 10 δισ. δολάρια για να ανοικοδομηθεί η χώρα μέσα σε μία πενταετία, καταλαβαίνετε τι έχει να τραβήξει ο λαός της πολύπαθης Αϊτής. Σε μία τέτοια κατάσταση, οι εξεγέρσεις τα επόμενα χρόνια θα πρέπει να θεωρούνται κάτι παραπάνω από βέβαιες.
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
[1] Αϊτή: Η χώρα που τα παιδιά τρώνε λάσπη, Sunday Times, 17/5/09.
[2] Τρομακτικές αλλά δεν προκαλούν έκπληξη οι ταραχές για τα τρόφιμα στην Αϊτή, Κέντρο για την Διεθνή Πολιτική, 25/4/08.
[3] Πρακτορείο Ρόιτερς, 14/1/10.
[4] ΔΝΤ προς Αϊτή: Παγώστε τους μισθούς στο Δημόσιο, The Nation, 15/1/10.
[5] Ανακοίνωση για την διατροφική κρίση, Jubilee Network (αμερικάνικη Μη Κυβερνητική Οργάνωση), 3/6/08.
[6] Η εμπορική επίθεση θα καταστρέψει τους φτωχούς αγρότες, προειδοποιεί η Oxfam, Δελτίο τύπου της βρετανικής ΜΚΟ Oxfam, 13/4/2005.
[7] Σύμφωνα με τη CIA (The World Factbook), το ΑΕΠ της Αϊτής κατανέμεται ως εξής: 28% αγροτική οικονομία, 20% βιομηχανία και 52% υπηρεσίες (εκτιμήσεις έτους 2004), ενώ τα δύο τρίτα του εργατικού δυναμικού δεν έχουν μόνιμη εργασία.
