Απανωτά πλήγματα έχει υποστεί το τελευταίο δίμηνο η αμερικάνικη ενεργειακή στρατηγική στην Κεντρική Ασία και την Ευρώπη, πλήγματα που μπορούν να χαρακτηριστούν στρατηγικής σημασίας και να επιφέρουν σημαντικές αλλαγές στον ιμπεριαλιστικό συσχετισμό δυνάμεων. Οι ενεργειακές συμφωνίες που έχουν υπογραφεί από τον περασμένο Μάιο μέχρι σήμερα από τη μια ανάμεσα στη Ρωσία και χώρες της Κεντρικής Ασίας και από την άλλη ανάμεσα στη Ρωσία και ευρωπαϊκές χώρες αλλάζουν τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης και τινάζουν στον αέρα την αμερικάνικη στρατηγική μεταφοράς του φυσικού αερίου και του πετρελαίου της Κεντρικής Ασίας στην Ευρώπη με την κατασκευή αγωγών που θα παρακάμπτουν το ρωσικό έδαφος.
Οι εξελίξεις στον ενεργειακό τομέα ήταν καταιγιστικές το τελευταίο δίμηνο. Καταλυτικό ρόλο έπαιξε η τριμερής συμφωνία που υπογράφτηκε κατά την επίσκεψη του Ρώσου προέδρου στις 9 – 12 Μαΐου στο Καζακστάν και στο Τουρκμενιστάν, η οποία προβλέπει την κατασκευή ενός αγωγού κατά μήκος της ακτής της Κασπίας Θάλασσας, που θα μεταφέρει τουρκμενικό φυσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω του Καζακστάν και της Ρωσίας και υπολογίζεται να λειτουργήσει μέχρι το 2009. Στο χορό μπήκε και το Ουζμπεκιστάν με την υπογραφή μιας δεύτερης σημαντικής συμφωνίας με τη Ρωσία, το Καζακστάν και το Τουρκμενιστάν, η οποία προβλέπει την ανακαίνιση ολόκληρου του παλιού σοβιετικού δικτύου αγωγών, που συνδέει την Κεντρική Ασία με τις δυτικές αγορές μέσω Ρωσίας, ώστε να μπορεί να μεταφέρει 90 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου το χρόνο, ενόψει της αυξανόμενης ζήτησης.
Οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ενωση υπολόγιζαν να συνδέσουν το Τουρκμενιστάν, που έχει δυνατότητα εξαγωγής 100 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου το χρόνο, και το Καζακστάν, με δυνατότητα εξαγωγής 40 δισ. κυβικών μέτρων το χρόνο, στον αγωγό που σχεδίαζαν να κατασκευάσουν από το 1998, επί προεδρίας Κλίντον, ο οποίος θα μεταφέρει το φυσικό αέριο από την Κασπία στο Νότιο Καύκασο, στην Τουρκία και στην Ευρώπη, παρακάμπτοντας τη Ρωσία. Χωρίς τη συμμετοχή των δύο αυτών χωρών, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής των οποίων δεσμεύεται με τις προαναφερόμενες συμφωνίες να μεταφέρεται μέσω Ρωσίας, ο αγωγός αυτός δεν είναι οικονομικά βιώσιμος και συνεπώς τα σχέδια κατασκευής του είναι στον αέρα.
Η σημασία και οι επιπτώσεις των ενεργειακών συμφωνιών Ρωσίας – Τουρκμενιστάν – Καζακστάν – Ουζμπεκιστάν έγιναν εμφανείς στο αμέσως επόμενο διάστημα. Στις 17 – 18 Μαΐου πραγματοποιήθηκε στη ρωσική πόλη Σαμάρα η σύνοδος Ρωσίας – Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπου απλά επιβεβαιώθηκε για μια ακόμη φορά η έλλειψη ενιαίας ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ και η αναγκαιότητα για το Κρεμλίνο να προχωρήσει σε διμερείς συμφωνίες συνεργασίας.
Αμέσως μετά τη σύνοδο στη Σαμάρα, στις 23 – 24 Μαΐου, ο Πούτιν επισκέφτηκε τη Βιέννη, η οποία αποδεικνύεται πολύ δεκτικός εταίρος και έχει μια 40χρονη στενή ενεργειακή συνεργασία με τη Ρωσία. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, υπογράφτηκε μεταξύ Αυστρίας και Ρωσίας μια μακρόχρονη συμφωνία, με βάση την οποία η Gazprom θα καλύπτει το 80% των αναγκών της Αυστρίας σε φυσικό αέριο, με 9 δισ. κυβικά μέτρα το χρόνο για τα επόμενα 20 χρόνια.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης Πούτιν στη Βιέννη ξεκίνησε η κατασκευή μιας τεράστιας υπόγειας εγκατάστασης αποθήκευσης φυσικού αερίου, κοντά στο Σάλτσμπουργκ, χωρητικότητας 2.4 δισ. κυβικών μέτρων. Το κόστος της, που υπολογίζεται στα 260 εκατομμύρια ευρώ, καλύπτεται από τη Gazprom και θα είναι η δεύτερη σε μέγεθος εγκατάσταση υπόγειας αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Κεντρική Ευρώπη. Επίσης, πρόσφατα η Αυστρία επέτρεψε τη συμμετοχή της Gazprom στην εξαιρετικά κερδοφόρα επιχείρηση οικιακής διανομής του φυσικού αερίου στις περιοχές του Σάλτσμπουργκ, Καρίνθια και Στύρια, που αποτελούν το μισό της αυστριακής επικράτειας. Είναι η πρώτη τέτοιου είδους συμφωνία για τη Ρωσία στην ευρωπαϊκή αγορά (η Ρωσία πουλάει το φυσικό αέριο στην Αυστρία 240 δολάρια τα 1.000 κυβικά μέτρα και ο αυστριακός καταναλωτής πληρώνει μέχρι και 1.000 δολάρια). Ωστόσο, στόχος της επίσκεψης Πούτιν ήταν κυρίως η διεύρυνση του ρόλου της Αυστρίας ως σημαντικό κέντρο εφοδιασμού και μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου προς τη Γαλλία, την Ιταλία και τη Γερμανία στη Δυτική Ευρώπη, την Ουγγαρία στην Κεντρική Ευρώπη και προς τη Σλοβενία και την Κροατία στα Βαλκάνια.Η ποσότητα του ρωσικού φυσικού αερίου που μεταφέρεται μέσω της Αυστρίας ξεπερνά ήδη τα 30 δισ. κυβικά μέτρα το χρόνο.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης Πούτιν η Gazprom υπέγραψε ένα μνημόνιο με τον Αυστριακό εταίρο της, την OMV Gas International, με το οποίο η Gazprom θα αποκτήσει ένα μερίδιο στο «Κεντροευρωπαϊκό Κέντρο Φυσικού Αερίου της Αυστρίας», το οποίο ελέγχει τη μεταφορά φυσικού αερίου στην Κεντρική Ευρώπη. Αυτό σημαίνει ότι η Gazprom αποκτά άμεσο έλεγχο της μεταφοράς του φυσικού της αερίου μέσω του αυστριακού εδάφους. Η Gazprom θα κατασκευάσει επίσης μαζί με την OMV Gas International στο Μπάουμγκαρτεν κοντά στη Βιέννη ένα «Κεντροευρωπαϊκό Κέντρο Φυσικού Αερίου» και ένα «Κέντρο Διαχείρισης της Μεταφοράς Φυσικού Αερίου», που θα είναι τα μεγαλύτερα στην ηπειρωτική Ευρώπη. Με τις συμφωνίες αυτές θα πάει κατά πάσα πιθανότητα στο καλάθι των αχρήστων το αμερικανόπνευστο σχέδιο κατασκευής του αγωγού Nabucco, με τη συμμετοχή της αυστριακής OMV Gas International ως επκεφαλής, για τη μεταφορά φυσικού αερίου της Κεντρικής Ασίας από το Ερζερούμ της Τουρκίας στην Αυστρία, μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας.
Ενα μήνα μετά την επίσκεψη Πούτιν στην Αυστρία έσκασε και η βόμβα της συμφωνίας ανάμεσα στην Gazprom και την Ιταλική Eni για την κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου «Σάουθ Στριμ», που θα ξεκινάει από τη Ρωσία, θα διασχίζει υποθαλάσσια τη Μαύρη Θάλασσα και φτάνοντας στη Βουλγαρία θα χωρίζεται σε δύο τμήματα. Το ένα θα κατευθύνεται, μέσω Ελλάδας και πιθανόν Αλβανίας, προς τη Νότια Ιταλία και το άλλο θα κατευθύνεται, μέσω Ρουμανίας, Ουγγαρίας και Σλοβενίας, προς τη Βόρεια Ιταλία. Το κόστος κατασκευής, που υπολογίζεται στα 5.5 δισ. δολάρια, θα το μοιραστούν οι δύο εταιρίες και η κατασκευή του αναμένεται να ξεκινήσει στην αρχή της επόμενης χρονιάς και να ολοκληρωθεί σε τρία χρόνια. Η ανακοίνωση της συμφωνίας αιφνιδίασε το Λευκό Οίκο, γιατί οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις εμπλεκόμενες πλευρές έγιναν με μυστικότητα και σε στενό κύκλο, για να αποφευχθούν οι αμερικάνικοι εκβιασμοί και πιέσεις στους πιο ευάλωτους εταίρους. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στην Ελλάδα η υπογραφή της σχετικής συμφωνίας από τους Καραμανλή και Πούτιν στην Ισταμπούλ παρέμεινε επτασφράγιστο μυστικό, χωρίς κανείς να υποψιαστεί τίποτα. Στον ελληνικό Τύπο δε υπήρξαν δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία ακόμα και η Μπακογιάννη πληροφορήθηκε το γεγονός τρεις ώρες πριν την υπογραφή και υπήρξε αρνητική, λέγοντας στον Καραμανλή ότι «τώρα οι Αμερικανοί θα μας τσακίσουν».
Με τη συμφωνία αυτή συμπληρώνονται οι κυκλωτικές κινήσεις της Ρωσίας στην Ευρώπη. Με τον αγωγό «Νορθ Στριμ» στο βορρά, που θα μεταφέρει υποθαλάσσια μέσω της Βαλτικής απευθείας φυσικό αέριο από τη Ρωσία στη Γερμανία. Με τις ενεργειακές συμφωνίες Ρωσίας – Αυστρίας στην Κεντρική Ευρώπη. Με τη συμφωνία για τον αγωγό «Σάουθ Στριμ» στη Νότια Ευρώπη.
Είναι φανερό ότι η αμερικάνικη ενεργειακή πολιτική για την Κεντρική Ασία και την Ευρώπη έχει υποστεί σοβαρότατα πλήγματα. Η Ρωσία έχει καταφέρει να εξουδετερώσει τις προσπάθειες του Λευκού Οίκου να προσεταιριστεί τις κυβερνήσεις των χωρών της Κεντρικής Ασίας και να απομονώσει τη Ρωσία. Η οικονομική της ανάκαμψη και η δυναμική επιστροφή της στη διεθνή σκηνή της δίνουν τη δυνατότητα να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Κεντρική Ασία, συσπειρώνοντας γύρω της τις περισσότερες κυβερνήσεις της περιοχής, που δεν φαίνονται πρόθυμες να έρθουν σε αντίθεση με τον ισχυρό γείτονά τους φλερτάροντας με το Λευκό Οίκο, που δεν έχει να τους προσφέρει, άλλωστε, και τίποτα παραπάνω. Το γεγονός αυτό τορπιλίζει την προσπάθεια της Ουάσιγκτον να εξασφαλίσει τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από την Κασπία και την Κεντρική Ασία, παρακάμπτοντας τη Ρωσία, και να περιορίσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία.
Η πραγματικότητα αυτή υπονομεύει τη σύμπλευση της ενεργειακής πολιτικής ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ενωσης, λειτουργεί διαλυτικά στις γραμμές της τελευταίας και ανοίγει το δρόμο για διμερείς συμφωνίες με τη Ρωσία, για νέες συμμαχίες και αλλαγές στον ιμπεριαλιστικό συσχετισμό δυνάμεων.
