Υστερα από 54 χρόνια συνύπαρξης, τα περισσότερα με εμφύλιο πόλεμο, του αραβικού και ισλαμικού στην πλειοψηφία βορρά και του μαύρου και χριστιανικού κυρίως νότου, η διάσπαση του Σουδάν είναι, όπως φαίνεται, αναπόφευκτη. Η τυπική απόσχιση του νότιου Σουδάν θα οριστικοποιηθεί από το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, που ξεκίνησε από τις 7 Ιανουρίου και επρόκειτο να διαρκέσει μια βδομάδα, με τη συμμετοχή περίπου 4 εκατομμυρίων καταγεγραμμένων ψηφοφόρων στο Σουδάν, σε άλλες χώρες της Αφρικής, στις ΗΠΑ, στη Βρετανία, στον Καναδά και στην Αυστραλία. Τα προκαταρκτικά αποτελέσματα θα ανακοινωθούν στις 7 Φεβρουαρίου και τα τελικά στις 14 Φεβρουαρίου, για να κατατεθούν τυχόν προσφυγές στις 7 μέρες που μεσολαβούν.
Το Σουδάν απέκτησε την ανεξαρτησία του από τη Βρετανία το 1956. Ακολούθησαν δύο εμφύλιοι πόλεμοι. Ο πρώτος τη δεκαετία 1962 – 1972. Ο δεύτερος από το 1983 μέχρι το 2005, που έληξε με μια συμφωνία Ειρήνης, η οποία, μεταξύ άλλων, αναγνωρίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του πληθυσμού του νότιου Σουδάν με το δημοψήφισμα που διεξάγεται αυτές τις μέρες.
Το Σουδάν είναι η μεγαλύτερη σε έκταση χώρα της Αφρικής, με 44 εκατομμύρια πληθυσμό, από τα οποία τα 8 περίπου εκατομμύρια είναι ο μαύρος πληθυσμός. Είναι η τρίτη κατά σειρά πετρελαιοπαραγωγός χώρα της υποσαχάριας Αφρικής, μετά τη Νιγηρία και την Αγκόλα, και παρήγαγε 490.000 βαρέλια την ημέρα το 2010, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου προορίζεται για την Κίνα. Διαθέτει επίσης μεγάλο ανεξερεύνητο ορυκτό πλούτο. Τα τρία τέταρτα των γνωστών αποθεμάτων πετρελαίου βρίσκονται στο νότιο Σουδάν, όμως ο μόνος δρόμος για να φτάσει το αργό πετρέλαιο στις αγορές περνά από τα διυλιστήρια και το λιμάνι Σουδάν, που βρίσκονται στο βόρειο Σουδάν.
Το βόρειο Σουδάν είναι τμήμα της ερήμου Σαχάρας και το έδαφός του είναι άγονο, σε αντίθεση με το νότιο, που διαθέτει μεγάλες εύφορες εκτάσεις καλλιεργήσιμης γης και πολλά νερά, καθώς διασχίζεται από το Λευκό Νείλο, ένα από τους δύο μεγαλύτερους παραποτάμους του Νείλου. Ομως η όποια ανάπτυξη, οι υπάρχουσες υποδομές και ο πλούτος από το πετρέλαιο είναι συγκεντρωμένα στο βόρειο Σουδάν, ενώ το νότιο είναι εντελώς παραμελημένο και υποφέρει από την έλλειψη στοιχειώδους υποδομής σ’ όλους τους τομείς, από τη φτώχεια, την πείνα και την ανύπαρκτη ιατρική περίθαλψη. Ενδεικτικά, το 92% των γυναικών είναι αγράμματες, ενώ λιγότερο από το ένα τέταρτο των αντρών μπορεί να διαβάζει και να γράφει. Λιγότερο από το 2% των παιδιών που εγγράφονται στο δημοτικό σχολείο το τελειώνουν, ενώ ένα σε κάθε εφτά παιδιά πεθαίνει πριν φτάσει στην ηλικά των 5 χρόνων. Επίσης, μία σε κάθε εφτά έγκυες γυναίκες πεθαίνει από προβλήματα που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη, αφού τα τρία τέταρτα που πληθυσμού δεν έχει καθόλου πρόσβαση σε στοιχειώδεις υπηρεσίες ιατρικής φροντίδας. Αντίθετα στο βόρειο Σουδάν, τα τρία τέταρτα του πληθυσμού είναι εγγράματοι.
Οι ρίζες των αντιθέσεων και των εμφύλιων πολέμων ανάμεσα στο βορρά και το νότο βρίσκονται από τη μια στην κληρονομιά της βρετανικής αποικιοκρατίας και από την άλλη στην πολιτική που ακολούθησαν τα καθεστώτα που τη διαδέχθηκαν.
Η αρχή του διαχωρισμού βορρά – νότου έγινε από τους βρετανούς αποικιοκράτες το 1922, όταν απαγορεύτηκε στους βόρειους να ταξιδεύουν στο νότο (πέρα από το 10ο Παράλληλο) και στους νότιους να ταξιδεύουν στο βορρά (πέρα από τον 8ο Παράλληλο). Η απαγόρευση αυτή είχε στόχο να εμποδίσει τους Αραβες στο βορρά να διαδώσουν τον Ισλαμισμό στα νότια της χώρας, ενώ οι Βρετανοί υποστήριζαν ανοιχτά την εισροή χριστιανών ιεραποστόλων στο νότο. Οταν το Σουδάν κέρδισε την ανεξαρτησία του, τη σκυτάλη πήραν τα καθεστώτα που εκπροσωπούσαν την ανερχόμενη αραβική αστική τάξη της χώρας, εφαρμόζοντας συστηματικά μια πολιτική ληστρικής εκμετάλλευσης του ενεργειακού πλούτου της χώρας και πλήρους εγκατάλειψης του μαύρου πληθυσμού στο νότιο Σουδάν, καταδικάζοντάς τον στην καθυστέρηση, στη φτώχεια και στην εξαθλίωση. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η εργατική τάξη και τα φτωχολαϊκά στρώματα των Αράβων στο βορρά ευημερούσαν, αφού ακόμη και σήμερα το μεροκάματο είναι κατά μέσο όρο μόλις 3 δολάρια, ενώ υποφέρουν από την ανεργία και τη φτώχεια. Απλά τους πετούσαν ένα ξεροκόμματο, κυρίως με τη μορφή επιδοτήσεων στα καύσιμα, σε βασικές υπηρεσίες και προϊόντα διατροφής, γιατί αποτελούν την πλειοψηφία του πληθυσμού και την κοινωνική βάση των κυβερνώντων, ώστε να μπορούν να παραμένουν στην εξουσία.
Η πολιτική αυτή συντηρούσε τις αντιθέσεις και το διχασμό ανάμεσα στο βορρά και στο νότο και τροφοδοτούσε τους δύο μακρόχρονους εμφύλιους πολέμους, από τους οποίους αναδείχτηκε το Λαϊκό Απελευθερωτικό Μέτωπο του Σουδάν, κυρίαρχη σήμερα πολιτική δύναμη στο νότιο Σουδάν, που έχει ήδη αναλάβει τα ηνία της διακυβέρνησης. Μια αστική πολιτική δύναμη, για την οποία ήδη ακούγονται καταγγελίες για διαφθορά και οικογενειοκρατία, που έχει στόχο να καρπωθεί η μαύρη πολιτική και οικονομική ελίτ όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κομμάτι του ενεργειακού πλούτου της περιοχής και όχι φυσικά να τον διαθέσει για την ανάπτυξη και τη ευημερία του μαύρου πληθυσμού.
Η αναμενόμενη επικύρωση της απόσχισης του νότιου Σουδάν με το δημοψήφισμα, δε σημαίνει και το τέλος της σύγκρουσης. Παρόλο που ο σουδανός πρόεδρος Ομάρ Μπασίρ δεσμεύτηκε ότι θα σεβαστεί το αποτέλεσμα και θα βοηθήσει στην υλοποίησή του. Γιατί συνεχίζουν να υπάρχουν σημαντικά ζητήματα προς διευθέτηση και επικίνδυνα σημεία ανάφλεξης νέων συγκρούσεων.
Σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η χάραξη της συνοριακής γραμμής, γιατί κατά μήκος της υπάρχουν πολλά σημεία ανάφλεξης, από τα οποία το πιο επικίνδυνο είναι περιοχή Abyei, πλούσια σε αποθέματα πετρελαίου, που βρίσκεται ακριβώς πάνω στα προτεινόμενα σύνορα, την οποία διεκδικούν και οι δύο πλευρές. Σ΄αυτή ζουν η φυλή Dinka Ngok , που θέλουν την ένωση με το νότο, και η νομαδική φυλή Misseriya, που αιώνες τώρα, κατά εποχές, κατεβαίνουν νότια για να εξασφαλίσουν βοσκή και νερό για τα κοπάδια τους. Αυτοί θέλουν την ένωση με το βορρά και την ελευθερία διακίνησης τους στην περιοχή, η οποία, όπως καταγγέλλουν, παρεμποδίζεται το τελευταίο διάστημα από τους Dinka και τις στρατιωτικές δυνάμεις του νότιου Σουδάν. Η συμφωνία Ειρήνης του 2005 προβλέπει την πραγματοποίηση δημοψηφίσματος για να καθοριστεί σε ποιο κράτος θα ενταχθεί η Abyei, το οποίο όμως έχει αναβληθεί επ’ αόριστο, λόγω των αγεφύρωτων απόψεων ανάμεσα στις αρχές βορρά – νότου. Ωστόσο, στην περιοχή έχουν αναπτυχθεί ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις και από τις δύο πλευρές, ενώ έχουν εξοπλιστεί και οι αντιμαχόμενες φυλές. Από τις επιθέσεις σκοτώθηκαν τουλάχιστον 60 άνθρωποι τις τρεις πρώτες μέρες του δημοψηφίσματος. Συν τοις άλλοις, υπάρχουν πολλές νομαδικές φυλές σε άλλες περιοχές που διασχίζουν τα προτεινόμενα σύνορα για να εξασφαλίσουν τροφή και νερό για τα κοπάδια τους .
Επίμαχο ζήτημα αποτελεί επίσης ο τρόπος κατανομής των εσόδων από το πετρέλαιο καθώς και τα δικαιώματα που θα έχουν νοτιοσουδανέζοι που ζουν και δουλεύουν στο βόρειο Σουδάν, αφού τυπικά θα θεωρούνται πλέον αλλοδαποί. Αυτά τα ζητήματα και πολλά ακόμη πρέπει να διευθετηθούν μέχρι τον ερχόμενο Ιούλιο.
Οι εξελίξεις αυτές δεν θα έχουν, εκτός των άλλων, μόνο σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις στο βόρειο Σουδάν, αλλά εγκυμονούν τον κίνδυνο παραπέρα αποσταθεροποίησης και διάσπασης της χώρας από τα αυτονομιστικά κινήματα στο Νταρφούρ δυτικά, επίσης πλούσιο σε πετρέλαιο, και στα βουνά Νούμπα ανατολικά. Συν τοις άλλοις, εκφράζονται φόβοι για την ενίσχυση αποσχιστικών τάσεων και σε άλλες χώρες της Αφρικής όπου υπάρχουν επίσης αυτονομιστικά κινήματα.
