Τη χειρότερη προσφυγική κρίση στη Μέση Ανατολή από την εθνοκάθαρση των Παλαιστινίων μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ το 1948 έχει προκαλέσει ο πόλεμος στο Ιράκ, σύμφωνα με το Γραφείο του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Στην έκθεση του UNHCR, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον περασμένο Γενάρη, οι Ιρακινοί πρόσφυγες υπολογίζονται σε περισσότερους από 3.7 εκατομμύρια, δηλαδή ένας στους οχτώ Ιρακινούς αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του. Απ’ αυτούς, 2 εκατομμύρια περίπου ζουν έξω από τη χώρα και 1.7 εκατομμύρια έχουν εκτοπιστεί από τις εστίες τους αλλά παραμένουν μέσα στη χώρα. Μόνο μέσα στο 2006, τουλάχιστον 500.000 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Η Συρία είναι η χώρα που φιλοξενεί το μεγάλο όγκο των προσφύγων, τουλάχιστον 1 εκατομμύριο. Ακολουθεί η Αίγυπτος με 700.000, η Ιορδανία με 300.000, το Ιράν με πολύ λιγότερους, ενώ τα κράτη του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ αρνήθηκαν να επιτρέψουν την είσοδο προσφύγων στο έδαφός τους. Μάλιστα η Σαουδική Αραβία έχει διαθέσει 500 εκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή ενός προστατευτικού πλέγματος σε μεγάλα τμήματα των συνόρων της με το Ιράκ, μήκους 1.000 χιλιομέτρων, που θα εμποδίζει την είσοδο «τρομοκρατών» και «παράνομων μεταναστών». Το πλέγμα αυτό θα διαθέτει πύλες ασφάλειας, φυλάκια και ηλεκτρονικούς αισθητήρες.
Οσο για τους υπεύθυνους της καταστροφής του Ιράκ και της προσφυγικής κρίσης, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι εξοργιστικά. Οι ΗΠΑ έχουν δεχτεί συνολικά από το 2003 μόνο 466 Ιρακινούς πρόσφυγες και η Βρετανία το 2005 δέχτηκε 160 και απέρριψε 2.685 αιτήσεις. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, που αφορούν στο τρίτο τρίμηνο του 2006, έγιναν δεκτές 10 αιτήσεις και απορρίφθηκαν 165. Η κατακραυγή που έχει προκαλέσει η αμερικάνικη στάση, ανάγκασε το υπουργείο Εξωτερικών να ανακοινώσει στις 14 Φεβρουαρίου ότι θα χορηγήσει 18 εκατομμύρια δολάρια στην Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες για την ανακούφιση των εκτοπισμένων Ιρακινών και ότι θα περάσει από συνέντευξη μέχρι το τέλος του Σεπτεμβρίου 7.000 περίπου Ιρακινούς που ζητούν να εγκατασταθούν στις ΗΠΑ.
Την ίδια πολιτική όμως εφαρμόζουν και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δίνουν όρκους πίστης στις αρχές του ανθρωπισμού και τάχθηκαν εναντίον της αμερικάνικης επίθεσης στο Ιράκ. Η γερμανική κυβέρνηση, για παράδειγμα, έδωσε άδεια εισόδου μόνο σε 230 Ιρακινούς πρόσφυγες την περασμένη χρονιά και η γαλλική μόνο σε 13. Εξαίρεση αποτελεί μόνο η Σουηδία, που έδωσε άσυλο σε 8.951 Ιρακινούς πρόσφυγες το 2006.
Ομως και οι Ιρακινοί που έχουν καταφύγει σε αραβικές χώρες δεν αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες και συνεπώς στερούνται τα σχετικά δικαιώματα. Η Ιορδανική μοναρχία τους χαρακτηρίζει «προσωρινούς επισκέπτες» και δεν έχει υποβάλλει αίτημα για διεθνή βοήθεια ούτε συνεργάζεται με τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΟΗΕ. Τους χρεώνει τις δαπάνες για όλες τις υπηρεσίες και «κεφαλικό φόρο» 225 δολάρια για τη χορήγηση άδειας εργασίας, διάρκειας ενός χρόνου. Το ίδιο και η Συρία. Αρνείται να τους χαρακτηρίσει πρόσφυγες και τους αντιμετωπίζει ως τουρίστες ή παράνομους μετανάστες, ενώ το Ιράν, η Αίγυπτος και η Ιορδανία αρνούνται να δεχτούν άλλους στο έδαφός τους.
Και δε φτάνουν αυτά. Τις τελευταίες μέρες, ακόμη και η Συρία, η τελευταία αραβική χώρα όπου μπορούσαν να βρουν καταφύγιο 40.000 περίπου νέοι Ιρακινοί πρόσφυγες κάθε μήνα, άρχισε να εφαρμόζει περιοριστικά μέτρα, επικαλούμενη οικονομική στενότητα, γεγονός που ανάγκασε τον ΟΗΕ να σημάνει συναγερμό.
Μέχρι τώρα, οι Ιρακινοί μπορούσαν να μπουν στο έδαφος της Συρίας χωρίς βίζα, να παραμείνουν για έξι μήνες και στη συνέχεια να ανανεώνουν την παραμονή τους κάθε έξι μήνες βγαίνοντας έξω από τα σύνορα της χώρας και επιστρέφοντας αμέσως. Μπορούσαν δηλαδή να παραμείνουν επ’ αόριστο στη χώρα. Με τα νέα μέτρα, όταν μπαίνουν στη Συρία, μπορούν να πάρουν άδεια παραμονής μόνο για 15 μέρες, στη συνέχεια πρέπει να κάνουν αίτηση για τρίμηνη άδεια παραμονής, που μπορεί να ανανεωθεί μόνο για μια φορά. Μετά τους έξι μήνες, κάθε Ιρακινός, που δεν είναι σπουδαστής ή δεν εχει δουλειά, πρέπει να φύγει από τη Συρία για 30 τουλάχιστον μέρες και μετά να επιστρέψει. Ομως οι περισσότεροι που πλήττονται από το μέτρο αυτό δεν μπορούν να φύγουν, δεν έχουν πού να μείνουν και πώς να επιβιώσουν για 30 μέρες, γιατί έχουν ξοδέψει τις οικονομίες τους ή εχουν χάσει τα πάντα στο Ιράκ, γεγονός που θα τους αναγκάσει να μείνουν παράνομα στη χώρα και να κινδυνεύουν να απελαθούν.
