Στο σύνθετο παζλ της κοινωνικής και πολιτικής ζωής του Λιβάνου, μία οργάνωση κατάφερε να ξεχωρίσει ως ο κύριος υπερασπιστής της ανεξαρτησίας της χώρας και της αντίστασης απέναντι στο σιωνιστή εχθρό. Οποιες διαφωνίες κι αν έχει κανείς με τη Χεζμπολά (θρησκευτικές, κοινωνικές ή πολιτικές) δε μπορεί να μην της αναγνωρίσει αυτό το ρόλο. Γιατί αυτό το ρόλο δεν τον κέρδισε με τα λόγια ή τις υποσχέσεις, αλλά με το αίμα εκατοντάδων μαρτύρων, οι φωτογραφίες των οποίων κοσμούν τους δρόμους και τα σπίτια των νότιων προαστίων της Βηρυτού και των μισογκρεμισμένων χωριών του Νοτίου Λιβάνου.
Η κατανόηση του χαρακτήρα αυτής της οργάνωσης και η γνώση του πολιτικού της λόγου αποτελεί επομένως πρώτιστη ανάγκη, αν θέλει κανείς να μη μείνει μόνο στη θριαμβολογία που γέννησε η νίκη της Αντίστασης (την οποία κι εμείς ενστερνιζόμαστε), αλλά να προχωρήσει και λίγο βαθύτερα. Να επιχειρήσει να αναζητήσει τα χαρακτηριστικά αυτού του κινήματος και να διαπιστώσει πού αρχίζει ο προωθητικός του ρόλος και πού τελειώνει.
♦ Η ιστορική πορεία της Χεζμπολά
Προϊόν της διάσπασης του κινήματος Αμάλ (Ελπίδα), η Χεζμπολά (Κόμμα του Θεού) γεννήθηκε μέσα στις φλόγες της αντίστασης στους Σιωνιστές, την επαύριο της εισβολής τους στο Λίβανο, το 1982. Εμπνευσμένη από την ιρανική επανάσταση του 1979, που έδιωξε τον αμερικανόδουλο Σάχη, η Χεζμπολά ακολουθεί τη χομεϊνική ιδεολογία, ένα κράμα αντιαμερικανισμού, αντι-σιωνισμού και εθνικισμού με ισλαμικό μανδύα, σε αντίθεση με την Αμάλ που υποστήριζε την κατάργηση του πολιτικού θρησκευτισμού (για περισσότερα βλ. το άκρως ενδιαφέρον βιβλίο «Εξεγερμένοι Κόσμοι», εκδ. «Γκούτεμπεργκ»-«Τυπωθήτω»).
H ιστορική πορεία της Χεζμπολά παρουσιάζεται από τα φερέφωνα των Σιωνιστών και των Αμερικάνων σαν μια πορεία γεμάτη με αίμα «αθώων». Αυτά ακριβώς τα φερέφωνα, για δεκαετίες ολόκληρες κατάφεραν να περάσουν την άποψη στη Δύση (ακόμα και μέσα στην επονομαζόμενη «Αριστερά»), ότι η Χεζμπολά δεν είναι παρά ένα τσούρμο φανατισμένων ισλαμιστών που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στη συντριβή του δυτικού «φιλελευθερισμού» και την εγκαθίδρυση μιας «ισλαμικής τρομοκρατίας». Στην πραγματικότητα, όμως, οι στόχοι και η δράση της Χεζμπολά δεν ήταν καθόλου «τυφλοί». Υπηρετούσε την αντιιμπεριαλιστική και αντι-σιωνιστική της κατεύθυνση πότε βομβαρδίζοντας τα αρχηγεία των Αμερικάνων πεζοναυτών και των Γάλλων στρατιωτών (σκοτώνοντας 300 στρατιώτες της δύναμης κατοχής στο Λίβανο το 1983), πότε χτυπώντας τα αρχηγεία των ισραηλινών δυνάμεων κατοχής (όπως στην Τύρο, με 75 σιωνιστές στρατιώτες νεκρούς την ίδια περίοδο) και πότε εξαπολύοντας πόλεμο φθοράς στον ισραηλινό στρατό (με πολλές επιθέσεις αυτοκτονίας), που τον ανάγκασε να εγκαταλείψει το Νότιο Λίβανο το Μάη του 2000, μετά από 22 χρόνια κατοχής.
Σε αντίθεση, λοιπόν, με την κατάληξη της επανάστασης στο Ιράν, που η ισλαμική της ηγεσία παρέδωσε την εξουσία στους μουλάδες, προδίδοντας τους πόθους του ιρανικού λαού και αναπτύσσοντας στενές σχέσεις με την ιμπεριαλιστική Ρωσία, η Χεζμπολά δεν ακολούθησε τον ίδιο δρόμο. Κι αυτό εξαιτίας της ισραηλινής κατοχής (που εξακολουθεί να υφίσταται σε ένα τμήμα του Νότιου Λιβάνου, τα αγροκτήματα Σεμπάα) και της μετέπειτα επιθετικότητας των Σιωνιστών, που κατέληξε στον τελευταίο αιματηρό πόλεμο των 33 ημερών. Είναι αυτή η σιωνιστική βαρβαρότητα που κρατάει ζωντανή τη φλόγα της αντίστασης στο Λίβανο και κάνει τη Χεζμπολά να σηκώνει τη σημαία του ένοπλου αγώνα. Κι είναι αυτή ακριβώς η σιωνιστική βαρβαρότητα που έκανε ακόμα και τον αμερικανόδουλο πρόεδρο της Αιγύπτου Χόσνι Μουμπάρακ να υποστηρίξει το δικαίωμα της λιβανέζικης αντίστασης το Φλεβάρη του 2000, σε κοινή του ανακοίνωση με τον πρόεδρο του Λιβάνου Εμίλ Λαχούντ, λίγους μήνες πριν αποχωρήσουν οι Σιωνιστές από το Νότιο Λίβανο. Αλλά και ορισμένα αραβικά κράτη (όπως η Ιορδανία και η Σαουδική Αραβία) να «υποστηρίξουν» την Αντίσταση, όταν φαινόταν πλέον αναπόφευκτη η ήττα των Σιωνιστών στον τελευταίο πόλεμο (αφού προηγουμένως είχαν προεξοφλήσει την ήττα της Χεζμπολά μέσα σε μερικές μέρες).
♦ Κοινωνική πολιτική
Ταυτόχρονα, όμως, με τα παραπάνω, η Χεζμπολά ανέπτυξε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που υποκαθιστούσαν την παντελή έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας από τις φυλοδυτικές κυβερνήσεις στο Νότιο Λίβανο. Φιλανθρωπικά ιδρύματα, ορφανοτροφεία, σχολεία, ιατρικά κέντρα, ιδρύματα περίθαλψης αναπήρων έχουν οργανωθεί και στελεχωθεί από τη Χεζμπολά όλα αυτά τα χρόνια, ανεβάζοντας τη δημοτικότητά της τόσο ψηλά (ιδιαίτερα στο Νότιο Λίβανο), ώστε στις τελευταίες εκλογές, του καλοκαιριού του 2005, ο συνασπισμός της με την Αμάλ να κερδίσει και τις 23 έδρες που αντιστοιχούν στην περιφέρεια του Νοτίου Λιβάνου (οι έδρες συνολικά φτάνουν τις 35 απ’ τις 128).
Μετά τον τελευταίο πόλεμο στο Λίβανο, η δημοτικότητα της Χεζμπολά γνώρισε την κορύφωσή της, όχι μόνο λόγω της αντίστασης και της νίκης επί των σιωνιστών εισβολέων, αλλά και χάρη στη στήριξη των πληγέντων από τον πόλεμο, με την καταβολή μεγάλων χρηματικών ποσών για την πληρωμή ενοικίων και την ανακατασκευή των σπιτιών τους αλλά και την οργάνωση της ζωής τους μετά τον πόλεμο. Στην πρόσφατη συνάντηση μάλιστα που έγινε για τον χαιρετισμό της Αντίστασης στη Βηρυτό, ένα από τα εργαστήρια συζήτησης ήταν η ανοικοδόμηση. Μια ανοικοδόμηση που γίνεται αργά αλλά σταθερά, με την παντελή έλλειψη κρατικής βοήθειας στο Νότιο Λίβανο και τα νότια προάστια της Βηρυτού, μα και με ενεργό το ρόλο της «Τζιχάντ Αλ Μπίνα», της κατασκευαστικής εταιρίας της Χεζμπολά, που ιδρύθηκε το Σεπτέμβρη του 1988.
Κατά την πρόσφατη επίσκεψή μας στη χώρα διαπιστώσαμε την απόλυτη και καθολική δύναμη της οργάνωσης στο Νότιο Λίβανο, που είναι γεμάτος με τις φωτογραφίες των μαρτύρων της Αντίστασης (σε αντίθεση με το χριστιανικό τομέα της Βηρυτού, που είναι γεμάτος με τις αφίσες των δολοφονημένων στελεχών της αμερικανόφιλης κυβέρνησης) και την άνεση με την οποία κινούνταν η Χεζμπολά στο Νότιο Λίβανο και τα νότια προάστια της Βηρυτού.
♦ Το πολιτικό πρόγραμμα
Δυστυχώς, δεν έχουμε στα χέρια μας το σημερινό πολιτικό πρόγραμμα της Χεζμπολά, όπως διαμορφώθηκε στις τελευταίες εκλογές. Μετά από αναζήτηση στο διαδίκτυο, κατορθώσαμε να εντοπίσουμε παλαιότερα προγράμματα και διακηρύξεις της Οργάνωσης, που δεν υπήρχαν στο επίσημο αγγλόφωνο site της (https://www. hizbollah.org/), αλλά πολύ πιθανό να βρίσκονται στο αραβικό, το οποίο όμως… δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε. Επειδή ορισμένα κείμενα που βρήκαμε (όπως το αρχικό πρόγραμμα της Οργάνωσης το 1985) ήταν από ισραηλινές πηγές, δε μπορούμε να βασιστούμε σ’ αυτά, ούτε να τα επικαλεστούμε, για… ευνόητους λόγους. Θα περιοριστούμε λοιπόν σε δύο κείμενα της οργάνωσης. Τα κείμενα που βρήκαμε στα αγγλικά είναι από ένα παλαιό site του Νορβηγού καθηγητή Barre Ludvigsen, το Al-Mashriq (Η Ανατολική Μεσόγειος), https://almashriq.hiof.no/lebanon/300/320/324/324.2/hizballah/, που δεν έχει ενημερωθεί από το 2000 και μετά. Πέρα απ’ αυτά τα κείμενα, όμως, θα βασιστούμε και στα όσα μας είπαν σχετικά με το πολιτικό της πρόγραμμα στελέχη της Χεζμπολά κατά την πρόσφατη επίσκεψή μας στο Λίβανο.
Στις τελευταίες συναντήσεις, ένας απ’ τους εκπροσώπους της Χεζμπολά δε δίστασε να υποστηρίξει ότι η οργάνωση έχει καθαρά σοσιαλδημοκρατική πολιτική κι επικαλέστηκε διάφορους αναλυτές που την παρομοιάζουν με τους «Μπολσεβίκους»! Η αντίθεση της Χεζμπολά με τον δισεκατομμυριούχο δολοφονημένο πρώην πρωθυπουργό του Λιβάνου Ραφίκ Χαρίρι (όπως μας είπε ο εκπρόσωπος της Χεζμπολά) ήταν ότι ο δεύτερος ήθελε το Λίβανο μία χώρα υπηρεσιών και τουρισμού, ενώ η πρώτη επικεντρωνόταν στην ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας και της βιομηχανίας. Αυτή η κατεύθυνση φαίνεται άλλωστε και από το προ δεκαετίας (1996) εκλογικό της πρόγραμμα, που αναφέρει:
«Αυτό που χρειάζεται είναι η αναδιάταξη των προτεραιοτήτων για την ανάπτυξη και η επιχορηγήσεις των τομέων της βιομηχανίας, της αγροτικής οικονομίας, της κτηνοτροφίας και της αλιείας…σε συνδυασμό με τη στήριξη όλων των μορφών επιδεξιότητας. Ο ρόλος του κράτους στην οικονομική λειτουργία θα πρέπει να βασίζεται σε ένα ευγενή εναρμονισμό μεταξύ της αναγκαιότητας της ενεργοποίησης του δημόσιου τομέα, της ευημερίας απ’ την κίνηση και τις επενδύσεις του, από τη μια, και την αναγκαιότητα να μην εγκαταλειφθούν οι υποχρεώσεις του κράτους έναντι των πολιτών και των δημόσιων υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ειδικά αυτών που αφορούν τη στήριξη και την ενίσχυση των περιοχών που αντιμετωπίζουν τη σιωνιστική κατοχή». Κάθε αναφορά στην αντίθεση κεφαλαίου – εργασίας, ακόμα και με πρωτόλεια μορφή, απουσιάζει από τη συλλογιστική της Χεζμπολά.
Ούτε το γεγονός της μαύρης εργασίας χιλιάδων Παλαιστίνιων εργατών φαίνεται να αφορά τη Χεζμπολά, γεγονός που αποδεικνύει ότι οι Παλαιστίνιοι αποτελούν πολίτες δεύτερης κατηγορίας ακόμα και γι’ αυτή την Οργάνωση (είναι αξιοσημείωτο ότι σ’ αυτό το πρόγραμμα δεν αναφέρεται λέξη γι’ αυτούς). Το μόνο που μένει είναι η… ενεργοποίηση του δημόσιου τομέα στην ενίσχυση της βιομηχανίας και της αγροτικής οικονομίας, δηλαδή των αστικών στοιχείων της πόλης και του χωριού, γιατί αυτά έχουν το πάνω χέρι στην οικονομία (όπως και σε κάθε οικονομία που οργανώνεται σε καπιταλιστική βάση) και η συγκρότηση ενός στοιχειώδους κράτους πρόνοιας για την αποφυγή της απόλυτης εξαθλίωσης του πληθυσμού.
Το πολιτικό πρόγραμμα της Χεζμπολά, έτσι όπως απεικονίζεται στα κείμενα και τα όσα μας είπαν οι εκπρόσωποί της κατά την επίσκεψή μας στο Λίβανο, δεν ξεφεύγει επομένως από τα καθαρά σοσιαλδημοκρατικά πλαίσια. Κι αυτά όμως τα πλαίσια φαντάζουν πολύ «επαναστατικά» για μια χώρα που οι δυτικόφυλες κυβερνήσεις προορίζουν να γίνει δορυφόρος της αμερικάνικης πολιτικής, ενώ η σιωνιστική βαρβαρότητα την καταστρέφει με κάθε ευκαιρία προκειμένου να πετύχει την υποταγή της. Με πλήρη επίγνωση των τεράστιων διαφορών που χωρίζουν το Λίβανο απ’ τη Λατινική Αμερική, θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι η Χεζμπολά δεν είναι παρά η λιβανέζικη εκδοχή του Ούγο Τσάβες ο οποίος, χωρίς να θίξει την καπιταλιστική βάση στην οικονομία, αναπτύσσει ένα δίκτυο κοινωνικής πρόνοιας για τα εξαθλιωμένα τμήματα του πληθυσμού, πολιτική που του έχει χαρίσει πρωτοφανή λαϊκή υποστήριξη. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο, ότι ο ίδιος ο Νασράλα έχει στους λόγους του υποστηρίξει δημόσια τον Τσάβες (αποκαλώντας τον «ένα πολύ μεγάλο Αραβα»).
Εκεί φαίνεται να εξαντλείται ο προωθητικός ρόλος αυτού του κινήματος της λιβανέζικης Αντίστασης, που χωρίς να αμφισβητεί την καπιταλιστική εξουσία δίνει το αίμα του στον αγώνα ενάντια στους σιωνιστές δολοφόνους και αποτελεί ένα από τα μεγάλα αγκάθια για την εγκαθίδρυση της αμερικάνικης «νέας Μέση Ανατολής», διατηρώντας ταυτόχρονα άριστες σχέσεις με αντιδραστικά καθεστώτα (όπως του Ιραν), που σε ένα άλλο καυτό μεσανατολικό μέτωπο, αυτό του Ιράκ, παίρνουν στάση κατά της Αντίστασης. Σ’ αυτά όμως θα αναφερθούμε στο επόμενο και τελευταίο μέρος αυτού του αφιερώματος.
Στο επόμενο: Οι πολιτικές συμμαχίες της Χεζμπολά, η ιρανική επιρροή και η κατάσταση που διαμορφώνεται μετά τον πόλεμο.
