Στο προηγούμενο φύλλο μιλήσαμε για την «μετάβαση στην οικονομία της αγοράς», στην οποία βρίσκεται το Ιράν, δηλαδή για το ξεθεμελίωμα των κατακτήσεων της ιρανικής επανάστασης και πρώτα απ’ όλα την κατάργηση των επιδοτήσεων που το ιρανικό καθεστώς αναγκάστηκε να δώσει για να διατηρήσει την κοινωνική ειρήνη στη χώρα του. Δείξαμε ότι, παρά τις περί του αντιθέτου διακηρύξεις ενάντια στο «δυτικό καπιταλισμό», το Ιράν εξακολουθεί να εφαρμόζει πιστά τις συνταγές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Διεθνούς Τράπεζας, προωθώντας ένα σχέδιο μαζικών ιδιωτικοποιήσεων, που θα το ζήλευε κι ο δικός μας ο… Δρακουμέλ, ιδιωτικοποιώντας το 80% των κρατικών επιχειρήσεων. Ολα αυτά, σε συνδυασμό με την κρίση που μαστίζει όλες τις καπιταλιστικές χώρες (το Ιραν δεν εξαιρείται από αυτές) και τη χειροτέρευση της κατάστασης της εργατικής τάξης, συνθέτουν ένα τοπίο που μπορεί να γεννήσει κοινωνικές εκρήξεις. Εκρήξεις που τους προηγούμενους μήνες είδαμε να εξελίσσονται πίσω από την ψευδεπίγραφη διαμάχη κυβέρνησης-αντιπολίτευσης. Ας γίνουμε όμως συγκεκριμένοι.
Συσσώρευση κερδών
Από το 2001 μέχρι το 2005, η μέση τιμή εξαγωγής του ιρανικού πετρελαίου υπερδιπλασιάστηκε (από τα 20.7 στα 49.1 δολάρια το βαρέλι)[1]. Αυτό γέμισε τα κρατικά ταμεία με μπόλικο χρήμα. Είδαν τα έσοδά τους από το πετρέλαιο να αυξάνονται ραγδαία (από 58% των εσόδων της κεντρικής κυβέρνησης και του ταμείου πετρελαϊκής σταθεροποίησης, που διαχειρίζεται τα πετρελαϊκά έσοδα το 2001/2002, έφτασαν στο 72% το 2005/2006)[1]. Ταυτόχρονα, το ΑΕΠ «έτρεχε» με ρυθμούς 5-7% και ο (επίσημος πάντα) πληθωρισμός «συγκρατήθηκε» από τα εκρηκτικά νούμερα της τάξης του 50% (στα μέσα της δεκαετίας του ‘90), σε επίπεδα της τάξης του 15-20%[2].
Ηταν αυτή η συσσώρευση των κερδών που έδωσε τη δυνατότητα στο κράτος να διατηρήσει τις επιδοτήσεις (ιδιαίτερα στον πετρελαϊκό τομέα), οι οποίες θα πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν πήγαιναν πάντοτε «υπέρ των αδυνάτων» (όπως διαφημιζόταν από το καθεστώς) αλλά τσέπωναν και οι καπιταλιστές με διάφορες κομπίνες. Τέτοια «κόλπα» αναφέρει ο ιρανός οικονομολόγος Αμπάς Μπαχτιάρ, που ζει στη Νορβηγία και ήταν πρώην επίκουρος καθηγητής στο νορβηγικό πανεπιστήμιο Νόρλαντ. Ο Μπαχτιάρ, που δε μπορεί κανείς να τον κατατάξει στα φερέφωνα της δυτικής προπαγάνδας[3], αναφέρει ότι οι εισαγωγείς, αφού εισέπρατταν από το κράτος την επιδότηση στα εισαγόμενα προϊόντα, αντί να τα διοχετεύσουν στην εγχώρια αγορά σε χαμηλές τιμές (αυτός ήταν άλλωστε ο σκοπός της επιδότησης), τα πουλούσαν στο εξωτερικό (στο Ιράκ ή το Αφγανιστάν) αμέσως μετά την εισαγωγή τους κι αυτό το έκαναν είτε νόμιμα είτε παράνομα[4].
Μισθοί πείνας
Σύμφωνα με πρόσφατη απόφαση της ιρανικής κυβέρνησης (πάρθηκε στα μέσα του Μάρτη), ο βασικός μισθός αυξήθηκε κατά 15%, φτάνοντας στο… αστρονομικό ποσό των 303.48 δολαρίων το μήνα[5]! Τα χρήματα αυτά δε φτάνουν ούτε για το νοίκι, που κυμαίνεται πάνω από τα 250 δολάρια, ενώ τα έξοδα μιας τετραμελούς οικογένειας μπορεί να ξεπεράσουν τα 1.500 δολάρια το μήνα[6].
Σε ορισμένα εργοστάσια, όπως στα μεταλλουργεία του Ισπαχάν, που εργάζονται 8.000 εργάτες σε μόνιμες θέσεις εργασίας, ο βασικός μισθός των εργατών ήταν μεγαλύτερος, αλλά δεν ξεπερνούσε τα 400 δολάρια το μήνα, ενώ γύρω στα 300 με 400 δολάρια το μήνα δίνονταν στους εργάτες με τη μορφή κουπονιών και άλλα 200 (το χρόνο) με τη μορφή “bonus”[7].
Αυτά ισχύουν βέβαια για τους εργάτες που καλύπτονται από την εργατική νομοθεσία γιατί υπάρχουν και πολλοί που δεν καλύπτονται αλλά συνάπτουν «προσωρινές συμβάσεις», όπως θα δούμε παρακάτω.
Οταν πληρώνονται…
Σύμφωνα με ανώνυμο συνδικαλιστή από τα μεταλλουργεία του Ισπαχάν, στα οποία σημειώθηκαν απεργιακές κινητοποιήσεις τους τελευταίους μήνες, ο κύριος λόγος για τις κινητοποιήσεις αυτές ήταν οι απλήρωτοι μισθοί[7]: «Οι απεργίες γενικά τελειώνουν όταν πληρώνονται ένας ή δύο μισθοί από τους απλήρωτους, για να σταματήσουν να επεκτείνονται (σ.σ. οι απεργίες), αλλά ξεκινούν πάλι στο τέλος του μήνα, όταν οι μισθοί αρχίσουν πάλι να μην πληρώνονται».
Η περίπτωση των απλήρωτων μισθών στα μεταλλουργεία του Ισπαχάν δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μάλλον είναι σύνηθες φαινόμενο που εντείνεται ενόψει της παρούσας κρίσης. Μια ματιά να ρίξει κανείς στις διάφορες ανακοινώσεις του διαδικτυακού τόπου Iran Labor Report, θα βρει αρκετές περιπτώσεις εργατών που έχουν μείνει απλήρωτοι για μήνες (ακόμα και πάνω από 10 μήνες, όπως οι εργάτες των τηλεπικοινωνιών), αλλά ο περιορισμένος χώρος μιας εφημερίδας δεν μπορεί να καλύψει ένα τέτοιο ζήτημα.
Μαύρη εργασία
Οπως είπαμε παραπάνω, πολλοί εργάτες δε δουλεύουν σε μόνιμες θέσεις εργασίας αλλά σε «προσωρινές», με συμβάσεις-μαϊμού, έξω από τα όρια της εργατικής νομοθεσίας. Να πως περιγράφει ο Ρεζά Σαχαμπί, από το συνδικάτο των οδηγών λεωφορείων της Τεχεράνης, αυτές τις «συμβάσεις»: «Εδώ και αρκετά χρόνια, λευκά χαρτιά έχουν αντικαταστήσει τις συμβάσεις. Η εταιρία μπορεί να μισθώσει εργάτες με τέτοιο τρόπο που να μην έχουν κανένα επίσημο συμβόλαιο, δεν πληρώνονται για την ασφάλεια, την περίθαλψη των παιδιών τους και τη στέγαση. Ο εργοδότης μπορεί επί πέντε χρόνια να μην πληρώνει αυτές τις υποχρεώσεις, τα ετήσια μπόνους, τις συμμετοχές στα κέρδη κτλ… Πριν, οι εργάτες μπορούσαν να αποκτήσουν μόνιμες συμβάσεις μετά από αρκετά χρόνια και να έχουν την ησυχία τους για να σχεδιάσουν τη ζωή τους, αλλά τώρα αυτές οι λευκές συμβάσεις μπορούν να διατηρηθούν για έξι μήνες, ένα χρόνο ή ακόμα και δέκα χρόνια»[6].
Σε ερώτηση της Ντόιτσε Βέλε για το πού χρησιμοποιούνται αυτές οι «λευκές συμβάσεις», ο Σαχαμπί απαντά: «Παντού. Σήμερα, οι Iran Khodro, Alborz Tiers, μεταλλουργικές βιομηχανίες, ακόμα και η Vahed Bus Company (σ.σ. η εταιρία επιβατικών λεωφορείων της Τεχεράνης) έχουν μετατρέψει τις συμβάσεις των εργατών από μόνιμες σε προσωρινές. Χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να αλλάξουν την κατάσταση εργασίας των εργατών. Πληρώνουν μέχρι και τεσσεράμισι μηνιαίους μισθούς για κάθε χρόνο δουλειάς για να πείσουν ένα εργάτη να δεχτεί μια προσωρινή σύμβαση. Οι εργάτες δελεάζονται να αλλάξουν τις συμβάσεις τους. Ενώ μπορεί να πάρουν αρκετές χιλιάδες αμερικάνικα δολάρια αρχικά, θα χάσουν όμως τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα και συχνά διώχνονται από τη δουλειά. Μόνο εξαιτίας των οικονομικών στερήσεων πείθονται οι εργάτες»[6].
Σύμφωνα με τον ανώνυμο συνδικαλιστή που αναφέραμε παραπάνω[7], οι εργάτες στις επιχειρήσεις των εργολάβων που προσφέρουν δουλειά στα μεταλλουργεία του Ισπαχάν χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη δουλεύουν εργάτες σε συγκεκριμένα έργα, που μένουν απλήρωτοι 4 με 6 μήνες και προσλαμβάνονται ως άτομα. Στη δεύτερη είναι αυτοί που δουλεύουν σε υπεργολάβους που πουλάνε τα προϊόντα τους στα μεταλλουργεία του Ισπαχάν, με τρίμηνες συμβάσεις και πολύ χαμηλά μεροκάματα και με εύκολη την απόλυσή τους από τους εργοδότες τους.
Οικιστική φούσκα και ανεργία
Εκτός από τα παραπάνω, ένα σημαντικό ζήτημα που σχετίζεται με το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού είναι το στεγαστικό. Να πως περιγράφει την πολιτική του ιρανικού κράτους, μετά την άνοδο του Αχμαντινετζάντ στην εξουσία, ο ιρανός οικονομολόγος που αναφέραμε παραπάνω: «Οταν ο κύριος Αχμαντινετζάντ ανέβηκε στην εξουσία, προμήθευσε με χαμηλότοκα δάνεια τους αγοραστές πρώτης κατοικίας, ειδικά τους νέους και τους φτωχούς. Ωστόσο, μιας και τα νέα σπίτια δεν χτίζονταν τόσο γρήγορα όσο η αύξηση της ρευστότητας (σ.σ. δηλαδή όσο αυξάνονταν τα χρήματα που διέθεταν οι αγοραστές τους), η πίεση στην αγορά κατοικίας απλά αυξήθηκε εκθετικά. Για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, η κυβέρνηση προσπάθησε να αυξήσει την κατασκευή νέων κατοικιών επιχορηγώντας τις πρώτες ύλες όπως το τσιμέντο και το μέταλλο»[4].
Πού οδήγησε όμως όλη αυτή η πίεση για κατασκευή νέων κατοικιών; Στη δημιουργία μιας οικιστικής φούσκας: «Κερδοσκοπία, υπερβολική ρευστότητα και έλλειψη επενδυτικής ασφάλειας, όλα έχουν συμβάλει στη δημιουργία μιας οικιστικής φούσκας που απειλεί την οικονομία της χώρας. Για παράδειγμα, ένα μικρό διαμέρισμα (70 τετρ.μέτρων) σε μικρομεσαία συνοικία της Τεχεράνης κοστίζει σήμερα 400 εκατ. τουμάνς ή 400 χιλιάδες δολάρια. Αυτό είναι ένα αστρονομικό ποσό για την πλειοψηφία του πληθυσμού, είτε είναι πρώτοι αγοραστές είτε όχι. Αυτό απλά δε μπορεί να συνεχιστεί χωρίς να δημιουργήσει σοβαρά κοινωνικά προβλήματα, ειδικά όταν κάποιος λαμβάνει υπ’ όψη του ότι το 35% των κατοίκων της Τεχεράνης είναι ενοικιαστές, δηλαδή τουλάχιστον 4.2 εκατ. άνθρωποι μόνο στην Τεχεράνη. Η αύξηση στην τιμή των κατοικιών οδηγεί σε υψηλότερα ενοίκια, κάνοντας τη ζωή ιδιαίτερα δύσκολη γι’ αυτό τον κόσμο. Επιπρόσθετα, εξαναγκάζει τους νέους ανθρώπους να μείνουν με τους γονείς τους ακόμα κι όταν είναι στην ηλικία του τέλους των 20 ή των αρχών των 30. Ορισμένοι ακόμα και παντρεμένοι εξακολου- θούν να μένουν με τους γονείς τους απλά γιατί δε μπορούν να διαθέσουν χρήματα ούτε για να νοικιάσουν ένα μικρό διαμέρισμα και οι περισσότεροι απ’ αυτούς τους ανθρώπους έχουν δουλειά. Το επίσημο “Στατιστικό Κέντρο του Ιράν” θέτει το ποσοστό ανεργίας (Μάρτης 2007) μεταξύ των νέων 15-29 στο 22.4%. Το ποσοστό ανεργίας για την ίδια ομάδα στις αστικές περιοχές δηλώνεται ως 25,6%. Η υποαπασχόληση για το σύνολο του εργατικού δυναμικού δηλώνεται 8.4%. Επομένως, εάν θεωρήσουμε τους “επίσημα” υποαπασχολούμενους και ανέργους νέους ανθρώπους, θα πάρουμε ένα 34% του νεαρού εργαζόμενου πληθυσμού που δεν έχει την τύχη ούτε να νοικιάσει ένα δωμάτιο πόσο μάλλον ένα μικρό διαμέρισμα»[4].
Εργατικές κινητοποιήσεις
Αυτή η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στη χώρα δεν είναι δυνατόν να μη γεννήσει εργατικό κίνημα. Οι εργατικές κινητοποιήσεις μπορεί να μη παίρνουν το ρυθμό… χιονοστιβάδας, ορισμένες φορές όμως αποτελούν αγκάθι για το καθεστώς. Εκτός από τα μεταλλουργεία του Ισπαχάν, που όπως αναφέραμε τον τελευταίο καιρό σημειώνονται απεργίες και κινητοποιήσεις για τους απλήρωτους μισθούς, στο παρελθόν έχουν γίνει μεγαλύτεροι αγώνες. Οπως για παράδειγμα στο εργοστάσιο ζαχαροκάλαμου Haft Tapeh (Seven Hills) Sugarcane Corporation, όπου δουλεύουν 5.000 εργάτες και βρίσκεται στη βορειοδυτική επαρχία του Khuzestan. Εκεί, από το Σεπτέμβρη του 2007, σημειώθηκαν εβδομαδιαίες επαναλαμβανόμενες απεργίες σε περίοδο 2-3 μηνών για τα χαμηλά μεροκάματα και οι εργάτες ξανακατέβηκαν σε απεργία 20 ημερών το Μάη του 2008 με τα ίδια αιτήματα[8]. Μικρότερης κλίμακας κινητοποιήσεις αναφέρονται στα δελτία Τύπου του Iran Labor Report στο διαδίκτυο.
Αγρια καταστολή
Απέναντι στις εργατικές κινητοποιήσεις που συνήθως θάβονται από τα περισσότερα δυτικά ΜΜΕ –τα οποία βλέπουν μόνο τους φοιτητές να διαδηλώνουν για την «ελευθερία»– και τους συνδικαλιστές που οργανώνουν τους αγώνες το καθεστώς είναι ιδιαίτερα σκληρό. Το καθεστώς καταδικάζει ακόμα και συνδικαλιστές μόνο και μόνο γιατί συμμετείχαν στον εορτασμό της Πρωτομαγιάς. Να πως περιγράφει ένα ιρανικό site που αναφέρεται σε εργατικά θέματα τις ποινές που έχουν επιβληθεί κατά καιρούς:
«Η Σουζαν Ρατζανί και η Σίβα Κεϊραμπάντι καταδικάστηκαν σε 4 μήνες φυλάκισης και 12 βουρδουλιές, ο Αμπτουλάχ Χάνι καταδικάστηκε σε 91 μέρες φυλάκιση και 40 βουρδουλιές και ο Σεΐντ Χαλέμπ Χοσεϊνί καταδικάστηκε σε 6 μήνες φυλάκιση και 50 βουρδουλιές. Η ετυμηγορία εκδόθηκε από το Ποινικό Δικαστήριο της Sanandaj – τμήμα 101. Οι παραπάνω συνδικαλιστές καταδικάστηκαν εξαιτίας της συμμετοχής τους στον εορτασμό της Πρωτομαγιάς του 2008 στην Sanandaj»[9].
Ενώ ο Μανσούρ Ονσάνλου, ο πρόεδρος του συνδικάτου των οδηγών λεωφορείων της Τεχεράνης και των προαστίων (που ανασυγκροτήθηκε από το 2005), ο οποίος εκτίει ποινή κάθειρξης πέντε ετών ως «επικίνδυνος για την εθνική ασφάλεια» και βρίσκεται στη φυλακή εδώ και τριάμιση χρόνια, αναφέρει τα εξής: «Η αύξηση του πληθωρισμού, η συμπίεση των μισθών και η εξαίρεση διάφορων χώρων εργασίας από την επίβλεψη των υφιστάμενων εργατικών νόμων, με βάση νομοθετικά μνημόνια, οδηγίες και νόμους που πέρασαν από το πέμπτο, έκτο και έβδομο Κοινοβούλιο, οι επιθέσεις σε εργάτες που διαδηλώνουν ζητώντας τους απλήρωτους μισθούς τους, η συντριβή εργατικών διαδηλώσεων από τους ασφαλίτες αστυνομικούς, που κι αυτοί είναι μισθωτοί, η χειροτέρευση των συνθηκών εργασίας,…χρόνια βαλτώματος του εργατικού κινήματος σαν αποτέλεσμα οχτώ χρόνων πολέμου (σ.σ. εννοεί τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του ’80) και άλλων οκτώ χρόνων ανοικοδόμησης μετά τον πόλεμο, που παρουσιάστηκε σαν ένα ιερό εθνικό πρόγραμμα, εμπόδισαν τους εργάτες από την ελεύθερη οργάνωση και διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους».
Ο Ονσάνλου καταγγέλλει τους κυβερνητικούς αξιωματούχους σαν «εκτελεστές των κατευθύνσεων που τέθηκαν από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα, που παρουσιάστηκαν με ένα θρησκευτικό και εθνικό προσωπείο», γι’ αυτό και βρίσκεται σήμερα στη φυλακή, αν και άρρωστος, ενώ δεν του έχει δοθεί η δυνατότητα να πάρει ούτε μία μέρα άδειας από τη φυλακή[10].
Θα μπορέσει άραγε η άγρια καταστολή να συγκρατήσει το κύμα εργατικών κινητοποιήσεων ενόψει των περικοπών που θέτει επί τάπητος το καθεστώς Αχμαντινετζάντ; Ο καιρός θα δείξει…
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
1. Islamic Republic of Iran: Statistical Appendix, IMF Country Report No. 07/101, Μάρτης 2007, (πίνακες 1 & 3).
2. Islamic Republic of Iran: Selected Issues, IMF Country Report No. 08/285, Αύγουστος 2008 (Γράφημα Ι.1).
3. Ο Μπαχτιάρ έχει στηλιτεύσει την αμερικάνικη πολιτική ενάντια στο Ιράν. Βλ. σχετικά άρθρα του: «Ο Αχμαντινετζάντ, ο κακός της ημέρας για τις ΗΠΑ», 29/9/2007 (https://www.opednews.com/articles/genera_dr__abba_070929_ahmadinejad_2c_united_.htm), «Ο Μπους εφαρμόζει την ισραηλινή πολιτική», 24/5/2006 (https://www.aljazeerah.info/Opinion%20editorials/2006%20Opinion%20Editorials/May/24%20o/Bush%20Implementing%20Israel%27s%20Strategy%20By%20Abbas%20Bakhtiar.htm).
4. «Το Ιράν και η οικονομία του». Αρθρο του Αμπάς Μπαχτιάρ, 28/1/2008 https://www.scoop.co.nz/stories/HL0801/S00238.htm.
5. Συνέντευξη του Jaafar Azim Zadeh, επικεφαλής της «Ελεύθερης Ομοσπονδίας των Ιρανών Εργατών» στη Ντόιτσε Βέλε, 16/3/2010.
6. Συνέντευξη του Ρεζά Σαχαμπί, συνδικαλιστή του συνδικάτου των οδηγών λεωφορείων της Τεχεράνης, στη Ντόιτσε Βέλε, 24/2/2010. Αναδημοσίευση στο Iran Labor Report (https://iranlaborreport.com/?p=210).
7. Συνέντευξη ανώνυμου συνδικαλιστή από τα μεταλλουργεία του Ισπαχάν (παλιά πρωτεύουσα της Περσίας), στο ραδιόφωνο Radio Farda, που μεταφράστηκε στα αγγλικά από το Iran Labor Report, 12/2/2010 (https://iranlaborreport.com/?p=148&lang=en-us).
8. Συνέντευξη με συνδικαλιστή του εργοστασίου ζαχαροκάλαμου HTSC (Haft Tapeh Sugarcane Corporation) https://www.komitteyehamahangi.com/Interview%20with%20Mr.%20Ali%20Nejati,.htm
9. https://komitteyehamahangi.com/whipping.htm.
10. Iran Labor Report, 29/3/2010.
