«Θα εγκαθιδρύσουμε τεράστιες βιομηχανικές ζώνες σε πέντε περιοχές της Τουρκίας. Θα αναβαθμίσουμε την τουρκική βιομηχανία και τεχνολογία δίνοντας δουλειά σε εκατό χιλιάδες ανθρώπους». Αυτές είναι μερικές από τις προεκλογικές υποσχέσεις που δίνει ο Ερντογάν μέσω Twitter (ζήλεψε τη «δόξα» του Τραμπ και αυτός). Την ίδια στιγμή, ένας από τους οικονομικούς συμβούλους του «σουλτάνου» υποσχέθηκε στους νέους ότι θα λάβει μέτρα για τη μείωση της ανεργίας (η οποία στους νέους κυμαίνεται στο 18% περίπου, σύμφωνα με τα επίσημα –μαγειρεμένα– στοιχεία) και ότι θα φροντίσει αμέσως μετά τις εκλογές να ξεκινήσουν προγράμματα επιμόρφωσης στους υπολογιστές, σε συνεργασία με πανεπιστήμια της χώρας. Καπάκι έπεσε και το προεκλογικό σποτ με τον Ερντογάν να αφηγείται την ιστορία του τουρκικού έθνους και να δείχνει το δρόμο της ανάπτυξης και της ευημερίας, και το γλυκό έδεσε!
Δεν υπάρχει αμφιβολία, όμως, ότι όσες υποσχέσεις κι αν δώσουν ο Ερντογάν και η κλίκα του, όσα «αυτοκρατορικά» σποτάκια κι αν βγάλουν, αυτό που θα παίξει σημαντικό ρόλο στις αυριανές προεδρικές και κοινοβουλευτικές εκλογές στην Τουρκία είναι το πώς βιώνουν την οικονομική κατάσταση σήμερα τα πλατιά λαϊκά στρώματα και πόση εμπιστοσύνη έχουν ακόμα στον Ερτογάν για να λύσει τα προβλήματά τους.
Το γεγονός της ανυπαρξίας εργατικού κινήματος στη χώρα βάζει σίγουρα τη σφραγίδα του στις εξελίξεις, οι οποίες δεν πρόκειται να οδηγήσουν παρά σε ένα από τα παρακάτω: ή στη διατήρηση της ισχύος του Ερντογάν (έστω και με απώλειες) ή στην ανατροπή της πολιτικής κατάστασης και σε ανάδειξη της κεμαλικής αντιπολίτευσης σε ισχυρή δύναμη με απώτερο στόχο να διαχειριστεί τον τουρκικό καπιταλισμό και να εγκλωβίσει με τη σειρά της τα λαϊκά στρώματα στην υποταγή στο καθεστώς. Οι μέχρι στιγμής δημοσκοπήσεις δείχνουν τον Ερντογάν μπροστά, όμως αυτό δεν είναι ασφαλές κριτήριο για να καταλήξει κανείς σε συμπεράσματα, πρώτα απ’ όλα γιατί οι δημοσκοπήσεις πολλές φορές γίνονται για να φτιάξουν κλίμα και όχι για να το αποτυπώσουν, ενώ ταυτόχρονα δεν αποκλείεται πολλοί ψηφοφόροι να απάντησαν κάτι άλλο από αυτό που θα κάνουν στις αυριανές κάλπες, υπό το κλίμα φόβου που υπάρχει στην τουρκική κοινωνία, καθώς οι εκλογές διεξάγονται υπό καθεστώς «έκτακτης ανάγκης».
Η οικονομική κατάσταση της Τουρκίας δεν αποπνέει αισιοδοξία για τους κυβερνώντες. Οι ρυθμοί ανάπτυξης που ήταν πάνω από 7% έχουν υποχωρήσει και αναμένεται να κινηθούν μεταξύ 3.5-4% τα επόμενα χρόνια (σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ), ενώ η τουρκική λίρα έχασε πάνω από το 20% της αξίας της (σε σχέση με το δολάριο) από τις αρχές του χρόνου. Ο πληθωρισμός του 11.9% που υπολόγισε η τουρκική στατιστική υπηρεσία για το 2017 (ποσοστό-ρεκόρ από το 2004), σίγουρα θα ανέβει. Η λήξη των προσωρινών φοροελαφρύνσεων και η επιβολή νέων φορολογικών μέτρων από αυτόν το χρόνο (αυξήσεις φορολογικών συντελεστών, μειώσεις φοροαπαλλαγών και αύξηση φόρων στα αυτοκίνητα) δημιουργούν ένα αρνητικό κλίμα για τον Ερντογάν, από το οποίο όμως δε γνωρίζουμε πόσο κινδυνεύει, καθώς τα αποτελέσματα αυτών των αλλαγών θα φανούν μετά τις εκλογές. Ωστόσο, η αύξηση του κρατικού δανεισμού, με την κάλυψη του ενός τετάρτου των δημόσιων δαπανών από εξωτερικό δανεισμό, θα οδηγήσει σε αύξηση του κρατικού χρέους, που μπορεί σήμερα να είναι σχετικά χαμηλό, αναγκαστικά όμως θα τραβήξει την ανηφόρα, κάνοντας την επόμενη κυβέρνηση να πάρει τα γνωστά αντιλαϊκά μέτρα για τη μείωσή του.
Οι συνταγματικές αλλαγές που ψηφίστηκαν πέρσι και επικυρώθηκαν με δημοψήφισμα με οριακή πλειοψηφία (51.4% έναντι 58% που ήταν το «ναι» στη συνταγματική αναθεώρηση του 2010), με κατηγορίες για νοθεία από την αντιπολίτευση, αλλά και με αμφισβήτηση της αξιοπιστίας των κανόνων διεξαγωγής του δημοψηφίσματος από τους διεθνείς παρατηρητές του ΟΟΣΑ, θα εφαρμοστούν για πρώτη φορά από αυτές τις εκλογές, οι οποίες προκηρύχθηκαν πρόωρα από τον Ερντογάν, προφανώς γιατί γνωρίζει ότι η φθορά της εξουσίας του αυξάνεται επικίνδυνα. Αν όμως κερδίσει στις εκλογές, ο Ερντογάν γίνεται «σουλτάνος». Κι αυτό γιατί οι συνταγματικές αλλαγές έχουν δώσει στον πρόεδρο σημαντικά αυξημένες εξουσίες: από το διορισμό των αντιπροέδρων, υπουργών, υψηλόβαθμων αξιωματούχων και δικαστών, μέχρι τη δυνατότητα διάλυσης της βουλής και της διακυβέρνησης μέσω προεδρικών διαταγμάτων, καθώς και την επιβολή καθεστώτος «έκτακτης ανάγκης», όπως αυτό που εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα, σχεδόν δύο χρόνια μετά από το αποτυχημένο πραξικόπημα. Αυτές τις εξουσίες θα τις χρησιμοποιήσει ο Ερντογάν μετά από την αναμενόμενη επανεκλογή του (έστω και στο δεύτερο γύρο) για να καταστείλει τη λαϊκή οργή που σίγουρα θα αναπτυχθεί.
Οι αυριανές εκλογές στην Τουρκία δεν αναμένεται να σηματοδοτήσουν κάποια σημαντική αλλαγή στο αστικό πολιτικό παιχνίδι (εκτός απροόπτου). Απλά θα αποτυπώσουν το μέγεθος της ανοχής που έχει ακόμα ο «σουλτάνος», που μέχρι στιγμής, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, έστω και μετά από χαστούκια (όπως αυτό των προηγούμενων εκλογών, του Ιούνη του 2015, που χρειάστηκε να τις επαναλάβει λίγους μήνες μετά για να κερδίσει ξανά την πλειοψηφία), εξακολουθεί να επιβιώνει.
