Την προηγούμενη Τετάρτη (19/3/14) ένα «ευχάριστο» νέο ανακοινώθηκε από το Κέντρο Πολιτικών και Προϋπολογιστικών Προτεραιοτήτων (Center on Budget and Policy Priorities – CBPP), μία αμερικάνικη «δεξαμενή σκέψης» που ασχολείται με οικονομικά θέματα[1]. Τα ελλείμματα του αμερικάνικου δημοσίου για τη δεκαετία 2015-2024 έχουν μειωθεί κατά 5 τρισεκατομμύρια δολάρια σε σχέση με την πρόβλεψη που είχε γίνει το 2010. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του ποσού (4.1 τρισ.) οφείλεται σε τέσσερις νόμους που ψηφίστηκαν τότε. Γύρω στα τρία τέταρτα αυτών των εξοικονομήσεων (για την ακρίβεια το 77%) έγιναν χάρη στις περικοπές δαπανών, ενώ μόλις το 23% προέρχεται από αυξήσεις στα κρατικά έσοδα.
Ενας άλλος λόγος τον οποίο το CBPP περιγράφει ως αιτία της μείωσης των ελλειμμάτων είναι η δραματική, όπως τη χαρακτηρίζει, επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης των χρημάτων που ξοδεύονται για την Υγεία. Με αυτή τη μείωση των ελλειμμάτων, η πρόβλεψη που το Κέντρο είχε κάνει πριν από τέσσερα χρόνια, ότι το χρέος θα εκτιναχθεί στο 218% του ΑΕΠ μέχρι το 2040, εξαφανίζεται. Τώρα, η νέα εκτίμηση που προέρχεται από τα νέα στοιχεία του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) δείχνει ότι το χρέος το 2040 θα είναι κάτι λιγότερο από 110% του ΑΕΠ.
Αυτή η χαρμόσυνη είδηση θα έπρεπε να χαροποιήσει τους ιθύνοντες του αμερικάνικου κράτους, που κατέβασαν τα μούτρα τον περασμένο Φλεβάρη διαβάζοντας τις προβλέψεις του CBO[2]. Στην επισκόπηση της εξέλιξης του προϋπολογισμού για την επόμενη δεκαετία, που έκανε τότε το CBO, αναφερόταν ότι τα πράγματα έχουν χειροτερέψει από το Μάη του 2013 και ότι η τωρινή πρόβλεψη υπολογίζει σε επιπλέον ένα τρισ. δολάρια τα ελλείμματα για την περίοδο 2014-2023!
Ποιον να πιστέψει κανείς; Ισως να έχουν δίκιο και οι δύο «προβλέψεις». Εξαρτάται από ποια οπτική γωνία τις βλέπει κανείς, αφού τα ελλείμματα μειώθηκαν σε σχέση με την «πρόβλεψη» του 2010, αλλά αυξήθηκαν σε σχέση με την «πρόβλεψη» του 2013. Η πραγματικότητα είναι ότι το αμερικάνικο χρέος ζει και βασιλεύει και τα όποια σκαμπανεβάσματα των «προβλέψεων» χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν τις πολιτικές που εφαρμόζονται, συσκοτίζοντας την ουσία. Κι η ουσία είναι ότι, ανεξάρτητα από την πορεία του χρέους, η αμερικάνικη εργατική τάξη πληρώνει το μάρμαρο σε κάθε περίπτωση.
Σ' αυτό το αφιέρωμα θα επιχειρήσουμε να ασχοληθούμε με αυτήν ακριβώς την ουσία, ψάχνοντας μέσα στα συντρίμμια του «αμερικάνικου ονείρου», που έχει αποδειχτεί εφιάλτης για εκατομμύρια ανθρώπους. Ενας εφιάλτης που δεν εξωραΐζεται από τα ωραία λόγια περί «ισότητας και δικαιοσύνης» του «κοινωνικά ευαίσθητου» αμερικανού προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα.
Η «χαμένη δεκαετία»
Μια εικόνα για την κατάσταση της εργατικής τάξης στις ΗΠΑ σήμερα δίνει η έκθεση του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής, η οποία γίνεται κάθε τέσσερα χρόνια. Στην τελευταία έκδοσή της, που έγινε το 2012, διαβάζουμε τα εξής:
«Η έρευνά μας βάσει μεγάλου εύρους δεδομένων για τις συνθήκες ζωής δείχνει περίτρανα ότι η ανάκαμψη στις οικονομικές συνθήκες που επικράτησαν το 2007, αμέσως πριν από τη Μεγάλη Υφεση, είναι πολύ μέτρια. Η ανάπτυξη της δεκαετίας του 2000 ήταν η πιο αδύναμη που υπήρξε ποτέ και έδωσε πολύ λίγα με όρους διαρκών κερδών στις αμερικάνικες οικογένειες. Ως αποτέλεσμα, είχαμε μια χαμένη δεκαετία, κατά την οποία οι μισθοί και τα επιδόματα δεν μπόρεσαν να αυξηθούν για τη συντριπτική πλειοψηφία της εργατικής δύναμης, συμπεριλαμβανομένων των πτυχιούχων εργαζόμενων και των δύο τρίτων της εργατικής δύναμης που στερείται ανώτερης (κολεγιακής) μόρφωσης. Η τυπική εργαζόμενη οικογένεια είχε χαμηλότερο εισόδημα το 2007 από τα χρόνια πριν την κρίση του 2000 και τα εισοδήματα έπεσαν ακόμα περισσότερο κατά τη Μεγάλη Υφεση»[3].
Πιο συγκεκριμένα στοιχεία αναφέρει το ίδιο το Γραφείο Απογραφής (η στατιστική υπηρεσία δηλαδή) των ΗΠΑ, στο έγγραφο με τίτλο «Εισόδημα νοικοκυριών 2012», που δημοσιεύ-τηκε το Σεπτέμβρη του περασμένου χρόνου. Εκεί διαβάζουμε ότι «από την έρευνα του 2000 μέχρι το 2012 διαπιστώθηκε ότι το πραγματικό εισόδημα του μέσου αμερικάνικου νοικοκυριού μειώθηκε κατά 6.6%. Το εισόδημα του μέσου αμερικάνικου νοικοκυριού μειώθηκε από τα 55.030 δολάρια το 2000, στα 51.371 δολάρια το 2012»[4].
Η μείωση των μέσων εισοδημάτων από το 2000 μέχρι το 2012 φαίνεται και στον Πίνακα 1 που συντάξαμε βάσει των στοιχείων του Γραφείου Απογραφής των ΗΠΑ[5]. Σύμφωνα με τον πίνακα αυτό, τα μέσα εισοδήματα των ανδρών από 41.268 δολάρια που ήταν το 2000 (εκφρασμένα σε δολάρια 2012, δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη τον επίσημο πληθωρισμό) έπεσαν στα 40.569 το 2007 (το έτος πριν την τελευταία κρίση) και ακόμα πιο κάτω, στα 37.916 το 2012. Τα μέσα εισοδήματα των γυναικών, τα οποία αυξήθηκαν μεταξύ 2000 και 2007 (από 27.023 σε 28.657 δολάρια), έπεσαν κι αυτά από το 2007 μέχρι το 2012 (από 28.657 σε 26.882 δολάρια). Η μείωση τόσο για τους άντρες όσο και για τις γυναίκες την τελευταία πενταετία ήταν της τάξης του 6.5%.
Το πρώτο που πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι ένα μεγάλο μέρος από την αύξηση των εισοδημάτων από το 1980 μέχρι το 2007 προέρχεται από την αύξηση των ωρών εργασίας. Οπως επισημαίνει η έκθεση του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής[3], «από το 1979 μέχρι το 2007, οι μέσοι ετήσιοι μισθοί των εργαζόμενων μεσαίων νοικοκυριών αυξήθηκαν μόλις 12% για ολόκληρη την περίοδο των 28 χρόνων. Από αυτή την αύξηση του 12%, το 85.9% προήλθε από την αύξηση των ωρών εργασίας αυτών των νοικοκυριών». Το δεύτερο που πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι αυτοί οι υπολογισμοί βασίζονται στον επίσημο πληθωρισμό, ο οποίος υπολογίζεται σύμφωνα με τα ταξικά κριτήρια των αναλυτών των αμερικάνικων κυβερνήσεων, που σκόπιμα τον υποεκτιμούν για να μειώνονται και οι διάφορες υποχρεώσεις του κράτους (κοινωνική ασφάλιση, επιδόματα κτλ).
Ο περιορισμένος χώρος της εφημερίδας μας αναγκάζει να σταματήσουμε εδώ, γνωρίζοντας ότι αυτό δεν είναι σωστό[6], ακόμα όμως κι έτσι οι μειώσεις στα εισοδήματα είναι εμφανείς. Αν αυτή είναι η κατάσταση στα μέσα νοικοκυριά και τα μέσα εισοδήματα, καταλαβαίνετε ποια θα είναι στα φτωχότερα, δεδομένης της αύξησης των εισοδηματικών ανισοτήτων στις ΗΠΑ.
Οι εισοδηματικές ανισότητες
Να πως περιγράφει αυτή την αύξηση η έκθεση του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής που αναφέραμε παραπάνω:
«Η εισοδηματική ανισότητα στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί κατακόρυφα τις τελευταίες δεκαετίες. Αυτό είναι γεγονός σχεδόν σε κάθε μέτρηση και αναγνωρίζεται καθολικά από τους ερευνητές. Για παράδειγμα, αν κοιτάξουμε τα εισοδήματα σε μετρητά που "βασίζονται στην αγορά", τα οποία δε λαμβάνουν υπόψη τους την επίδραση των φόρων και των μεταβιβάσεων (οφέλη που λαμβάνονται μέσω κυβερνητικών προγραμμάτων όπως η Κοινωνική Ασφάλιση) και τα οφέλη που δίδονται σε είδος από τους εργοδότες, όπως η ιατρική περίθαλψη, το 1% που βρίσκεται στην κορυφή των φορολογούμενων κέρδισε πάνω από το εξαπλάσιο της εισοδηματικής αύξησης από το κατώτερο 90%, μεταξύ 1979 και 2007 – 59.8% και 8.6% αντίστοιχα. Παρόμοια, υπήρξε μία τρομερή ανισότητα στην αύξηση των μισθών που εισέπραξαν οι εργαζόμενοι ως άτομα. Οι μισθοί για το 1% της κορυφής αυξήθηκαν κατά 156% μεταξύ 1979 και 2007, ενώ οι μισθοί για το κατώτερο 90% αυξήθηκαν μόλις κατά 17%»[3].
Τα παραπάνω στοιχεία δεν δίνουν όλη την εικόνα, γιατί βασίζονται στις φορολογικές δηλώσεις. Τα αφορολόγητα ποσά που κονομάνε οι καπιταλιστές μέσω των φορολογικών παραδείσων[7] δεν φαίνονται, φυσικά, πουθενά. Επομένως, για να προσεγγίσει κανείς καλύτερα την κατάσταση των φτωχότερων αμερικάνων εργατών θα πρέπει να φύγει από τους μέσους όρους. Η παρατήρηση της εξέλιξης του κατώτατου ωρομίσθιου είναι ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Το κατώτατο ωρομίσθιο
Στις ΗΠΑ δεν υπάρχει κατώτατος μισθός. Αντ’ αυτού, υπάρχει κατώτατο ωρομίσθιο, το οποίο καθιερώθηκε το 1938 με το νόμο περί εργατικού δικαίου (Fair Labor Standards Act). Τότε το ωρομίσθιο ήταν 25 σεντ. Σήμερα, περισσότερο από επτά δεκαετίες μετά, το κατώτατο ωρομίσθιο στις ΗΠΑ βρίσκεται «κολλημένο» στα 7.25 δολάρια από τον Ιούλη του 2009. Αν ένας εργαζόμενος με πλήρη απασχόληση παίρνει αυτά τα λεφτά, θα βγάζει 15.080 δολάρια το χρόνο. Πράγμα που σημαίνει ότι ξεπερνάει κατά 26% το επίσημο όριο φτώχειας που το 2012 ήταν 11.945 δολάρια το χρόνο[8].
Η απαξίωση αυτού του ποσού με την πάροδο του χρόνου καταγράφεται ακόμα και σε επίσημα έγγραφα όπως αυτό του «Κέντρου Ερευνών του Κογκρέσου» (Congressional Research Center), το οποίο σε σχετικό έγγραφο αναφέρει τα εξής: «Επειδή έχουν υπάρξει ορισμένες μεγάλες χρονικές περίοδοι μεταξύ αυτών των ρυθμίσεων (σ.σ. των αυξήσεων του ελάχιστου ωρομίσθιου), ενώ ο πληθωρισμός γενικά έχει αυξηθεί, η πραγματική αξία (αγοραστική δύναμη) του ελάχιστου ωρομίσθιου έχει ελαττωθεί ουσιαστικά κατά την πάροδο του χρόνου. Η μέγιστη τιμή του ελάχιστου ωρομίσθιου σε πραγματικούς όρους σημειώθηκε το 1968. Για να εξισωθούν η αγοραστική δύναμη του ελάχιστου ωρομίσθιου του 1968 (10.69 δολάρια, σε σημερινές τιμές) με το σημερινό ελάχιστο (7.25 δολάρια), θα έπρεπε να έχει αυξηθεί κατά 3.44 δολάρια (ή 47%). Αν και η ονομαστική αξία του ελάχιστου ωρομίσθιου έχει αυξηθεί κατά 5.65 δολάρια (από 1.60 σε 7.25) μεταξύ 1968 και 2009, αυτές οι νομοθετικές διορθώσεις δεν ήταν ικανές να κρατήσουν το ελάχιστο ωρομίσθιο στα ίδια επίπεδα με την αύξηση των τιμών, οπότε το ελάχιστο ωρομίσθιο μειώθηκε»[9].
Στο περσινό ετήσιο διάγγελμά του προς το έθνος ο Ομπάμα υποσχέθηκε να αυξήσει το κατώτατο ωρομίσθιο από τα 7.25 στα 9 δολάρια την ώρα. Αν και έχει περάσει πάνω από χρόνος, τίποτα δεν έχει γίνει ακόμα, πέρα από την νέα υπόσχεση του Ομπάμα να αυξηθεί το ωρομίσθιο στα 10.1 δολάρια και την υπογραφή διατάγματος (τον περασμένο Φλεβάρη) για την αύξηση του ελάχιστου ωρομίσθιου των εργατών που δουλεύουν στους εργολάβους του δημοσίου στα 10.1 δολάρια από 1/1/2015 και μόνο για τα νέα συμβόλαια που θα υπογραφούν και όχι γι' αυτούς που ήδη δουλεύουν! Γύρω στα δύο εκατομμύρια είναι οι εργαζόμενοι που δουλεύουν για τους εργολάβους του δημοσίου και μόνο ένα ποσοστό τους αμείβεται με τον κατώτατο μισθό. Επομένως, το διάταγμα Ομπάμα δε θα επηρεάσει την πλειοψηφία των εργαζόμενων που αμείβονται με το κατώτατο ωρομίσθιο ή ακόμα και πιο κάτω (γύρω στα 4.7 εκατομμύρια εργαζόμενοι σε σύνολο 75.3 εκατομμύρια ωρομίσθιων το 2012)[10].
Η καθήλωση του ελάχιστου ωρομίσθιου στα 7.25 δολάρια την ώρα επηρεάζει πολύ περισσότερους εργάτες. Σύμφωνα με το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου – CBO, «από τους εργάτες που θα κερδίζουν μέχρι 10.1 δολάρια, σύμφωνα με τον τρέχοντα νόμο, οι περισσότεροι (γύρω στα 16.5 εκατομμύρια, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του CBO) θα είχαν μεγαλύτερα εισοδήματα κατά τη διάρκεια μιας μέσης εβδομάδας στο δεύτερο μισό του 2016, αν η επιλογή των 10.1 δολαρίων εφαρμοζόταν»[11]. Για την ώρα, όμως, αυτό παραμένει… υπό διαπραγμάτευση!
Στο επόμενο: Οι «κακές δουλειές» σε άνοδο. Ποια προστασία προσφέρει η εργατική νομοθεσία στις ΗΠΑ;
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
1. https://www.cbpp.org/cms/index.cfm?fa =view&id=4106.
2. https://www.cbo.gov/publication/45086.
3. «Η κατάσταση της εργαζόμενης Αμερικής» (The state of working America) 2012. Εκθεση του Ινστιτούτου Οικονομικής Πολιτικής (Economic Policy Institute) – https://www.stateofworkingamerica.org/subjects/overview/?reader.
4. «ΗΠΑ, εισόδημα νοικοκυριών 2012» – Γραφείο Απογραφής ΗΠΑ (Household income 2012 – https://www.census.gov/prod/2013pubs/acsbr12-02.pdf). Εκθεση που βασίζεται στις ετήσιες απογραφές American Community Surveys (ACS).
5. Γραφείο Απογραφής ΗΠΑ – Πίνακας P-41. Επαγγελματική εμπειρία – Ολοι οι εργαζόμενοι κατά εισόδημα και φύλο: 1967– 2012 (Table P-41. Work Experience–All Workers by Median Earnings and Sex: 1967 to 2012 https://www.census.gov/hhes/www/i ncome/data/historical/people/2012/P41AR_2012.xls).
6. Για το πώς υποεκτιμάται ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ: https://www.nowandfutures.com/cpi_lie.html και https://www. nowandfutures.com/cpi_issues.html.
7. Για περισσότερα, «Κόντρα» αρ. φύλλου 697, 28.7.2012, «Συμμορία παράσιτων» (https://www.eksegersi.gr/issue/697/Διεθνή/ 17424.Συμμορία-παράσιτων).
8. https://poverty.ucdavis.edu/faq/what-are-annual-earnings-full-time-minimum-wage-worker.
9. «Ο πληθωρισμός και ο πραγματικός ελάχιστος μισθός» 8/1/2014 – Congressional Research Center https://www.fas.org/sgp/ crs/misc/R42973.pdf.
10. «Τα χαρακτηριστικά των εργαζόμενων με τον ελάχιστο μισθό το 2012» – Γραφείο Εργατικών Στατιστικών 26/2/2013 (Bureau of Labor Statistics – BLS, https://www.bls.gov/cps/minwage2012.htm).
11. «Τα αποτελέσματα από την αύξηση του ελάχιστου μισθού στην εργασία και το οικογενειακό εισόδημα» – Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (Congressional Budget Office – https://www.cbo.gov/publication/44995.
