Ισχυρότατο πλήγμα δέχτηκαν τις τελευταίες μέρες οι προσπάθειες των ΗΠΑ – Ευρωπαϊκής Ένωσης να περιορίσουν την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία, διαφοροποιώντας τις ενεργειακές πηγές και παρακάμπτοντας τους ρωσικούς αγωγούς μεταφοράς.
Στις 18 Ιανουαρίου, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν και η βουλγάρικη κυβέρνηση υπέγραψαν μια σημαντική συμφωνία για την κατασκευή ενός αγωγού φυσικού αερίου ανάμεσα στις δύο χώρες. Πρόκειται για τον αγωγό «South Stream», κόστους 15 δισ. δολαρίων, που θα διασχίζει υποθαλάσσια τη Μαύρη Θάλασσα και θα μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω της Βουλγαρίας, παρακάμπτοντας την Τουρκία.
Η συμφωνία έκλεισε ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις με τη ρώσικη Gazprom, η οποία αρχικά πρόσφερε στη Βουλγαρία ένα μειοψηφικό μερίδιο και τελικά, ύστερα από παρέμβαση του Πούτιν, κατέληξαν η κάθε πλευρά να κατέχει το 50% στην εταιρία η οποία θα κατασκευάσει και θα διαχειρίζεται το τμήμα του αγωγού που θα διασχίζει το έδαφος της Βουλγαρίας.
Ο αγωγός «South Stream» θα μεταφέρει σε πρώτη φάση 1 δις κυβικά μέτρα ρωσικού φυσικού αερίου, όμως η συνολική ετήσια δυνατότητα μεταφοράς υπολογίζεται ότι θα φτάνει τα 30 δισ. κυβικά μέτρα. Στο έδαφος της Βουλγαρίας θα χωρίζεται σε δύο κλάδους: ο ένας θα πηγαίνει δυτικά προς την Ιταλία και ο άλλος βόρεια προς την Αυστρία ή την Ουγγαρία.
Ο «South Stream» είναι άμεσα ανταγωνιστικός στον σχεδιαζόμενο αγωγό «Nabucco», που προωθείται από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση και προβλέπεται να διασχίζει επίσης τη Βουλγαρία, γεγονός που εκμεταλλεύτηκε δεόντως η βουλγάρικη κυβέρνηση στις διαπραγματεύσεις με τη Gazprom. Το σχέδιο για τον αγωγό «Nabucco» προβλέπει την προμήθεια φυσικού αερίου από Ιράν και Αζερμπαϊτζάν και τη μεταφορά του δια θαλάσσης από την Τουρκία σε αγωγούς που θα διασχίζουν τη νότια και τη δυτική Ευρώπη, με στόχο τον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τη Ρωσία. Ωστόσο, οι διαφωνίες για τους δρόμους των αγωγών και τη χρηματοδότηση καθώς και η αντιπαράθεση με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα έχουν καθυστερήσει την υλοποίηση του σχεδίου.
Η συμφωνία για την κατασκευή του «South Stream» όχι μόνο αποτελεί σοβαρό πλήγμα στο σχέδιο για το «Nabucco», μειώνοντας σημαντικά τις πιθανότητες υλοποίησής του, αλλά είναι βέβαιο ότι θα αυξήσει την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία.
Ο Πούτιν και ο βούλγαρος ομολογός του υπέγραψαν επίσης μια συμφωνία, ύψους 5.9 δις δολαρίων, για την κατασκευή ενός εργοστασίου πυρηνικής ενέργειας, το πρώτο ρωσικής κατασκευής σε χώρα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, καθώς και τη συμφωνία για τη δημιουργία της εταιρίας που θα αναλάβει την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη.
Τέσσερις μέρες μετά την υπογραφή της συμφωνίας για τον αγωγό «South Stream», ο κρατικός ρωσικός ενεργειακός κολοσσός Gazprom, εκτοπίζοντας τους ευρωπαίους ανταγωνιστές του, χτύπησε στη Σερβία. Στις 22 Ιανουαρίου, ανακοινώθηκε επίσημα ότι η Gazprom αγόρασε το 51% της NIS, της κρατικής πετρελαϊκής εταιρίας της Σερβίας, η οποία έχει στην κατοχή της δύο διυλιστήρια, έναν αγωγό παροχής αργού πετρελαίου και την πλειονότητα των πρατηρίων καυσίμων στη Σερβία. Κατέχει επίσης δίκτυο φυσικού αερίου αλλά και πετρελαιοπηγές στην Ανγκόλα, κατάλοιπο της συμμαχίας του Τίτο με τον Αγκοστίνο Νέτο.
Η Gazprom συμφώνησε να προσφέρει 600 εκατ. δολάρια για το 51% της NIS, να επενδύσει 725 εκατ. δολάρια για τον εκσυγχρονισμό της ενεργειακής υποδομής της Σερβίας και να περάσει ένα κλάδο του «South Stream» μέσω της Σερβίας, ενισχύοντας το ρόλο της ως διαμετακομιστικό κέντρο του ρωσικού φυσικού αερίου.
Ο σέρβος πρωθυπουργός Βόισλαβ Κοστούνιτσα είχε ταχθεί ανεπιφύλακτα υπέρ της συμφωνίας με τη Gazprom, αγνοώντας τις κριτικές περί χαμηλού τιμήματος, πιστεύοντας ότι έτσι θα εξασφαλιστεί η ισχυρή υποστήριξη της Μόσχας στο ζήτημα του Κοσυφοπεδίου, το οποίο αποτελεί κεντρικό ζήτημα στην προεκλογική εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές. Η υπογραφή της συμφωνίας είναι πιθανό να επηρεάσει και το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου των προεδρικών εκλογών στις 3 Φεβρουαρίου, ενισχύοντας τον υπερεθνικιστή και πρώην συνεργάτη του Μιλόσεβιτς, τον Τόμισλαβ Νίκολιτς, νικητή με 40% των ψήφων του πρώτου γύρου.
Με τις δύο αυτές συμφωνίες η Ρωσία ενισχύει τη θέση της στα Βαλκάνια και αποκτά σημαντικό πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της στο πεδίο του ενεργειακού ανταγωνισμού στην περιοχή.
