Κορόμηλο έτρεξε το δάκρυ από τα μάτια του πρώην KGBίτη που εκλέχτηκε για μία ακόμη φορά στο προεδρικό αξίωμα. Μπροστά σε χιλιάδες οπαδούς του, ο Πούτιν επαναβεβαίωσε το γεγονός ότι είναι ο πιο ισχυρός πολιτικός άντρας της Ρωσίας, έχοντας κερδίσει το 64% των ψήφων σε μια εκλογική αναμέτρηση που είχε συμμετοχή γύρω στο 65% (ελαφρά μειωμένη σε σχέση με τις εκλογές του 2008 που ήταν 69% και περίπου ίδια με το 2004 που ήταν γύρω στο 64%).
Ανεξάρτητα από το αν και η νοθεία έβαλε το χεράκι της για να επιτευχθεί το ποσοστό αυτό (όπως καταγγέλλουν οι αντίπαλοί του και δεν έχουμε κανέναν λόγο να τους αμφισβητήσουμε), η αλήθεια είναι ότι ο Πούτιν εκλέχτηκε από τον πρώτο κιόλας γύρο σε μια «μάχη» κερδισμένη πριν ανοίξουν οι κάλπες. Γιατί ο Βλαδιμίρ Πού-τιν, που αναδεικνύεται σε νέο τσάρο της Ρωσίας, έπαιζε ουσιαστικά χωρίς αντίπαλο. Ο δεύτερος μετά απ’ αυτόν (ο «κομμουνιστής» εθνικισταράς Ζιουγκάνωφ) μόλις που κατόρθωσε να κερδίσει το 17.2% των ψήφων, υπολειπόμενος πάνω από 45 ποσοστιαίες μονάδες του Πούτιν.
Ετσι, βλέπουμε την αντίφαση, το μεν κόμμα του Πούτιν, η «Ενωμένη Ρωσία», να κατρακυλά στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές που έγιναν τον περσινό Δεκέμβρη (από το 64.3% του 2007 έπεσε στο 49.4%), ο δε Πούτιν να θριαμβεύει (με απώλειες κι αυτός σε σχέση με το 2004, αλλά με ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό με το οποίο εκλέχτηκε για πρώτη φορά πριν από 12 χρόνια). Η εξήγηση αυτής της αντίφασης δε βρίσκεται πουθενά αλλού παρά στο γεγονός ότι ο Πούτιν προσωπικά αντιπροσωπεύει την ισχυρή ιμπεριαλιστική Ρωσία που ανέκαμψε μετά την άθλια οικονομική κατάρρευση της δεκαετίας του ’90, αφήνοντας στο κόμμα του το κόστος απ’ όλα τα κακά αυτής της επιστροφής.
Με αφορμή το θρίαμβο του πρώην καγκεμπίτη, θα επιχειρήσουμε μία συνοπτική ιστορική αναδρομή, γνωρίζοντας ότι στο πλαίσιο μιας εφημερίδας η οποιαδήποτε προσέγγιση της ιστορικής πορείας αυτής της μεγάλης χώρας θα είναι ελλιπής. Παρολαυτά, θα το επιχειρήσουμε, γιατί ιδιαίτερα σήμερα είναι σημαντικό ν’ αρχίσουν να συζητούνται ορισμένα ζητήματα που έθεσε αυτή η ιστορική πορεία σχετικά με τον κομμουνισμό ως εναλλακτική απάντηση στην καπιταλιστική βαρβαρότητα.
Από την επανάσταση
Χιλιάδες σελίδες έχουν γραφτεί για την «προδομένη επανάσταση» που στοίχειωσε ωστόσο τα όνειρα των καπιταλιστών παγκόσμια, γι’ αυτό και απετέλεσε πεδίο χυδαίας λασπολογίας από την πρώτη στιγμή της νίκης της. Κάποιοι έβγαλαν ακόμα και τον ηγέτη της, Β.Ι. Λένιν πράκτορα των… Γερμανών, παρομοιάζοντας την πρώτη σοσιαλιστική επανάσταση του πλανήτη με… πραξικόπημα. Η αλήθεια όμως είναι, ότι οι μπολσεβίκοι κατόρθωσαν να μετατρέψουν έναν ιμπεριαλιστικό πόλεμο (τον πόλεμο με τη Γερμανία) σε μία νικηφόρα επανάσταση και να εγκαθιδρύσουν για δεύτερη φορά στην παγκόσμια ιστορία (μετά την Κομμούνα του Παρισιού) μια εξουσία που υπηρετούσε τα συμφέροντα της εργατικής τάξης.
Αυτό το έδειξαν από την πρώτη κιόλας στιγμή που η κρατική εξουσία πέρασε στα χέρια των Σοβιέτ. Μια μέρα μετά τη νίκη της επανάστασης, το δεύτερο συνέδριο των Σοβιέτ ψήφισε δύο διατάγματα. Το ένα ήταν για την ειρήνη και το δεύτερο για τη γη. Με το πρώτο σταμάτησε ο αιματηρός ιμπεριαλιστικός πόλεμο (πράγμα που επιτεύχθηκε μετά από χρονοβόρες διαπραγματεύσεις, με μεγάλες θυσίες από τη νεαρή σοβιετική δημοκρατία) και με το δεύτερο καταργήθηκε η ιδιοκτησία των τσιφλικάδων στη γη χωρίς καμία αποζημίωση. Γρήγορα ακολούθησαν και άλλα μέτρα που προκάλεσαν την παγκόσμια αγανάκτηση των υποστηρικτών του κεφαλαίου. Εθνικοποιήσεις τραπεζών, σιδηροδρόμων, μεγάλης βιομηχανίας. Χωρισμός της εκκλησίας από το κράτος. Κατάργηση εθνικών και θρησκευτικών περιορισμών. Ισονομία γυναικών και όλων των εθνοτήτων της Ρωσίας πάνω στη βάση της εθελοντικής ένωσης και του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης (με δυνατότητα κρατικού αποχωρισμού). Ακύρωση όλων των δανείων που υποδούλωναν τη χώρα στο ξένο κεφάλαιο.
Ολ’ αυτά δεν ήταν δυνατόν να μείνουν αναπάντητα από το διεθνές κεφάλαιο που οργάνωσε ιμπεριαλιστική επέμβαση το Γενάρη του 1919, που έμεινε στην ιστορία ως η εκστρατεία της Ουκρανίας (σ’ αυτή συμμετείχε και το Ελληνικό Α’ Σώμα Στρατού με εντολή του «εθνάρχη» Ε. Βενιζέλου). Ομως, η σοβιετική εξουσία συνέτριψε τους εισβολείς πληρώνοντας βαρύ τίμημα. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι η συνολική παραγωγή της αγροτικής οικονομίας το 1920 (τρία χρόνια μετά την επανάσταση) αποτελούσε μόνο το μισό περίπου της προπολεμικής παραγωγής, ενώ η παραγωγή της μεγάλης βιομηχανίας τον ίδιο χρόνο έφτανε μόλις στο ένα έβδομο περίπου της προπολεμικής παραγωγής[1].
Παρολαυτά, η σοβιετική εξουσία κατόρθωσε να ανατρέψει αυτή την κατάσταση, που γέννησε ανταρσίες (όπως η περίφημη εξέγερση της Κροστάνδης), που οργανώθηκαν από λευκοφρουρούς βασιζόμενες στη δυσαρέσκεια τμήματος του πληθυσμού για την οικονομική κατάσταση της χώρας (μικροαστικών στρωμάτων κυρίως). Ανταρσίες που το νεοσύστατο σοβιετικό κράτος ήταν υποχρεωμένο να καταστείλει πράγμα που πέτυχε. Ο δρόμος προς την κοινωνική απελευθέρωση δεν ήταν στρωμένος με… λουλούδια, αλλά η σοβιετική εξουσία κατόρθωσε να ξεπεράσει τους σκοπέλους και ν’ ανορθώσει την κατεστραμμένη οικονομία, να προχωρήσει στην εκβιομηχάνιση της χώρας και να κάνει πράξη την κολεκτιβοποίηση.
Στην κολεκτιβοποίηση
Ιδιαίτερα η κολεκτιβοποίηση ήταν ένα ακόμα… ανοσιούργημα των μπολσεβίκων, που δέχτηκε τόνους λάσπης από τους απολογητές του παγκόσμιου καπιταλισμού. Κι όμως, σε αντίθεση με όσα λέγονται από τους κατακριτές των μπολσεβίκων σήμερα για το «βίαιο» χαρακτήρα της κολεκτιβοποίησης, στη λογοδοσία της Κεντρικής Επιτροπής στο 15ο συνέδριο του κόμματος των Μπολσεβίκων, το Δεκέμβρη του 1927, που παρουσιάστηκε από τον ίδιο τον Στάλιν, επισημαινόταν:
«Η διέξοδος βρίσκεται, στο να περάσουμε από τα μικρά, σκόρπια αγροτικά νοικοκυριά στις μεγάλες και συνενωμένες επιχειρήσεις, με βάση την κοινή καλλιέργεια της γης, στο να περάσουμε στη συλλογική (κολεκτιβιστική) καλλιέργεια της γης, με βάση την ανώτερη τεχνική. Η διέξοδος βρίσκεται στο να συνενωθούν τα μικρά και μικρότατα αγροτικά νοικοκυριά, σιγά-σιγά αλλά σταθερά –όχι με την πίεση αλλά με την απόδειξη και την πειθώ– σε μεγάλα νοικοκυριά, με βάση την κοινωνική, συντροφική, συλλογική καλλιέργεια της γης, με αγροτικές μηχανές και τρακτέρ, με την εφαρμογή επιστημονικών μεθόδων εντατικοποίησης της γεωργίας»[2].
Ολ’ αυτά σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, φαντάζουν αδιανόητα να ειπώθηκαν, αφού το κεφάλαιο παγκόσμια πασχίζει να ταυτίσει τον κομμουνισμό με τον φασισμό και τον Στάλιν με τον Χίτλερ. Δεν είμαστε εμείς που θα ισχυριστούμε ότι όλα ήταν ρόδινα την εποχή της πρώτης προσπάθειας οικοδόμησης του σοσιαλισμού σε μία χώρα, ούτε ότι δεν υπήρξαν ταξικές συγκρούσεις εκείνη την περίοδο. Ομως, οι οποιεσδήποτε καθυστερήσεις, αντιθέσεις και λάθη αν θέλετε, αναπτύσσονταν στο έδαφος του αγώνα μιας κοινωνίας για την απελευθέρωση του μοναδικού παραγωγού του κοινωνικού πλούτου, του εργαζόμενου ανθρώπου. Κι αυτή η νέα κοινωνία είχε ν’ αντιμετωπίσει σημαντικά (αλλά όχι ανυπέρβλητα) προβλήματα.
Πρώτα απ’ όλα, έπρεπε να ανασυγκροτήσει την κατεστραμμένη από τους χρόνιους πολέμους οικονομία, εξαλείφοντας τη μικρή παραγωγή, που ξαναγεννά τον καπιταλισμό κάθε μέρα, κάθε ώρα και σε μαζική κλίμακα (όπως τόνιζε ο Λένιν), ν’ αντιμετωπίσει το σαμποτάζ και τη βίαιη αντίδραση των πλούσιων αγροτών (κουλάκων), που αντιτίθονταν στην κολεκτιβοποίηση, και να θέσει τις βάσεις για να εξαλειφθούν δύο σημαντικές αντιθέσεις που κληρονόμησε αυτή η κοινωνία από τα προηγούμενα κοινωνικοοικονομικά συστήματα: η αντίθεση πόλης-χωριού και η αντίθεση διανοητικής-σωματικής εργασίας.
Αυτά δε θα μπορούσαν να γίνουν με ευχολόγια, αλλά με σκληρή και επίπονη πάλη για την ανάπτυξη σε κολεκτιβίστικη βάση της υπαίθρου και την κατάκτηση της τεχνικής σε μια βάση ριζικά αντίθετη από τον καπιταλισμό, μετατρέποντάς την σε κτήμα του ίδιου του εργάτη. Σε αντίθεση με τον βασικό οικονομικό νόμο του καπιταλισμού, την εξασφάλιση δηλαδή του ανώτατου κέρδους, μέσω της εκμετάλλευσης, της καταστροφής και της εξαθλίωσης των λαών, ο βασικός οικονομικός νόμος του σοσιαλισμού διατυπωνόταν με τον εξής τρόπο: «Εξασφάλιση της ανώτατης ικανοποίησης των διαρκώς αναπτυσσόμενων υλικών και εκπολιτιστικών αναγκών ολόκληρης της κοινωνίας, μέσω της αδιάκοπης ανάπτυξης και τελειοποίησης της σοσιαλιστικής παραγωγής πάνω στη βάση της πιο υψηλής τεχνικής»[3].
Το πόσο το πέτυχε αυτό ξεφεύγει από τα όρια αυτής της ανάλυσης, όμως εδώ πρέπει ν’ αναγνωρίσουμε το γεγονός ότι αυτά τα ζητήματα τέθηκαν τότε και συζητήθηκαν από τους… αιμοσταγείς μπολσεβίκους που είχαν στη διάθεσή τους λιγότερο από δυο δεκαετίες «ειρηνικής» περιόδου για να τ’ αντιμετωπίσουν, πριν ξαναμπούν, παρά τη θέλησή τους, στη φωτιά ενός ακόμα πιο αιματηρού Παγκόσμιου Πολέμου.
Η σοβιετική οικονομία μετά τον πόλεμο
Η σοβιετική οικονομία κατόρθωσε ν’ αναστηλωθεί γρήγορα από τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο που κόστισε τη ζωή σε πάνω από 20 εκατομμύρια σοβιετικούς πολίτες. Η ανάπτυξη ήταν πραγματικά θυελλώδης, με τη σοβιετική βιομηχανία να ξεπερνά τα προπολεμικά επίπεδα το 1948, όπως φαίνεται από τον Πίνακα 1, που αναδημοσιεύουμε από τη μπροσούρα «Περεστρόικα – Η ανώτατη φάση του παλινορθωμένου καπιταλισμού» (εκδόσεις «Οχτώβρης», Σεπτ. 1988). Κι όχι μόνον αυτό. Η ανάπτυξη αυτή γινόταν παράλληλα με την πτώση των τιμών στο λιανικό εμπόριο. Πέντε φορές στο διάστημα 1947-1952 έπεσαν οι τιμές των εμπορευμάτων. Το 1952 οι τιμές τροφίμων και βιομηχανικών προϊόντων ήταν κατά μέσο όρο δύο φορές χαμηλότερες από το 1947[4]!
Αυτό έγινε κατορθωτό χάρη στην άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας, που επέτρεπε να παράγεται αφθονία προϊόντων με χαμηλό κόστος. Η σοσιαλιστική άμιλλα, που τόσο λοιδορήθηκε από τους οπαδούς της καπιταλιστικής σκλαβιάς, λει- τούργησε εκείνη την περίοδο. Αυτό το επισημαίνει ένας δηλωμένος αντισταλινικός, ο Λουί Αραγκόν, στο έργο του «Παράλληλη Ιστορία», από το οποίο προέρχεται το παρακάτω απόσπασμα:
«Το 1946, οι εργάτες και οι τεχνικοί έκαναν πέντε εκατομμύρια προτάσεις, βρίσκοντας παραγωγικότερες μεθόδους εργασίας. Η εξάπλωση του κινήματος της σοσιαλιστικής άμιλλας, που ξαναμπήκε σε εφαρμογή από το Μάιο, ύστερα από πρωτοβουλία των μεταλλουργών του εργοστασίου Κύροβ της Μακέγιεβκα και στην οποία πήραν σε λίγο μέρος τα ανθρακωρυχεία, τα υφαντουργεία, οι μεταφορές, η ελαφρά βιομηχανία, η βιομηχανία αυτοκινήτων , η βιομηχανία πετρελαίου και τροφίμων, οι οικοδόμοι κλπ. δείχνει ότι η σοβιετική δημοκρατία λειτουργούσε σωστά την εποχή εκείνη, παρ’ όλο που είχε δεχτεί καίρια χτυπήματα στον κυβερνητικό μηχανισμό. Το 1946, το 80% των εργατών πήραν μέρος στο κίνημα της σοσιαλιστικής άμιλλας».
Ομως, το πρώτο σοσιαλιστικό εγχείρημα στον κόσμο μερικά χρόνια αργότερα ανατράπηκε και μάλιστα από τα μέσα. Ο σοσιαλισμός έδωσε τη θέση του σ’ έναν κρατικό καπιταλισμό με σοσιαλιστικό προσωπείο, που διέφερε από τον κλασικό καπιταλισμό μόνο ως προς αυτό: στην κρατική μορφή ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής. Γι’ αυτά όμως θα μιλήσουμε στο επόμενο φύλλο.
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές:
1. Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) της Σοβιετικής Ενωσης, σελ. 262.
1. Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος (μπολσεβίκων) της Σοβιετικής Ενωσης, σελ. 262.
2. Στο ίδιο, σελ. 304.
3. Ι.Β. Στάλιν, Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, σελ. 35.
4. Περεστρόικα – Η ανώτατη φάση του παλινορθωμένου καπιταλισμού. Συνοπτική ανάλυση της ΣΑΚΕ (εκδόσεις «Οχτώβρης», Σεπτ. 1988).
