Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι χημικός μηχανικός και εργάζεται στον τομέα της διαχείρισης περιβαλλοντικών προβλημάτων. Ωστόσο, σε αυτό το βιβλίο αναλύει και εκλαϊκεύει ζητήματα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ στο εξής) με έμφαση στις επιπτώσεις που αυτή έχει στο κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον.
Το βιβλίο συμβάλλει στην απομυθοποίηση της ΤΝ, η οποία παρουσιάζεται από τον αστικό κόσμο με ένα μεταφυσικό περίβλημα που παραμορφώνει το περιεχόμενο και τη σημασία της. Συμβάλλει, επίσης, στην κατανόηση της λειτουργίας της, που είναι θεμελιώδης για την προστασία των χρηστών, όπως και αν την χρησιμοποιούν, για την ίδια την πνευματική και σωματική τους ασφάλεια.
Παρουσιάζουμε περιληπτικά το περιεχόμενο της μελέτης και των στοιχείων που προσκομίζει ο συγγραφέας, με στόχο να βοηθήσουν τον αναγνώστη να εξαγάγει τα δικά του συμπεράσματα και να κρίνει τη χρησιμότητα αυτού του βιβλίου. Εγινε προσπάθεια ώστε η κάπως εκτενής αυτή παρουσίαση να μείνει πιστή στον λόγο του συγγραφέα και να είναι κατά το δυνατόν αντικειμενική.
- Το πρώτο τμήμα του βιβλίου ερμηνεύει τεχνικούς όρους,όπως Δεδομένα, Αλγόριθμοι, Τεχνητά Νευρωνικα Δίκτυα κλπ, απαραίτητους για την κατανόηση της ΤΝ, που φυσικά δεν έχει καμία δική της αυτονομία και δεν είναι τίποτα περισσότερο από την «τεχνική υλοποίηση του παγκόσμιου νου, την συλλογική νοημοσύνη που αναδύεται από το διαδίκτυο, εμπλουτίζοντας την ανθρώπινη γνώση και εμπειρία».
- Η ΤΝ, όπως και οι αριθμομηχανές,δεν έχει νόηση. Μιμείται τον ανθρώπινο εγκέφαλο και εν μέρει τις λειτουργίες του, τροφοδοτούμενη καθημερινά από τεράστιους όγκους δεδομένων και ψηφιακών ιχνών από εκατομμύρια χρήστες, που αυτομάτως εκχωρούνται, υφίστανται επεξεργασία και γίνονται κτήμα ελάχιστων ψηφιακών μονοπωλίων. Στην πραγματικότητα, γίνεται αναγκαστική και αδιαφανής απαλλοτρίωση -χωρίς αμοιβή- του ανθρώπινου επιστημονικού, πνευματικού μόχθου (μια απαλλοτρίωση που θυμίζει την πρωταρχική συσσώρευση του κεφαλαίου), αλλά και των κάθε είδους ψηφιακών αποτυπωμάτων, που δίνει στη βιομηχανία της πληροφορικής τη δυνατότητα κυρίως εμπορικής αλλά και κάθε είδους διαχείρισης και εκμετάλλευσης αυτών των δεδομένων.
- Η ΤΝ,παρότι επεξεργάζεται και επιλύει με πρωτόγνωρη ταχύτητα δύσκολα και πολυδιάστατα προβλήματα, εξοικονομώντας χρόνο, χρήμα και ανθρωποώρες, δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την πολυπλοκότητα του ανθρώπινου εγκεφάλου με τα 80 δισεκατομμύρια νευρώνες του, δικτυωμένους μεταξύ τους με 100 τρισεκατομμύρια συνδέσεις.
- Το σημαντικότερο έργο του εγκεφάλου,που είναι προϊόν μακράς εξελικτικής διαδικασίας, δεν είναι η σκέψη αλλά η ίδια η ζωή, η διαχείριση του πολύπλοκου σωματικού μας προϋπολογισμού και η επίλυση των διαρκών προβλημάτων της επιβίωσης. Η κοινωνική διάσταση του εγκεφάλου είναι τόσο καθοριστική, ώστε κατά κάποιο τρόπο σε αυτόν αντικατοπτρίζεται η εκάστοτε κοινωνία στην οποία αυτός ζει και υπάρχει. Παράλληλα, η ανάπτυξη της γλώσσας, πάνω στις ράγες της οποίας ταξιδεύει η ανθρώπινη σκέψη, είναι ένας περιορισμένος τρόπος απόκτησης γνώσεων, αφού η εκμάθηση εννοιών και του πραγματικού κόσμου βασίζεται επίσης και στη ζώσα, βαθιά, ενσώματη εμπειρία του ανθρώπου.
- Συνεπώς,οι εφαρμογές της ΤΝ έχουν ουσιαστικές διαφορές από την ανθρώπινη νόηση: • Δεν κατανοούν το πρόβλημα και δεν εξηγούν τη λύση. •• Δεν γνωρίζουν πώς να μαθαίνουν και να επεκτείνουν τη γνώση. ••• Δεν γενικεύουν και δεν βγάζουν συμπεράσματα για άλλα πεδία. •••• Κανένας αλγόριθμος, όσο προηγμένη κι αν είναι η ικανότητά του για αυτομαθηση, δεν μπορεί να δημιουργήσει δυνατότητες που δεν εμπεριέχονται στα δεδομένα που του παρέχονται για εκπαίδευση.
- Αρα,στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα η κατανόηση είναι ρηχή, με αδυναμία ενεργητικής ακρόασης, ανάκλησης και επανεξέτασης σχολίων επί ενός θέματος και ανάπτυξης συνεκτικής άποψης για τον κόσμο, ειδικά πάνω σε πυκνά νοητικά κείμενα. Οι επιπτώσεις πάνω στον άνθρωπο ενός ολοένα και περισσότερο ψηφιοποιημένου πλανήτη είναι τεράστιες και απρόβλεπτες. Η χρήση του διαδικτύου ως υποκατάστατου μνήμης και μαθησιακής διαδικασίας είναι επικίνδυνη και παραπλανητική. Μελέτες έχουν δείξει πως όταν οι άνθρωποι διαβάζουν στην οθόνη, η κατανόηση του κειμένου είναι ποιοτικά κατώτερη σε σχέση με την ανάγνωση βιβλίων. Η συνεχής χρήση των κινητών ψηφιακών συσκευών αποσπά την προσοχή, αυξάνει το άγχος και μειώνει την ενέργεια και τους διαθέσιμους γνωστικούς πόρους. Αποδυναμώνεται η αποτελεσματική, μεθοδική εστίαση και η εσωτερική μνήμη, επανακαθορίζεται η σχέση με τη γνώση και επηρεάζεται η πραγματική ζωή με απρόβλεπτο τρόπο, λόγω των εικονικών συμπεριφορών των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Οι άνθρωποι ταυτίζουν λαθεμένα την εύκολη πρόσβαση σε πληροφορίες με τη δική τους κατανόηση των πληροφοριών και την οικοδόμηση έγκυρης και πραγματικής γνώσης.
- Είναι επόμενο,η πλειοψηφία των δεδομένων που διακινούνται στο διαδίκτυο και αντλούνται από οπουδήποτε να έχει χαμηλά στάνταρ ποιότητας και διαβρωμένες πληροφορίες, καθώς όλα αυτά τα συστήματα έχουν σχεδιαστεί από ένα συγκεκριμένο σύνολο πεποιθήσεων και προοπτικών για να εξυπηρετούν τα υπάρχοντα κυρίαρχα συμφέροντα. Με αυτή την έννοια, η ΤΝ λειτουργεί σαν μια νέα καταγραφή ισχύος και εξουσίας. Τα ψηφιακά μονοπώλια, που μεταξύ τους έχουν κοινοκτημοσύνη των δεδομένων που δισεκατομμύρια χρήστες καθημερινά τοὺς εκχωρούν δωρεάν, αποφασίζουν με ποιο τρόπο αυτά θα τους εξασφαλίσουν το μέγιστο κέρδος. Είτε πρόκειται για προωθημένα οπλικά συστήματα, είτε για την πλήρη εμπορευματοποίηση των πάντων, είτε για τη μαζική χειραγώγηση, επιτήρηση και ασφυκτικό έλεγχο της κοινωνίας, είτε για την αναπαραγωγή εντελώς ψευδών εικόνων και ιστορικών προκαταλήψεων, οι επιδιώξεις των ψηφιακών μονοπωλίων, που ωθούνται από καθαρά κερδοσκοπικά και πολιτικά κίνητρα, ταυτίζονται με τις επιδιώξεις του καπιταλιστικού συστήματος.
- Η ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας της τεχνολογίας,που εσκεμμένα προωθούν εταιρίες και κυβερνήσεις, η ψευδαίσθηση ότι η ΤΝ μπορεί να διορθώσει τη διάλυση των πάντων γύρω μας, η ψευδαίσθηση πολλών ανθρώπων ότι τα ΜΚΔ και το διαδίκτυο προωθούν μια μορφή παγκόσμιας κοινότητας και νέες δημοκρατικές μορφές αυτοοργάνωσης, μέσω της ελεύθερης δικτύωσης ανθρώπων και της αδιαμεσολάβητης πρόσβασης στη γνώση, συντρίβονται μπροστά στην υποχρεωτική παροχή των προσωπικών δεδομένων, που αποτελεί κομβικό στοιχείο της αγοράς του διαδικτύου, μπροστά στην αδιαφανή δυνατότητα των ψηφιακών μονοπωλίων να εκμεταλλεύονται και να συνθέτουν το παγκόσμιο παζλ δεδομένων προς όφελός τους, μπροστά στον ορυμαγδό ανεξακρίβωτων και παραπλανητικών πληροφοριών, μπροστά σε αλγόριθμους που έχουν άμεση, αν και μερική ακόμα, πρόσβαση στο υποσυνείδητό μας και κυρίως μπροστά σε μια λογοκρισία και αποκλεισμούς προσώπων και απόψεων που ενοχλούν τους κυρίαρχους του κόσμου.
- Παγκοσμίως,οι άνθρωποι ξοδεύουν 44% του χρόνου τους, δηλαδή τη μισή ξύπνια ζωή τους, κοιτάζοντας οθόνες. Τέσσερα δισεκατομμύρια άνθρωποι δίνουν οικειοθελώς τη ζωή τους στο πιάτο προς εμπορικό όφελος λίγων εταιριών. Μόνο το 6% των χρηστών της Google επισκέπτεται πάνω από τέσσερις ιστοσελίδες, ενώ το 59% επισκέπτεται μόνο μία. Σε τέσσερα χρόνια από τώρα, 29 δισεκατομμύρια συσκευές θα είναι συνδεδεμένες στο διαδίκτυο. Οι δε μανιώδεις χρήστες των ΜΚΔ αντιμετωπίζουν προβλήματα στη λήψη αποφάσεων παρόμοια με όσους κάνουν χρόνια χρήση ναρκωτικών. Οι μελλοντικοί άνθρωποι, που θα ενσωματώσουν πλήρως την ΤΝ στη ζωή τους, θα είναι περισσότερο προβλέψιμοι, μετρήσιμοι και ποσοτικοποιημένοι. Εντέλει, το μεγάλο έπαθλο για το οποίο ανταγωνίζονται οι μεγάλες εταιρίες πληροφορικής είναι ο χρόνος των ανθρώπων και το λάφυρο είναι η ζωή τους.
- Η Google λειτουργεί όχι με βάση τι κατανοεί ως σημαντικό,αλλά κατηγοριοποιώντας συστηματικά την αναζήτησή και αξιολόγηση της συμπεριφοράς δισεκατομμυρίων χρηστών. Η δε ψηφιακή περιήγηση αναπαράγει συνεχώς επιλογές και συνιστώσες του ψηφιακού παρελθόντος του χρήστη, εγκλωβίζοντάς τον σε ένα αέναο σπιράλ που ελάχιστα ανοίγει έναν ευρύτερο ορίζοντα.
- Μια άλλη παράμετρος,που αναπτύσσεται εκτενώς στο βιβλίο του Μαυρόπουλου, είναι ότι η ΤΝ όχι μόνο δεν μπορεί να αποτρέψει την ολοένα και μεγαλύτερη αύξηση των ρύπων και του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, εξαιτίας της στρεβλής καπιταλιστικής ανάπτυξης και της φρενίτιδας του υπερκαταναλωτισμού (σ.σ. για να ακριβολογούμε, δεν πρόκειται για υπερκαταναλωτισμό αλλά για στρεβλό καταναλωτισμό με στόχο το μέγιστο κέρδος), στα οποία συμβάλλει, αλλά ότι και η ίδια ή μάλλον συνολικά η βιομηχανία της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών θα εκπέμπει μέχρι το 2040 το μισό ποσοστό ρύπων CO2 από αυτό που είχε η υπόλοιπη βιομηχανία το 2022.
Τα αμερικανικά data centres καταναλώνουν νερό για την ψύξη των διακομιστών τους ίσο σε ποσότητα με αυτό που πίνουν 439 εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ όλα μαζί τα κέντρα δεδομένων χρησιμοποιούν περισσότερα από ένα δισεκατομμύριο λίτρα νερού ημερησίως.Η ψηφιακή βιομηχανία δεν είναι άυλη. Πέρα από την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνει, χρησιμοποιεί σπάνιες γαίες, πολλά και διαφορετικά μέταλλα και ορυκτά καύσιμα. Η αξία της (μαζί με τις τηλεπικοινωνίες) υπερβαίνει τα 4,8 τρισεκατομμύρια δολάρια και απασχολεί 62 εκατομμύρια εργαζόμενους.
Η μαγεία των «νοημόνων» μηχανών της ΤΝ κρύβει πίσω της τη σκληρή, κακοπληρωμένη, ασφυκτικά επιτηρούμενη δουλειά λεγεώνων, ξένων μεταξύ τους, εργατών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο στο Κονγκό, δύο εκατομμύρια εργάτες εξορύσσουν μεταλλεύματα κάτω από άθλιες συνθήκες. Μεταξύ αυτών 40.000 παιδιά που, συχνά χωρίς φαγητό, δουλεύουν εικοσιτέσσερις συνεχόμενες ώρες σκάβοντας σήραγγες για την εξόρυξη του κοβαλτίου. Ο συγγραφές παρουσιάζει κάποια δεδομένα από τα οποία υπολογίζεται ότι το μοντέλο iPhone X, του οποίου η τιμή είναι 999 δολάρια, παράγεται με ποσοστό εκμετάλλευσης 2.458%!
*********
Στο τελευταίο τμήμα του βιβλίου ο συγγραφέας θεωρεί σκόπιμο να παραθέσει τις δικές του απόψεις για τον κόσμο έτσι όπως τον έχει διαμορφώσει η λεγόμενη τέταρτη βιομηχανική επανάσταση, της ψηφιακής τεχνολογίας, και για το μέλλον αυτού του κόσμου.
Αφού υπογραμμίσει ότι η ΤΝ συνυφαίνεται με τον πιο άγριο και επιθετικό καπιταλισμό, αφού επισημάνει ότι η ΤΝ, παρά την προσφορά της σε πολλούς τομείς της επιστήμης, αδυνατεί να αντιμετωπίσει πολλά κοινωνικά προβλήματα που καθορίζονται από τον ταξικό ανταγωνισμό και απαιτούν σύνθετη γνώση, χρηματοδότηση και κοινωνικό μετασχηματισμό, καταλήγει σε ανερμάτιστες επί της ουσίας απόψεις, που στην καλύτερη περίπτωση αποτελούν ευχολόγιο. Ενα μείγμα ουτοπικού σοσιαλισμού και αριστερής σοσιαλδημοκρατίας.
Εκτιμήσεις ότι ο καπιταλισμός κινδυνεύει από περιβαλλοντική κατάρρευση ή ότι οι αγορές και το χρηματοπιστωτικό σύστημα δε θα μπορούν να παίξουν ρόλο σε μια κοινωνία που θα… περιορίζει την εμπορευματοποίηση, αλλά θα παίζουν κοινωνικό ρόλο όπως στην υγεία και την παιδεία (!), ότι η ΤΝ προσφέρει στην ανθρωπότητα την δυνατότητα ελευθερίας από την εκμετάλλευση της εργασίας αλλά και στο κεφάλαιο την υπόσχεση απελευθέρωσης (!) από την εργατική τάξη, αν αυτή γίνει εμπόδιο στην αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, δεν εδράζονται πουθενά και, βέβαια, δεν έχουν την παραμικρή με τον μαρξισμό που ο συγγραφέας επικαλείται σε κάποια σημεία του βιβλίου.
Η κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο ή η συντριβή του καπιταλισμού δεν αναφέρονται πουθενά. Αντίθετα, γίνεται λόγος για νέα περιβάλλοντα κοινωνικών σχέσεων, που δεν καθορίζονται απόλυτα από τα ψηφιακά μονοπώλια, για βαθιά ανακατανομή πόρων με βασικό άξονα την αποεμπορευματοποίηση (;) της ζωής μας και για διάβρωση (!) του ασφυκτικού ελέγχου της ΤΝ από μια χούφτα πολυεθνικές.
Αντίθετα από τις «προγραμματικές» απόψεις του συγγραφέα, που είναι καθαρά ουτοπιστικές και έχουν κατά καιρούς ενσωματωθεί στο δημαγωγικό πολιτικό λόγο των μορφωμάτων της λεγόμενης αριστερής σοσιαλδημοκρατίας (π.χ. ο πρώιμος ΣΥΡΙΖΑ), οι επιστημονικές απόψεις και το υλικό τεκμηρίωσης που παρουσιάζει βοηθούν στη θωράκιση του επαναστατικού προγράμματος ανατροπής του καπιταλισμού και οικοδόμησης του κομμουνισμού.
Η απολύτρωση των επιστημονικών και τεχνολογικών επιτευγμάτων, όπως η ΤΝ (στις πραγματικές της διαστάσεις, φυσικά) από τα ασφυκτικά δεσμά του καπιταλισμού, θα συντείνει στην αλματώδη αύξηση της παραγωγικότητας της κοινωνικής εργασίας και θα επιτρέψει στον απελευθερωμένο από τα ίδια δεσμά εργαζόμενο άνθρωπο να απολαύσει μια ζωή με περισσότερο ελεύθερο χρόνο, με απόκτηση γενικής και πολυτεχνικής μόρφωσης, με αλλαγές θέσεων κοινωνικής εργασίας, με συμμετοχή στη διαχείριση της εργατικής εξουσίας, μέτοχο ενός ανώτερος, στηριγμένος σε ανθρωπιστικές αξίες πολιτισμού.
Από προγραμματική άποψη, κλειδί είναι η εργατική επανάσταση, το τσάκισμα του αστικού κράτους, η κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής (στα οποία ανήκει και η ΤΝ), η κοινωνικοποίηση της παραγωγής. Δηλαδή, το πέρασμα στην πρώτη φάση της κομμουνιστικής κοινωνίας.
