Μα καλά, ολόκληρη κοινωνική σύνοδος κορυφής των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης γίνεται στο Πόρτο της Πορτογαλίας, με θέμα την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού και την προώθηση της πλήρους απασχόλησης, και στην Ελλάδα δεν έχουμε πάρει χαμπάρι; Και όχι μόνον αυτό, αλλά ασχολούμαστε και με… ευτελή ζητήματα, όπως οι απλήρωτες υπερωρίες, η κατάργηση του οχτάωρου και η νομιμοποίηση της κυριακάτικης εργασίας, που φέρνει το αντεργατικό νομοσχέδιο του Κ. Χατζηδάκη (που και αυτό έχει… ευρωπαϊκό αέρα)! Τόσο… μίζεροι και αχάριστοι είμαστε, αντί να χαρούμε που οι ευρωπαίοι ηγέτες, τόσο του βορρά όσο και του νότου, βάζουν στη μπάντα τις διαφορές τους και συμφωνούν σε «σχέδια δράσης, φιλόδοξους εθνικούς στόχους και δράσεις… που θα οδηγήσουν σε ισχυρή, δίκαιη και με πολλές θέσεις απασχόλησης ανάκαμψη», που κοτζάμ Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δηλώνει πως «θέλουμε να πλησιάσουμε περισσότερο την πλήρη απασχόληση, θέλουμε περισσότεροι Ευρωπαίοι να έχουν πρόσβαση στις δεξιότητες που χρειάζονται και θέλουμε να εξασφαλίσουμε ίσες ευκαιρίες για όλους τους Ευρωπαίους σε μια πιο ψηφιακή και βιώσιμη οικονομία».
Μάλιστα, στο κείμενο που υπέγραψαν, αναφέρονται και στις…επιτυχίες τους στον πόλεμο κατά της ανεργίας! «Μέχρι στιγμής, η συλλογική αντίδραση των κρατών μελών και της ΕΕ έχει συμβάλει στη διάσωση θέσεων εργασίας και μέσων βιοπορισμού, καθώς και στον περιορισμό πολλών από τις αρνητικές συνέπειες της πανδημίας». Βέβαια, είναι και…ρεαλιστές, καθώς διαπιστώνουν πως «ωστόσο, η ανεργία και οι ανισότητες είναι πιθανό να παραμείνουν και να ενταθούν» (σ.σ.πώς τους ξέφυγαν, γαμώτο!). Φυσικά, καμία αναφορά δεν καταδέχτηκαν να κάνουν στα αίτια της έντασης των ανισοτήτων και της ανεργίας. Λες και πρόκειται για ακραία καιρικά φαινόμενα ή για κάτι σαν την πανδημία του κοροναϊού και δεν ευθύνονται ούτε ο καπιταλισμός ούτε η διαχείρησή του από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που κατά τα άλλα… πολεμάνε τις συνέπειες της κρίσης!
Δηλαδή, προσπαθούν να μας πείσουν ότι τα ίδια τα ευρωπαϊκά κράτη, που μας επέβαλαν τα μνημόνια, που καθιέρωσαν τις εργασιακές σχέσεις λάστιχο, τη δεκάωρη (και βάλε) εργασία, την αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης και το πετσόκομμα των συντάξεων, που ευθύνονται για την έκρηξη της ανεργίας, ενώ αντιμετωπίζουν με την πιο βάρβαρη καταστολή τις όποιες εργατικές διαμαρτυρίες αναπτύχθηκαν αυτό το διάστημα (με τρανταχτό παράδειγμα την κυβέρνηση Μακρόν στη Γαλλία), τώρα ξαφνικά θα αφουγκραστούν τους κοινωνικούς εταίρους (SIC!), «ζητώντας τη γνώμη τους για την χάραξη της οικονομικής πολιτικής», ενώ θα προωθήσουν και την… πλήρη απασχόληση!
Οι θύτες, λοιπόν, αποφασίζουν να συμπεριφερθούν με… στοργή στα θύματα τους, προκειμένου να απαλύνουν τον πόνο τους με κάποια καταπραϋντικά παυσίπονα, αλλά και με ωραία λογάκια, που δεν κοστίζουν απολύτως τίποτα. Γι’ αυτό και κλείνουν το επίθετο «κοινωνικός-ή-ό» σε όλες τις πτώσεις. Θέλουν να προστατέψουν το κύρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης από όλη την κοινωνική αγανάκτηση που έχει συσσωρευτεί στην εργατική τάξη και στα λαϊκά στρωμάτων των ευρωπαϊκών χωρών, τα οποία εκτός των άλλων πληρώνουν και βαρύ φόρο αίματος από την πανδημία του κοροναϊού.
Οι εργαζόμενοι μπορούν να σιχτιρίζουν τις εκάστοτε κυβερνήσεις, μπορούν να καταριούνται κάποιους προκλητικά σκληρούς νεοφιλελεύθερους, να ρίχνουν το φταίξιμο ακόμα και στη «γραφειοκρατία των Βρυξελλών» κάπου κάπου, μα σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να πάει το μυαλό τους στην ίδια τη φύση του ευρωπαϊκού ιμπεριαλιστικού συνασπισμού κρατών, ούτε συνολικά του καπιταλιστικού συστήματος. Γι’ αυτό και το σίριαλ της «κοινωνικής Ευρώπης», παίζεται και ξαναπαίζεται συνεχώς, με νέα επεισόδια σε κάθε καινούργια σεζόν.
Από όλα τα ευχολόγια και τις μεγαλόστομες παπάρες που ακούστηκαν τις πρώτες μέρες της συνόδου στο Πόρτο, το κυρίαρχο ζήτημα, στο οποίο δεσμεύτηκαν οι παρευρισκόμενοι, ήταν ο περιβόητος «κοινωνικός πυλώνας δικαιωμάτων», με τις 20 αρχές του. Σύμφωνα με τον προεδρεύοντα πρωθυπουργό της Πορτογαλίας Αντόνιο Κόστα, «η δέσμευση του Πόρτο αποτελεί δέσμευση στο μέλλον και στην ελπίδα. Σήμερα [σ.σ. στις 7 Μαΐου], καταλήξαμε στο συμπέρασμα ότι θα επιτύχουμε κοινωνίες με περισσότερη ευημερία και περισσότερη δικαιοσύνη μόνο εάν, παράλληλα με την επίτευξη των κλιματικών και ψηφιακών στόχων που έχουμε θέσει στους εαυτούς μας, υλοποιήσουμε τον κοινωνικό πυλώνα μας». Επιπλέον, το σχέδιο δράσης προτείνει πρωταρχικούς στόχους για την απασχόληση, τις δεξιότητες και την κοινωνική ένταξη σε επίπεδο ΕΕ, οι οποίοι θα πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030.
Τι περιλαμβάνουν αυτές οι 20 αρχές του ευρωπαϊκού κοινωνικού πυλώνα; Λέτε να σχεδιάζουν γενίκευση των παροχών και επιστροφή στην πολιτική του αστικού κράτους πρόνοιας (του οποίου στην Ελλάδα μόνο κάποια ψήγματα έχουμε γνωρίσει); Ούτε για αστείο δεν μπορεί να ειπωθεί κάτι τέτοιο, καθώς πρόκειται για κάποιες γενικόλογες διακηρύξεις (π.χ. «όλοι έχουν δικαίωμα σε αξιοπρεπή διαβίωση» κ.ά.), σαν αυτές που περιλαμβάνονται στα αστικά συντάγματα, που η αδυσώπυτη καπιταλιστική πραγματικότητα τις καθιστά νεκρό γράμμα. Ωστόσο, ανάμεσα σε αυτές τις κούφιες κοινωνικές διακηρύξεις του πυλώνα, υπάρχουν κάποιες κωδικοποιημένες φράσεις που κλείνουν το μάτι στις αντιδραστικές αλλαγές που συντελούνται τα τελευταία χρόνια στα ευρωπαϊκά καπιταλιστικά κράτη.
Ας πάρουμε για παράδειγμα την 13η αρχή του «πυλώνα», που αφορά τους ανέργους: «Οι άνεργοι έχουν δικαίωμα σε επαρκή στήριξη της συμμετοχής τους στην αγορά εργασίας από τις δημόσιες υπηρεσίες απασχόλησης με στόχο την (επαν)ένταξή τους στην αγορά εργασίας, καθώς και σε επαρκή επιδόματα ανεργίας με εύλογη διάρκεια, σύμφωνα με τις συνεισφορές τους και τους εθνικούς κανόνες επιλεξιμότητας. Τα εν λόγω επιδόματα δεν συνιστούν αντικίνητρο για τη γρήγορη επιστροφή στην απασχόληση».
Τι σχέση μπορεί να έχει αυτή η διατύπωση με την επιδότηση των ανέργων στο ύψος του βασικού μισθού μέχρι να βρουν δουλειά, που ισχύει στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες από το μεταπολεμικό αστικό «κράτος πρόνοιας»; Και προς τι η διευκρίνιση ότι δεν πρέπει τα επιδόματα να είναι αντικίνητρο για την απασχόληση; Λες και η ανεργία αποτελεί προσωπική επιλογή! Είναι φανερό, ότι με αυτή την διατύπωση του «πυλώνα δικαιωμάτων» κλείνουν το μάτι στο πετσόκομμα των επιδομάτων ανεργίας, στη μείωση της χρονικής διάρκειας που αυτά καταβάλλονται και στην προώθηση των «ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης», με τις οποίες, όπως εξηγήσαμε σε πρόσφατο άρθρο, επιδοτούν με τζάμπα χρήμα την καπιταλιστική εργοδοσία, ανακυκλώνοντας απλά την ανεργία.
Τα ίδια ισχύουν ισχύουν και για την 5η αρχή, που αφορά τις εργασιακές σχέσεις: «Προάγεται η μετάβαση σε μορφές απασχόλησης αορίστου χρόνου. Διασφαλίζεται η αναγκαία ευελιξία για τους εργοδότες ώστε να μπορούν να προσαρμόζονται γρήγορα στις μεταβολές των οικονομικών συγκυριών, σε συμμόρφωση με τη νομοθεσία και τις συλλογικές συμβάσεις». Αν η «ευελιξία» σας θυμίζει το αντεργατικό νομοσχέδιο Χατζηδάκη, δεν πέσατε έξω! Βέβαια, για ξεκάρφωμα, μπαίνει και ολίγη αναφορά σε «νομοθεσία» και «συλλογικές συμβάσεις».
«Αποτρέπονται οι σχέσεις απασχόλησης που οδηγούν σε επισφαλείς συνθήκες εργασίας, μεταξύ άλλων μέσα από την απαγόρευση της κατάχρησης των άτυπων συμβάσεων. Κάθε δοκιμαστική περίοδος πρέπει να έχει εύλογη διάρκεια». Ούτε εδώ βέβαια μπαίνουν στον κόπο οι συντάκτες του «πυλώνα» να μας εξηγήσουν από ποιο σημείο και πέρα υπάρχει «κατάχρηση» των άτυπων συμβάσεων, ώστε να υπάρχει απαγόρευση. Και ποια είναι η εύλογη διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου; Οχι τίποτ’ άλλο, αλλά να διαπιστώσουμε πόση πρακτική αξία έχει η ανούσια «κοινωνική» και «φιλεργατική» φλυαρία τους.
Σχετικά με τους κατώτερους μισθούς, που οι περισσότεροι θυμόμαστε ότι από τότε που θα μπαίναμε στην Ευρωζώνη το ύψος τους θα… εξισωνόταν με αυτό της Γερμανίας και των άλλων ισχυρών κρατών, η 6η αρχή είναι ιδιαίτερα…διαφωτιστική: «Οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε δίκαιους μισθούς που επιτρέπουν αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. Διασφαλίζονται επαρκείς ελάχιστοι μισθοί, κατά τρόπο που επιτρέπει την εκπλήρωση των αναγκών του εργαζομένου και της οικογένειάς του με βάση τις εθνικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες, ενώ παράλληλα διασφαλίζει την πρόσβαση στην απασχόληση και την παροχή κινήτρων για την αναζήτηση εργασίας. Αποτρέπεται η φτώχεια των εργαζομένων(!). Ο καθορισμός όλων των μισθών γίνεται με διαφανή και προβλέψιμο τρόπο, σύμφωνα με τις εθνικές πρακτικές και με σεβασμό της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων». Πουθενά δεν αναφέρονται συγκεκριμένα τα κατώτερα μισθολογικά όρια, ούτε τι συγκεκριμένες δεσμεύσεις έχουν οι κυβερνήσεις και οι εργοδότες για την τήρησή τους. Οι χρησμοί της Πυθίας ήταν πιο… κατανοητοί από αυτά που ορίζει η συγκεκριμένη αρχή του «ευρωπαϊκού πυλώνα δικαιωμάτων»! Αντίθετα, οι εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών χωρών σε κάθε ευκαιρία τονίζουν, ότι δεν μπορεί να υπάρξει ενιαίος ευρωπαϊκός κατώτατος μισθός.
Για την 9η αρχή του «πυλώνα», την πολυδιαφημισμένη «ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής», που περιλαμβάνεται και στο αντεργατικό νομοσχέδιο Χατζηδάκη (και πολλοί την καταλογίζουν στα «θετικά» του νομοσχεδίου!) έχουμε γράψει σε πρόσφατο άρθρο (σ.σ. η ισότητα στην υπηρεσία των ελαστικών μορφών απασχόλησης), πως ενώ παλιότερα αποτελούσε το πρόσχημα για την προώθηση της μερικής απασχόλησης στις γυναίκες, στο όνομα της προστασίας της μητρότητας (και με… μπόλικη συντηρητική – αναχρονιστική προπαγάνδα), σήμερα χρησιμοποιείται, στο όνομα της «ισότητας», για την καταστρατήγηση του 8ωρου και την προώθηση των ευέλικτων μορφών απασχόλησης και στους άνδρες.
Οσο για το δικαίωμα των νέων «σε συνεχή εκπαίδευση, μαθητεία, άσκηση ή προσφορά εργασίας καλής ποιότητας εντός 4 μηνών από τη στιγμή που καθίστανται άνεργοι ή εξέρχονται από την εκπαίδευση», που ορίζει η 4η αρχή του «πυλώνα», σε άλλο άρθρο εξηγήσαμε το πώς οι βιομήχανοι θέλουν να έχουν τον πρώτο λόγο, ώστε να είναι αυτοί που θα υποδεικνύουν σε ποιες επιχειρήσεις τους χρειάζονται τσάμπα εργατικό δυναμικό, μέσω της επέκτασης της πρακτικής άσκησης και μαθητείας.
Εδώ πρέπει να σημειώσουμε, ότι πριν από μερικά χρόνια είχαν υπάρξει ακόμα και κάποιες… αριστερές φωνές που υποστήριζαν ότι ναι μεν ο «ευρωπαϊκός πυλώνας» είναι «δημιούργημα του Γιούνκερ και των ευρωπαϊκών ελίτ», όμως πρέπει να τον υποστηρίξουν οι αριστερές προοδευτικές δυνάμεις, γιατί μπορεί να δημιουργήσει «ρωγμές» στο στρατόπεδο των κυρίαρχων δυνάμεων, αφού αναγνωρίζει φιλεργατικές αρχές!
Πού τέμνονται, όμως, τα αιτήματα και οι ταξικές διεκδικήσεις που πρέπει να έχει η εργατική τάξη, οι εργαζόμενοι και η νεολαία, με τις αερολογίες του «κοινωνικού πυλώνα δικαιωμάτων», που χρυσώνουν το χάπι της καπιταλιστικής βαρβαρότητας και που δεν έχει πρόβλημα να τις υπογράψει και ο πιο ακραίος νεοφιλελεύθερος πολιτικός εκπρόσωπος του κεφαλαίου; Σε τι μπορεί να φανεί χρήσιμος ο «πυλώνας δικαιωμάτων», σε σχέση για παράδειγμα με την απαίτηση για πλήρη ασφάλιση των εργαζομένων αποκλειστικά από τους καπιταλιστές και το κράτος τους, για επιδότηση των ανέργων στο ύψος του βασικού μισθού μέχρι να βρουν δουλειά, για μείωση των ωρών δουλειάς στην πλήρη απασχόληση κ.ά.;
Στον κοινωνικό στίβο τα πράγματα είναι άκρως ανταγωνιστικά. Ο,τι κερδίζει το ένα στρατόπεδο αναγκαστικά το χάνει το άλλο, έστω και προσωρινά. Και η εργατική τάξη, που όλα αυτά τα χρόνια βιώνει στο πετσί της τις συνέπειες της κρίσης, πώς είναι δνατόν να πιστεύει ακόμα στα παραμύθια των ευρωπαίων ηγετών για «σύγκλιση» και «ευημερία»;
Μπορεί να μην συγκινείται από το ξεφτισμένο όραμα της «κοινωνικής Ευρώπης» και του «πυλώνα», όμως όσο μετράει ήττες και νιώθει απογοητευμένη τόσο θα αισθάνεται σαν τον πνιγμένο που πιάνεται από τα μαλλιά του. Ξέροντας πως η κατάσταση πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο, οι εργαζόμενοι προσδοκούν μήπως τσιμπήσουν έστω και ψίχουλα από κάποιο ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης. Είτε αυτό είναι κάποια προσωρινή δουλειά (με επιδότηση προς τους καπιταλιστές φυσικά), είτε το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα της φτώχειας, είτε τα ψευτοεπιδόματα για τη στέγαση και την ηλεκτροδότηση.
Με τον «ευρωπαϊκό πυλώνα δικαιωμάτων» τους, οι ιμπεριαλιστές ηγέτες της Ευρώπης θέλουν να εμπεδώσουν στους εργαζόμενους, τους μοναδικούς παραγωγούς του κοινωνικού πλούτου, το ρόλο του ζητιάνου που θα προσδοκά σε ελεημοσύνη και ψίχουλα από τους ισχυρούς. Αυτό όμως που θα μπορούσε να κάμψει την αντίσταση των καπιταλιστών και του πολιτικού τους προσωπικού, είτε αυτό είναι στην Αθήνα είτε στις Βρυξέλλες, και να τους οδηγήσει έστω και σε προσωρινές παραχωρήσεις, είναι ένα καλά οργανωμένο ταξικό κίνημα, που ταυτόχρονα θα οραματίζεται το κομμουνιστικό μέλλον μιας πραγματικά Κοινωνικής Ευρώπης, με κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και την τεχνολογία και με σχεδιασμένη οικονομία που θα έχει επίκεντρο τις ανθρώπινες ανάγκες. Και αυτό δεν είναι εύκολη υπόθεση.
