«Οπως είπε και ο πρωθυπουργός στη Θεσσαλονίκη, μέσα στους επόμενους μήνες, μέσα στο επόμενο εξάμηνο θα έρθει ένας νέος νόμος για την ανώτατη εκπαίδευση, ένας νόμος-πλαίσιο, ο οποίος έχει πολλές παράλληλες στοχεύσεις. Καταρχήν θέλουμε να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων, προκειμένου να μπορούν να ολοκληρώνουν διαδικασίες, χωρίς να χρειάζονται συνεχείς εγκρίσεις του υπουργείου Παιδείας, του υπουργού Παιδείας. Το κάνουμε αυτό με έναν τρόπο, ο οποίος παράλληλα με την ενίσχυση του αυτοδιοίκητου, θα έχει και έναν εσωτερικό έλεγχο από το Πανεπιστήμιο, γιατί όταν δίνεις ελευθερίες παράλληλα πρέπει να διασφαλίζεις ότι αυτές χρησιμοποιούνται σωστά.
Δίνουμε δυνατότητες στα Πανεπιστήμια να εκσυγχρονίσουν τα προγράμματα σπουδών. Μέχρι σήμερα, για παράδειγμα, η έννοια του Τμήματος ήταν συνδεδεμένη με το πρόγραμμα σπουδών, αυτό απελευθερώνεται και θα μπορεί ένα Τμήμα να δίνει περισσότερα προγράμματα σπουδών, να δίνει προγράμματα σπουδών σε συνεργασία με άλλα Τμήματα ή με Τμήματα και άλλων Πανεπιστημίων. Είναι κάτι που το δώσαμε τον Ιούνιο για τα ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών, που απευθύνονται σε αλλοδαπούς φοιτητές, αυτό λοιπόν τώρα το επεκτείνουμε και στα προγράμματα τα ελληνόγλωσσα…». Διγαλάκης, υφυπουργός Παιδείας, πρωινή εκπομπή 10-12 της ΕΡΤ1, 8.10.2020 (οι εμφάσεις δικές μας)
Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να ξεχαρβαλώσει πλήρως ακόμη και τα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών. Με πρόσχημα τάχα την ενίσχυση του «αυτοδιοίκητου», τα Πανεπιστήμια θα μπορούν να διοργανώνουν προγράμματα σπουδών-«σούπα», προγράμματα-γυρολόγους, «τσιμπώντας» μαθήματα από διάφορα άλλα Τμήματα, ακόμη και από Τμήματα άλλων Πανεπιστημίων. Το πρόγραμμα σπουδών -απόλυτα συνδεδεμένο με το κάθε Τμήμα- βασισμένο στην εσωτερική ενότητα μιας επιστήμης, στη συνεκτική και ολόπλευρη γνώση όλων των επιμέρους στοιχείων που την απαρτίζουν (όλα τούτα με τους περιορισμούς που θέτει το αστικό πανεπιστήμιο στο περιεχόμενο, τη μετάδοση και κατάκτηση της όποιας επιστημονικής γνώσης), πάει περίπατο. Τα προγράμματα σπουδών δεν συγκροτούνται εκεί και ως έτυχε. Η ολόπλευρη προσέγγιση ενός επιστημονικού αντικειμένου -και όχι ο κατακερματισμός του- απαιτούν και συγκεκριμένο πρόγραμμα σπουδών (μαθήματα, εργαστήρια, κ.λπ.)
Η άθροιση μαθημάτων που θα οδηγούν σε πτυχία-«σούπα», όμως, δε θα γίνεται ανεξέλεγκτα. Θα γίνεται έλεγχος από το υπουργείο Παιδείας («όταν δίνεις ελευθερίες παράλληλα πρέπει να διασφαλίζεις ότι αυτές χρησιμοποιούνται σωστά»), ώστε τα νέα αυτά προγράμματα σπουδών να ανταποκρίνονται στις κάθε φορά ανάγκες της αγοράς. Η καπιταλιστική αγορά θα βάζει τους όρους, δηλαδή τις κάθε φορά δεξιότητες που απαιτεί από τους μελλοντικούς εργαζόμενους η κερδοφορία του κεφαλαίου, στους τομείς τους οποίους επιλέγει να δραστηριοποιηθεί.
Δεξιότητες μιας χρήσης, που θα κατέχουν «ευέλικτοι» και φθηνοί εργαζόμενοι, που αποφοιτώντας από τα πανεπιστημιακά αυτά Τμήματα δεν θα έχουν σαφή και ολοκληρωμένη γνώση γύρω από ένα επιστημονικό αντικείμενο. Και έτσι ανοίγει ο δρόμος για την «ανάγκη» συνεχών «επανακαταρτίσεων», τις οποίες πληρώνουν οι απόφοιτοι-εργαζόμενοι με μεγάλα μεσοδιαστήματα ανεργίας, ανασφάλεια και μισθούς πείνας.
Σε μια τέτοια περίπτωση, προγραμμάτων σπουδών με κατακερματισμένα επιστημονικά αντικείμενα, το χάος θα αγκαλιάζει και τα επαγγελματικά δικαιώματα, που δε θα μπορούν να είναι σαφή, αφού θα μιλάμε για τυχαία αθροίσματα ψηγμάτων γνώσης και δεξιοτήτων, που θα απαρτίζουν τα «προσόντα» για την απόκτηση εργασίας.
Κοντολογίς, το αποτέλεσμα θα είναι η υποβάθμιση των πανεπιστημιακών σπουδών και των πτυχίων.
Τα παραπάνω είναι απόρροια των κατευθύνσεων της κακόφημης διακήρυξης της Μπολόνια, που το ευρωπαϊκό κεφάλαιο, με όλες τις τελευταίες συνόδους των υπουργών Παιδείας της ΕΕ, απαιτεί να προχωρήσουν γρήγορα σε όλες τις χώρες-μέλη (π.χ. Σύνοδος Λονδίνου 2007, Σύνοδος σε Βουδαπέστη και Βιέννη 2010). Εργαλείο είναι η αποτίμηση των σπουδών, βασισμένη στο Σύστημα Διδακτικών Μονάδων, που κάθε φοιτητής θα συσσωρεύει ακόμη και από συστήματα εκτός της τυπικής εκπαίδευσης.
Στο πλαίσιο αυτό, εκτός από την εμμονική καταφυγή της Δεξιάς στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, μπορούμε να δούμε και όλες τις παράνομες (με βάση το άρθρο 16 του ελληνικού Συντάγματος) ενέργειες για μπάσιμο από το παράθυρο της νομιμοποίησης των κολλεγίων-παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, ως οιονεί ιδιωτικών πανεπιστημίων. Στην ίδια κατεύθυνση νοείται και η πρεμούρα για προώθηση του «κοινού Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης».
Οι φοιτητές-πελάτες
Η φιλοσοφία των προγραμμάτων σπουδών-γυρολόγων ψηγμάτων γνώσεων και δεξιοτήτων έχει και μια άλλη πλευρά. Την αύξηση του «πελατολογίου» των πανεπιστημίων, που θα έχει επιπτώσεις υποθέτουμε -όπως και στα αντίστοιχα μεταπτυχιακά- και στην αξιολόγηση των ιδρυμάτων.
Οι φοιτητές-πελάτες σε όλες τις εκδοχές είναι προτεραιότητα της κυβέρνησης. Εξ ου και θεσμοθέτησε ανάλογες ρυθμίσεις με τα ξενόγλωσσα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών, που απευθύνονται (σε αυτήν τη φάση, για το μέλλον βλέπουμε) σε αλλοδαπούς φοιτητές με καταβολή διδάκτρων, που θα έρθουν να αντικαταστήσουν μέρος της έτσι κι αλλιώς πενιχρότατης κρατικής χρηματοδότησης.
Μόλις πριν λίγο καιρό ανακοινώθηκε, με πολλά ταρατατζούμ, το πρώτο αγγλόφωνο προπτυχιακό πρόγραμμα στο ΕΚΠΑ -και γενικά στην Ελλάδα- («BA Program in the Archeology, History, and Literature of Ancient Greece»), με δίδακτρα για ξένους εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι 28 αλλοδαποί φοιτητές, που θα καταβάλλουν δίδακτρα έξι χιλιάδων (6.000) ευρώ κατ’ έτος, προέρχονται από 10 χώρες (ΗΠΑ, Καναδάς, Κίνα, Αίγυπτος κ.λπ.). Οπως ανακοίνωσε ο Πρύτανης Θ. Δημόπουλος έχουν ήδη κατατεθεί αιτήσεις φοιτητών για το εν λόγω πρόγραμμα και για το επόμενο ακαδημαϊκό έτος.
Γιούλα Γκεσούλη
