Αλλο ένα άρθρο για τις εκλογές για το Παλαιστινιακό Νομοθετικό Συμβούλιο, που ο Μαχμούντ Αμπάς έχει προκηρύξει για τις 28 του προσεχούς Νοέμβρη. Πέρα από τις δυνάμεις της Αντίστασης, παλαιστίνιοι και άραβες διανοούμενοι εκτοξεύουν μύδρους κατά του Μαχμούντ Αμπάς και των χειρισμών του. Στο άρθρο που ακολουθεί, ο καθηγητής Σάλεχ εξετάζει τις προκηρυχθείσες εκλογές από τη σκοπιά του αστικού κοινοβουλευτισμού και αποδεικνύει ότι αυτές δεν πληρούν ούτε τα τυπικά κριτήρια δημοκρατικότητας.
Του καθηγητή Δρ. Μόχσεν Μοχάμαντ Σάλεχ*
Για να επιτύχει οποιοδήποτε πολιτικό σύστημα έναν εύλογο βαθμό σταθερότητας και αξιοπιστίας, πρέπει να πληροί μια σειρά από βασικές προϋποθέσεις και κριτήρια, τα σημαντικότερα από τα οποία είναι τα εξής:
Πρώτο: Λαϊκή νομιμοποίηση: Η ηγεσία ενός πολιτικού συστήματος θα πρέπει να αντλεί την εντολή της από τη βούληση της πλειοψηφίας και να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη του λαού μέσω μιας ελεύθερης, δίκαιης και αξιόπιστης εκλογικής διαδικασίας. Δυστυχώς, αυτό δεν ισχύει για τη σημερινή παλαιστινιακή ηγεσία της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO), η θητεία της οποίας έχει λήξει εδώ και πολλά χρόνια. Δημοσκόπηση μετά τη δημοσκόπηση έχουν δείξει ότι στερείται λαϊκής νομιμοποίησης και εμπιστοσύνης του κοινού, με περισσότερους από το 80% των Παλαιστίνιων να ζητούν την παραίτηση του Μαχμούντ Αμπάς, προέδρου του πολιτικού συστήματος.
Δεύτερο: Συμπεριληπτικότητα (Συμμετοχή όλων): Ενα πολιτικό σύστημα θα πρέπει να εκπροσωπεί όλα τα τμήματα της κοινωνίας, χωρίς να αποκλείει πολιτικές δυνάμεις που διαθέτουν σημαντική κοινωνική και λαϊκή υποστήριξη. Η ηγεσία του θα πρέπει επίσης να είναι ικανή να διαχειρίζεται τις διαφορές και την πολυμορφία, αξιοποιώντας παράλληλα τα ταλέντα και την τεχνογνωσία ανθρώπων ανεξαρτήτως της προέλευσής τους. Στην παλαιστινιακή περίπτωση, ωστόσο, η Φατάχ έχει κυριαρχήσει στο πολιτικό σύστημα και έχει μονοπωλήσει την εξουσία για σχεδόν 58 χρόνια, από τον Φλεβάρη του 1969, ενώ ευρέως υποστηριζόμενες και επιδραστικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανόμενων της Χαμάς, του Κινήματος Παλαιαστινιακής Ισλαμικής Τζιχάντ (PIJ) και των δυνάμεων της Αντίστασης ευρύτερα, έχουν αποκλειστεί μέσω σκόπιμων και τεχνητών φραγμών. Επιπλέον, οι Παλαιστίνιοι του εξωτερικού έχουν σχεδόν εξ ολοκλήρου αποκλειστεί από τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση των εθνικών θεσμών.
Τρίτο: Συνταγματικό και νομικό πλαίσιο: Ενα πολιτικό σύστημα απαιτεί ένα σαφές συνταγματικό και νομικό πλαίσιο που να καθορίζει τις αρμοδιότητες και τα όρια της εκτελεστικής, νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας. Στην παλαιστινιακή περίπτωση, ωστόσο, η εξουσία έχει ουσιαστικά συγκεντρωθεί στα χέρια του προέδρου Αμπάς, ο οποίος ταυτόχρονα ασκεί καθήκοντα προέδρου της PLO, προέδρου της Παλαιστινιακής Αρχής (ΠΑ), ηγέτη της Φατάχ και προέδρου του Κράτους της Παλαιστίνης. Επί σχεδόν δύο δεκαετίες, έχει εκδώσει εκατοντάδες νόμους και διατάγματα με προεδρική εντολή, παραγκωνίζοντας ουσιαστικά το Παλαιστινιακό Νομοθετικό Συμβούλιο (PLC), κυριαρχώντας στην εκτελεστική εξουσία και ασκώντας έλεγχο στη δικαστική εξουσία.
Μία από τις σοβαρότερες καταχρήσεις υπήρξε η χρήση αυτών των αυτοανακηρυχθεισών εξουσιών για τον αποκλεισμό και την περιθωριοποίηση ανταγωνιστικών παλαιστινιακών δυνάμεων, ιδιαίτερα της Χαμάς, ενώ επιβλήθηκε ένας φαινομενικά νομικός όρος για τη συμμετοχή στην PLO, ο οποίος δεν έχει συνταγματική ή νομική βάση: η αποδοχή των Συμφωνιών του Οσλο και των υποχρεώσεων που αυτές επέβαλαν στην PLO. Στην πραγματικότητα, η συμμετοχή στην PLO είναι συνταγματικά ανοιχτή σε όλους τους Παλαιστινίους και το πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία της είναι ο Παλαιστινιακός Εθνικός Χάρτης και όχι οι Συμφωνίες του Οσλο, οι οποίες θα πρέπει οι ίδιες να διέπονται από τις αρχές και τους περιορισμούς του Χάρτη. Μια νόμιμα εκλεγμένη ηγεσία έχει το δικαίωμα να αναθεωρεί ή να τροποποιεί τέτοιες συμφωνίες σύμφωνα με τα ανώτερα συμφέροντα του παλαιστινιακού λαού, ιδιαίτερα δεδομένου ότι το πλαίσιο του Οσλο έχει ξεπεραστεί από τα γεγονότα και η αξία του έχει ουσιαστικά ακυρωθεί από τις μετέπειτα ενέργειες του Ισραήλ.
Τέταρτο: Ενα συμφωνημένο κοινωνικό συμβόλαιο ή, τουλάχιστον, συμφωνημένα ανώτερα εθνικά συμφέροντα (εθνική ασφάλεια): Οι Συμφωνίες του Όσλο προκάλεσαν βαθύ ρήγμα ακόμη και στα πιο θεμελιώδη ζητήματα, με κυριότερα τα εξής:
– Περιθωριοποίηση του ίδιου του Παλαιστινιακού Εθνικού Χάρτη και διαφωνία ακόμη και ως προς τον ίδιο τον ορισμό και τον γεωγραφικό χάρτη της Παλαιστίνης [ιστορική Παλαιστίνη ή Δυτική Όχθη (WB) και Λωρίδα της Γάζας (GS);!].
– Ανάδυση ενός παλαιστινιακού πολιτικού περιβάλλοντος που χαρακτηρίζεται από θεμελιώδη σύγκρουση και αντιπαράθεση μεταξύ της προσέγγισης της ειρηνευτικής διαδικασίας και εκείνης της αντίστασης·
– Διαφωνία ως προς τις εθνικές προτεραιότητες και τις κατευθύνσεις δράσης που απαιτούνται για την προώθηση του παλαιστινιακού ζητήματος·
– Απουσία ενός συμφωνημένου εθνικού πολιτικού προγράμματος· και
– Διαφωνίες σχετικά με τις παλαιστινιακές «θεμελιώδεις αρχές» και το τι θα πρέπει να αποτελεί κόκκινη γραμμή;! Πράγματι, θέσεις που κάποτε θεωρούνταν «προδοσία», κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, άρχισαν να αντιμετωπίζονται απλώς ως «απόψεις», όπως είχαν προβλέψει ορισμένοι παλαίμαχοι αγωνιστές.
Κατά συνέπεια, το κοινό έδαφος και τα πεδία σύγκλισης που θα έπρεπε να ενώνουν τα μέλη του ίδιου λαού έχουν διαβρωθεί σημαντικά.
Πέμπτο: Μια αποτελεσματική θεσμική δομή: Ενα πολιτικό σύστημα απαιτεί αποτελεσματικούς νομοθετικούς, εκτελεστικούς και δικαστικούς θεσμούς, ενώ τα υπουργεία, οι υπηρεσίες και οι οργανισμοί του πρέπει να διαθέτουν την ικανότητα να εφαρμόζουν πολιτικές, σχέδια και προγράμματα με υψηλό βαθμό αποτελεσματικότητας. Στην περίπτωση της PLO, ωστόσο, η κατάσταση είναι δεινή. Η σημερινή ηγεσία φέρει την ευθύνη για την παράλυση των περισσότερων τμημάτων του οργανισμού και την απογύμνωσή τους από τις αρμοδιότητές τους, αφήνοντας τους θεσμούς του σε κατάσταση «κλινικού θανάτου». Ταυτόχρονα, έχει τοποθετήσει την ίδια την PLO στη «μονάδα εντατικής θεραπείας», χρησιμοποιώντας την ως «σφραγίδα επικύρωσης» για να νομιμοποιεί τις αποφάσεις και τις ενέργειές της, υποβιβάζοντας ουσιαστικά την οργάνωση σε ακόμη μία υπηρεσία της ΠΑ στη Ραμάλα.
Εκτο: Ανεξαρτησία: Η εθνική λήψη αποφάσεων θα πρέπει να είναι ανεξάρτητη και απαλλαγμένη από εξωτερικές πιέσεις και σκοπιμότητες.
Στην παλαιστινιακή περίπτωση, ωστόσο, αυτή η ανεπάρκεια είναι ιδιαίτερα εμφανής. Η Χαμάς και οι δυνάμεις της αντίστασης αποκλείονται σύμφωνα με ισραηλινά, αμερικανικά και κριτήρια του «Κουαρτέτου». Επιπλέον, η παλαιστινιακή λήψη αποφάσεων στη Ραμάλα πραγματοποιείται υπό τις «μπότες της κατοχής», ενώ οι ανησυχίες σχετικά με την Αντίσταση και το «πολιτικό Ισλάμ» αντιμετωπίζονται ως εμπόδια στην πολιτική εταιρική σχέση, σύμφωνα με τα πλαίσια αραβικής εξομάλυνσης και τις δυτικές αντιλήψεις. Αυτή η εξάρτηση έφτασε στο σημείο να ενσωματωθούν όροι που σχετίζονται με το Οσλο και ο αφοπλισμός των δυνάμεων της Αντίστασης στη Διακήρυξη της Νέας Υόρκης για τη λύση των δύο κρατών του Σεπτέμβρη 2025. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι δύσκολο να γίνει λόγος για ανεξάρτητη εθνική λήψη αποφάσεων που αντανακλά την ελεύθερη βούληση του παλαιστινιακού λαού· αντίθετα, αντανακλά τους περιορισμούς και τα κριτήρια που επιβάλλουν το Ισραήλ και οι εξωτερικές δυνάμεις.
Εβδομο: Λογοδοσία και διαφάνεια: Η πολιτική ηγεσία θα πρέπει να υπόκειται σε ουσιαστικό έλεγχο και λογοδοσία, με πρόσβαση στις σχετικές πληροφορίες και ορθούς μηχανισμούς λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, αυτές οι αρχές απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό από την παλαιστινιακή περίπτωση, ιδιαίτερα στο επίπεδο της ηγεσίας της ΠΑ και της PLO. Το PLC στη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας έχει ουσιαστικά παραγκωνιστεί, ενώ το Παλαιστινιακό Εθνικό Συμβούλιο (PNC) και το Παλαιστινιακό Κεντρικό Συμβούλιο (PCC) έχουν «διαμορφωθεί» ώστε να ευθυγραμμίζονται με τις προτιμήσεις της κυρίαρχης ηγεσίας. Επιπλέον, οι σπάνιες συνεδριάσεις τους και οι αναποτελεσματικές διαδικασίες τους έχουν σε μεγάλο βαθμό αποτρέψει την ουσιαστική άσκηση ελέγχου.
Για τι είδους εκλογές μιλάμε;
Οι εκλογές μπορούν να αποτελέσουν μια πραγματική αφετηρία για ουσιαστική μεταρρύθμιση και σοβαρή ανασυγκρότηση του παλαιστινιακού πολιτικού συστήματος, υπό την προϋπόθεση ότι είναι ελεύθερες, διαφανείς και δίκαιες· ότι περιλαμβάνουν ισότιμα όλες τις παλαιστινιακές συνιστώσες· και ότι διεξάγονται σε όλους τους τόπους όπου διαμένει ο παλαιστινιακός λαός.
Ωστόσο, οι εκλογές που παρουσιάζονται σήμερα στον παλαιστινιακό λαό δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια επιφανειακή θεραπεία για μια βαθιά ριζωμένη κρίση. Φαίνεται να έχουν σχεδιαστεί εκ των προτέρων ώστε να αναπαράγουν την υπάρχουσα ηγεσία και να της προσδώσουν «ψευδή νομιμοποίηση», διαιωνίζοντας έτσι την κρίση, εμβαθύνοντας το παλαιστινιακό ρήγμα και προσαρμοζόμενες στους όρους που επιβάλλουν οι αντίπαλοι και οι εχθροί.
Μπορούμε μόνο να αναρωτηθούμε πώς αισθάνεται η σημερινή ηγεσία καθώς κάθεται πάνω στα «ερείπια» της PLO, έχοντας απογυμνώσει την οργάνωση από τη δύναμη, την αποτελεσματικότητα και τον ευρύ αντιπροσωπευτικό της χαρακτήρα. Πώς μπορεί να επιδίδεται στην «πολυτέλεια του χρόνου», όταν κάθε δευτερόλεπτο είναι απαραίτητο για μια σοβαρή και γνήσια προσπάθεια να μπει σε τάξη ο παλαιστινιακός πολιτικός οίκος και να κινητοποιηθούν οι τεράστιες πηγές δύναμης που διαθέτουν ο παλαιστινιακός λαός, το ευρύτερο αραβικό και μουσουλμανικό έθνος (Ummah) και οι υποστηρικτές της Παλαιστίνης σε όλο τον κόσμο;
Πώς, λοιπόν, μπορούμε να κάνουμε ουσιαστικά βήματα προς τα εμπρός υπό μια αυταρχική ηγεσία που αντιμετωπίζει κρίσεις νομιμοποίησης και επάρκειας, η οποία βλέπει μόνο τον εαυτό της, στερείται οράματος και μιας αποτελεσματικής αντιπροσωπευτικής θεσμικής δομής, στερείται ανεξαρτησίας και αδυνατεί να συμπεριλάβει τους άλλους ή να διαχειριστεί τη διαφορετικότητα και τη διαφωνία;
Τέλος, οι εκλογές, όπως οργανώνονται σήμερα από την ηγεσία της PLO, δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα «Panadol», ένα παυσίπονο για ένα παλαιστινιακό πολιτικό σύστημα που μαστίζεται από θεμελιώδεις δομικές κρίσεις και μια παλαιστινιακή κατάσταση που βρίσκεται αντιμέτωπη με υπαρξιακές μάχες και προκλήσεις με στόχο την πλήρη εξάλειψη του παλαιστινιακού ζητήματος.
* Ο καθηγητής Δρ. Μόχσεν Μοχάμαντ Σάλεχ είναι γενικός διευθυντής του εγκατεστημένου στη Βηρυττό Al-Zaytouna Centre for Studies and Consultations.
ΠΗΓΗ: Al-Zaytouna Centre for Studies and Consultations (29.8.2026)
