Μια ροπή προς την παπάντζα την έχει η Ούρσουλα. Αυτό το χούι μάλλον το απέκτησε «συγγράφοντας» το μούφα διδακτορικό της. Πώς αλλιώς μπορούν να χαρακτηριστούν
η συνάντηση με τον Μπάιντεν για τα ενεργειακά και το αποτέλεσμά της, που διοχετεύθηκε στον Τύπο σαν συμφωνία ενώ στην καλύτερη περίπτωση μοιάζει με ευχολόγιο; Προτού όμως αποκωδικοποιήσουμε την παπάντζα, ας δούμε πώς κινείται η ενεργειακή εξάρτηση των ευρωπαϊκών χωρών.
Γράφαμε, προτού ξεσπάσει ο πόλεμος στην Ουκρανία, ότι η ενεργειακή εξάρτηση της ευρωζώνης για το 2020 ήταν 62% και αυτό είναι το σημαντικότερο στοιχείο που κανένας ευρωπαίος αξιωματούχος δεν μπορεί να κρύψει πίσω από δηλώσεις. Το αντίστοιχο ποσοστό για το σύνολο των 27 χωρών της ΕΕ ήταν 57,5%. Αυτό το ποσοστό φαίνεται στον Πίνακα 1, όπως και η εξάρτηση ανά πηγή ενέργειας.
Από τη διαθέσιμη ενέργεια που έχουν τα κράτη, παραπάνω από τη μισή προέρχεται από τις καθαρές εισαγωγές. Για να δημιουργηθεί αυτό το ποσοστό ένα μοτίβο υπάρχει: οι ευρωπαϊκές χώρες δεν παράγουν ενέργεια, ενώ καταναλώνουν χωρίς να αποθεματοποιούν σε σημαντικό βαθμό. Η πρωταρχική παραγωγή ενέργειας (δεν συμπεριλαμβάνει τις μετατροπές ενέργειας από τη μια μορφή σε άλλη) ήταν στο 41% επί του συνόλου της διαθέσιμης ενέργειας.
Από την άλλη, η κατανάλωση μετριέται σε αρχική και τελική. Η διαφορά τους έγκειται στο ότι από την τελευταία εξαιρούνται οι ενεργειακές ποσότητες που χρησιμοποιούνται από επιχειρήσεις του ενεργειακού τομέα, τις μεταφορές και από τη μετατροπή μιας μορφής ενέργειας σε άλλη. Τα ποσοστά σε σχέση με τη διαθέσιμη ενέργεια ήταν 90% και 65% αντίστοιχα. Για να συλλάβουμε τα ποσοστά αρκεί να σημειώσουμε ότι οι ΗΠΑ για το 2021 δεν έχουν καμία ενεργειακή εξάρτηση (το εμπορικό ισοζύγιο ενέργειας είναι θετικό) και η διαθέσιμη ενέργειά τους προέρχεται εξ ολοκλήρου από την παραγωγή τους. Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε τα ίδια ποσοστά για τη Ρωσία.
Το συμπέρασμα είναι ότι στο ενεργειακό κουλουάρ η Ευρώπη πασχίζει να τερματίσει ασθμαίνοντας, όταν οι άλλοι παίκτες έχουν ανέβει ήδη στο βάθρο.
Πώς καταναλώνεται η ενέργεια ανά τομέα; Το 28,4% της διαθέσιμης ενέργειας καταναλώνεται στις μεταφορές, το 26% στη βιομηχανία, το 28% στα νοικοκυριά και το 13,17% για δημόσιες υπηρεσίες. Ανά πηγή ενέργειας η κατανάλωση κατανέμεται κυρίως σε πετρέλαιο (35%), ηλεκτρική ενέργεια (23,15%) και φυσικό αέριο (21,9%).
Οι περίφημες ανανεώσιμες πηγές, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι κάθε ευχολογίου για την κλιματική αλλαγή (πράσινη μετάβαση κλπ), αντιπροσωπεύουν το 11,77% της κατανάλωσης. Μάλιστα, αν σκεφτεί κανείς ότι το 1990 ήταν στο 4,3% και τριάντα χρόνια μετά αποτελούν τον τέταρτο παράγοντα στην κατανάλωση, γίνεται αμέσως κατανοητό σε τι προτεραιότητα έχει μπει η ατζέντα για την κλιματική αλλαγή.
Εστιάζοντας στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο, το πρώτο χρησιμοποιείται κυρίως στις μεταφορές, ενώ το δεύτερο στη βιομηχανία και στις ενεργειακές ανάγκες των νοικοκυριών (Πίνακας 2 στοιχεία του 2020 για την κατανάλωση).
Αυτά είναι τα πραγματικά δεδομένα για την ενεργειακή κατάσταση της ΕΕ. Σύμφωνα με τα ανακοινωθέντα στοιχεία (γιατί δεν έχουν δημοσιοποιηθεί αναλυτικά στοιχεία για όλο το 2021), η ΕΕ εξαρτάται από τις ρωσικές εισαγωγές κατά 45% στο φυσικό αέριο, ποσοστό μεγαλύτερο από το 39% του 2020 (Πίνακας 3). Για το αργό πετρέλαιο το αντίστοιχο ποσοστό είναι 27%, ενώ για τον λιθάνθρακα 46% (πρώτη η Ρωσία στις σχετικές κατατάξεις). Για το 2021 το εισαγόμενο αέριο υπολογίζεται στα 340 bcm (δισ. κυβικά μέτρα).
Τι λέει επομένως αυτό το περιβόητο ευχολόγιο μεταξύ Μπάιντεν και Ούρσουλας; Οτι οι ΗΠΑ θα εξάγουν επιπλέον 15 bcm στην ΕΕ, τα οποία θα αθροιστούν στα 22 bcm (που δηλώνεται ότι έχουν εξαχθεί για το 2021). Πρακτικά, ο στόχος είναι να αντικατασταθεί το μερίδιο του ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου από αμερικάνικο. Αν υποτεθεί ότι το σύνολο του φυσικού αερίου θα παραμείνει σταθερό τον επόμενο χρόνο, αυτό ισοδυναμεί με μια αύξηση του εισαγόμενου αμερικάνικου φυσικού αερίου από 6,4% του συνόλου σε 11%. Κι αυτό μάλιστα θα επιτευχθεί με αλλαγή των εξαγωγικών διαδρομών. Αν δώσουμε σημασία στην Ούρσουλα, το πρόβλημα λύθηκε!
Ομως τι θα γίνει με το 45% που προέρχεται από την ρωσική πλευρά; Ακόμα και αν ισχύσει το σενάριο της Ούρσουλας, από πού θα προμηθευτεί η ΕΕ το υπόλοιπο φυσικό αέριο, το τόσο νευραλγικό για όλες τις λειτουργικές ανάγκες της; Επίσης, για να γίνει πραγματικότητα το σχέδιο, θα απαιτηθούν πολλά δισ. ευρώ σε κατασκευές. Σε περιπτώσεις μάλιστα όπως η Γερμανία, που είναι από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς φυσικού αερίου, θα πρέπει να κατασκευαστούν πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) υγροποιημένου φυσικού αερίου από την αρχή (τα λεφτά είχαν πέσει στον αγωγό Nord Stream 2). Το ίδιο ισχύει και για την Ιταλία, που βασίζεται επίσης σε σημαντικό βαθμό στο ρωσικό φυσικό αέριο.
Για μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU) υγροποιημένου φυσικού αερίου, που είναι εγκατεστημένες στη στεριά, ούτε λόγος για άμεση κατασκευή, γιατί είναι πιο χρονοβόρα και πιο δαπανηρή. Αλλά και στους ήδη υπάρχοντες σταθμούς (Ισπανία) θα απαιτηθεί η κατασκευή αγωγών που θα μεταφέρουν το φυσικό αέριο στις ηπειρωτικές χώρες.
Τα συμπεράσματα εκστομίζονται και από διάφορους οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες. Ο καγκελάριος της Γερμανίας Ολαφ Σολτς τοποθετήθηκε για το εμπάργκο στις ρωσικές πηγές ενέργειας με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο: «Η Γερμανία, όπως και οι εταίροι μας εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης, δουλεύουμε πυρετωδώς για να αναπτύξουμε εναλλακτικές [πηγές ενέργειας], αλλά αυτό δεν γίνεται εν μιά νυκτί. Είναι επομένως μια συνετή απόφαση να συνεχιστούν οι δραστηριότητες των εταιριών στον τομέα της ενεργειακής προμήθειας από τη Ρωσία».
Κοράκια του χρηματιστικού κεφαλαίου, όπως η Goldman Sachs, το λένε πιο ξεκάθαρα: «Περιμένουμε προσωρινά μέτρα που θα βοηθήσουν τις ευρωπαϊκές εισαγωγές LNG να βασιστούν στην ανακατανομή των εισαγωγικών πηγών. Αυτό πρακτικά ήδη συμβαίνει γιατί οι ευρωπαϊκές τιμές αερίου είναι οι υψηλότερες στον κόσμο». Ακόμα πιο ξεκάθαρα και ωμά το λέει η Poten & Partners, συμβουλευτική εταιρία σε ενεργειακά και ναυτιλιακά θέματα: «Ολο το αέριο που παράγεται στις ΗΠΑ ανήκει σε κάποιον. Είναι σε συμβόλαια. Εάν η Ευρώπη θέλει περισσότερο LNG θα πρέπει να το πληρώσει».
Εν κατακλείδι, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν βρεθεί στη δίνητου κυκλώνα που έχουν δημιουργήσει ο αμερικάνικος και ο ρωσικός ιμπεριαλισμός (όπως έχουμε περιγράψει εδώ και εδώ).
Ο Λένιν στον Ιμπεριαλισμό του έγραφε, αναφερόμενος στα μονοπώλια ηλεκτρικής ενέργειας και πετρελαίου: «Είναι αυτονόητο πόσο δύσκολος έγινε ο συναγωνισμός ενάντια σε αυτό, το πραγματικό ενιαίο, παγκόσμιο τραστ, που διαθέτει ένα κεφάλαιο από μερικά δισεκατομμύρια και έχει τα “υποκαταστήματά“ του, τις αντιπροσωπίες του, τα πρακτορεία του, τους δεσμούς του κλπ. σε όλες τις γωνιές του κόσμου. Το μοίρασμα όμως του κόσμου ανάμεσα στα δύο ισχυρά τραστ δεν αποκλείει φυσικά το ξαναμοίρασμα, αν αλλάξει ο συσχετισμός των δυνάμεων, λόγω της ανισομετρίας της ανάπτυξης, των πολέμων, των χρεοκοπιών κλπ».
ΥΓ. Δεν βάλαμε δήλωση του Ντράγκι. Προτιμήσαμε να βάλουμε ένα φωτοκολάζ που μας έστειλε αναγνώστης:
