ΠΗΓΗ: The Palestine Chronicle
Του Τζαμίλ Χαντέρ *
Ο Λεβί περιγράφει με ακρίβεια την καταστροφή της παλαιστινιακής κοινωνίας, αλλά δεν θεωρητικοποιεί πλήρως την πολιτική και οικονομική λογική που οδηγεί αυτή την καταστροφή.
Στο πρόσφατο άρθρο γνώμης του στη Haaretz, «Η λύση του Ισραήλ στο πρόβλημα της Γάζας», ο Γκιντεόν Λεβί υποστηρίζει ότι οι ενέργειες του Ισραήλ στη Γάζα αποκαλύπτουν την ύπαρξη μιας συνεκτικής μεταπολεμικής στρατηγικής και όχι την απουσία μιας τέτοιας στρατηγικής. Σύμφωνα με τον Λεβί, η καταστροφή της Γάζας δεν αποτελεί απλώς μια στρατιωτική εκστρατεία με στόχο την ήττα της Χαμάς. Αντίθετα, αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου αποδόμησης της ίδιας της παλαιστινιακής κοινωνίας.
Εχοντας καταστρέψει τις υποδομές και τους κοινωνικούς θεσμούς της Γάζας, το Ισραήλ προχωρά τώρα σε αυτό που ο Λεβί περιγράφει ως την επόμενη φάση του σχεδίου του: τη μετατροπή των Παλαιστίνιων σε έναν κατακερματισμένο πληθυσμό αναπήρων, τραυματιών, πεινασμένων, αστέγων, ανέργων και κοινωνικά αποδιοργανωμένων ανθρώπων. Μόλις η κοινωνία της Γάζας έχει καταστραφεί επαρκώς, υποστηρίζει ο Λεβί, θα δημιουργηθούν οι συνθήκες για τον τελικό στόχο — τη μαζική εκδίωξη.
Η παρέμβαση του Λεβί είναι σημαντική επειδή απορρίπτει τον οικείο ισχυρισμό ότι το Ισραήλ στερείται πολιτικού οράματος για τη Γάζα. Αντιθέτως, υποστηρίζει ότι η άρνηση του Ισραήλ να επιτρέψει τη διακυβέρνηση από τη Χαμάς, την Παλαιστινιακή Αρχή ή οποιονδήποτε εναλλακτικό παλαιστινιακό θεσμό αποκαλύπτει τον πραγματικό του στόχο. Το Ισραήλ δεν επιδιώκει μια διαφορετική κυβέρνηση στη Γάζα· επιδιώκει την καταστροφή της ίδιας της διακυβέρνησης.
Η συστηματική στοχοποίηση δασκάλων, γιατρών, μηχανικών, δημοσίων υπαλλήλων, δημοσιογράφων και κοινωνικών λειτουργών δεν είναι επομένως τυχαία. Αποτελεί μέρος μιας σκόπιμης προσπάθειας εξάλειψης των θεσμικών θεμελίων που είναι αναγκαία για τη συλλογική ζωή. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τους ανθρώπους που αναπαράγουν τις κοινωνικές, εκπαιδευτικές, ιατρικές και διοικητικές της υποδομές. Η εξάλειψή τους μετατρέπει τη Γάζα σε έναν χώρο χάους και εξάρτησης, καθιστώντας ευκολότερη την επίτευξη του εκτοπισμού.
Παρότι η ανάλυση του Λεβί είναι πειστική, παραμένει περιορισμένη από το ανθρωπιστικό και κοινωνιολογικό της πλαίσιο. Περιγράφει με ακρίβεια την καταστροφή της παλαιστινιακής κοινωνίας, αλλά δεν θεωρητικοποιεί πλήρως την πολιτική και οικονομική λογική που οδηγεί αυτή την καταστροφή. Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι συνεχίζει να αναπαράγει την παραδοχή που ενσωματώνεται στον ίδιο τον τίτλο: ότι η Γάζα συνιστά ένα «πρόβλημα» που απαιτεί μια «λύση». Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι γιατί η Γάζα εμφανίζεται εξαρχής ως πρόβλημα.
Από μια αποικιοκρατική οπτική εποικισμού (settler-colonial perspective), η Γάζα δεν αποτελεί πρόβλημα λόγω της Χαμάς, της τρομοκρατίας ή της αποτυχημένης διακυβέρνησης. Η Γάζα είναι πρόβλημα επειδή οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να υπάρχουν. Η συνεχιζόμενη παρουσία των Παλαιστίνιων στη γη διακόπτει τις δημογραφικές, εδαφικές και ιδεολογικές επιδιώξεις της σιωνιστοφασιστικής κυριαρχίας. Αυτό που εμφανίζεται ως πρόβλημα ασφάλειας είναι, σε βαθύτερο επίπεδο, μια αποικιοκρατική αντίφαση. Το εμπόδιο που αντιμετωπίζει η σιωνιστοφασιστική εποικιστική αποικιοκρατία δεν είναι απλώς η ένοπλη αντίσταση, αλλά η επιμονή ενός αυτόχθονα πληθυσμού που αρνείται να εξαλειφθεί.
Ο Λεβί αντιμετωπίζει επίσης την καταστροφή της κοινωνίας κυρίως ως προπαρασκευαστικό στάδιο για μια μελλοντική εκδίωξη. Ωστόσο, μια θανατο-ιμπεριαλιστική ανάλυση (necro-imperial analysis) υποδηλώνει ότι η κοινωνική καταστροφή δεν είναι απλώς εργαλειακή. Αποτελεί η ίδια πολιτικό στόχο. Νοσοκομεία, πανεπιστήμια, σχολεία, υπουργεία, αρχεία, πολιτιστικά κέντρα και δημοτικοί θεσμοί δεν είναι απλώς παράπλευροι στόχοι σε μια στρατιωτική εκστρατεία. Αποτελούν τις υποδομές μέσω των οποίων ένας λαός αναπαράγει τον εαυτό του ως συλλογικό πολιτικό υποκείμενο. Η καταστροφή τους αποσκοπεί όχι μόνο στον εδαφικό έλεγχο αλλά και στη διάλυση της ίδιας της κοινωνικής ύπαρξης των Παλαιστίνιων.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, διότι μετατοπίζει την προσοχή από την εκδίωξη προς την παραγωγή πλεονάζουσας ανθρωπότητας (surplus humanity). Ο Λεβί παρατηρεί ότι το Ισραήλ έχει στοχοποιήσει συστηματικά τους επαγγελματίες και τους θεσμούς που συντηρούν την κοινωνική ζωή. Ωστόσο, δεν αναγνωρίζει πλήρως ότι αυτή η διαδικασία δημιουργεί έναν πληθυσμό που καθίσταται οικονομικά, πολιτικά και κοινωνικά περιττός. Η εξάλειψη γιατρών, δασκάλων, μηχανικών και διοικητικών στελεχών δεν συνιστά απλώς την καταστροφή υπηρεσιών· συνιστά την καταστροφή των μηχανισμών μέσω των οποίων η κοινωνία αναπαράγει τον εαυτό της από γενιά σε γενιά. Αυτό που αναδύεται είναι ένας πληθυσμός ολοένα και περισσότερο περιορισμένος στη βιολογική επιβίωση, ενώ ταυτόχρονα στερείται των θεσμικών δυνατοτήτων που είναι αναγκαίες για τη συλλογική αυτονομία και την πολιτική αυτοδιάθεση.
Ενας τέτοιος πληθυσμός κατοικεί σε αυτό που θα μπορούσε να αποκληθεί ένας θανατο-ιμπεριαλιστικός κόσμος θανάτου (necro-imperial death-world). Εδώ ο στόχος δεν είναι πλέον απλώς η διαχείριση της ζωής, αλλά η διαχείριση πληθυσμών των οποίων οι ζωές έχουν καταστεί αναλώσιμες. Αντί να ενσωματώνονται σε μια πολιτική τάξη, η θανατο-ιμπεριαλιστική διακυβέρνηση επιδιώκει να τους περιορίζει, να τους κατακερματίζει, να τους επιτηρεί και να τους διαχειρίζεται στο κατώφλι του κοινωνικού θανάτου. Η καταστροφή της Γάζας, επομένως, υπερβαίνει το πλαίσιο της στρατιωτικής κατοχής ή ακόμη και της εθνοκάθαρσης. Αυτό που παράγεται είναι ένας πληθυσμός που επιβιώνει βιολογικά, ενώ στερείται συστηματικά των προϋποθέσεων που είναι αναγκαίες για τη συλλογική κοινωνική και πολιτική αναπαραγωγή του.
Αυτό το ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο αποκαλύπτει επίσης μια διάσταση που απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό από την ανάλυση του Λεβί: την πολιτική οικονομία. Η καταστροφή της Γάζας δεν αποτελεί απλώς ένα εθνικό σχέδιο που υλοποιείται μόνο από το Ισραήλ. Η Γάζα λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως ένα εργαστήριο για τεχνολογίες επιτήρησης, στρατιωτικό πειραματισμό, ανθρωπιστική διαχείριση και έλεγχο πληθυσμών. Οι μέθοδοι που τελειοποιούνται εκεί κυκλοφορούν μέσω παγκόσμιων δικτύων του καπιταλισμού της ασφάλειας, στρατιωτικών εργολαβιών, ελέγχου συνόρων και ανθρωπιστικής διακυβέρνησης. Η Γάζα, επομένως, δεν είναι απλώς ένας τόπος καταστροφής. Είναι επίσης ένας τόπος συσσώρευσης.
Ωστόσο, η αναγνώριση της βάρβαρης βίας αυτού του σχεδίου δεν θα πρέπει να μας οδηγήσει στο να υπερεκτιμήσουμε την επιτυχία του. Σε αυτό το σημείο, η ανάλυση του Λεβί κινδυνεύει να αναπαράγει μια γνώριμη αποικιακή παραδοχή: ότι η καταστροφή των θεσμών οδηγεί κατ’ ανάγκην και στην καταστροφή της ίδιας της κοινωνίας. Παρότι ορθά επισημαίνει τη συστηματική επίθεση του Ισραήλ εναντίον των υποδομών της συλλογικής ζωής, η Γάζα εξακολουθεί να αποκαλύπτει τα όρια της αποικιακής ισχύος.
Σε έναν πρόσφατο στοχασμό του, ο γιατρός από τη Γάζα, Δρ. Εζεντίν (@ezzingaza), περιγράφει ότι περπατά μέσα σε μια κοινωνία που αιωρείται ανάμεσα στη γιορτή και το πένθος. Οι γάμοι συνεχίζονται. Τα παιδιά εξακολουθούν να παίζουν. Οι οικογένειες εξακολουθούν να συγκεντρώνονται. Ωστόσο, κάτω από κάθε στιγμή χαράς κρύβεται μια απουσία — ένας γιος, μια κόρη, ένας αδελφός ή ένας γονιός που σκοτώθηκε στη γενοκτονία. Η Γάζα, γράφει, υπάρχει ταυτόχρονα σε δύο πραγματικότητες: έναν ορατό κόσμο της καθημερινής ζωής και μια αόρατη πόλη πένθους. Κάθε γιορτή περιλαμβάνει έναν απόντα καλεσμένο· κάθε χαμόγελο κουβαλά ένα όνομα.
Αυτό που αναδύεται από την αφήγησή του δεν είναι μια ιστορία ανθεκτικότητας με τη συμβατική έννοια, αλλά το πορτρέτο μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να αναπαράγει τη μνήμη, τη φροντίδα και τη συλλογική ζωή μέσα σε συνθήκες καταστροφικής απώλειας.
Οι στοχασμοί του Δρ. Εζεντίν αποκαλύπτουν μια αντίφαση που βρίσκεται στον πυρήνα της θανατο-ιμπεριαλιστικής σιωνιστοφασιστικής εποικιστικής αποικιοκρατίας. Η καταστροφή των υποδομών, των θεσμών και της ηγεσίας μπορεί να παράγει αυτό ακριβώς που επιδιώκει η θανατο-ιμπεριαλιστική εξουσία — έναν πληθυσμό που έχει καταστεί επισφαλής, εξαθλιωμένος και αναλώσιμος. Ωστόσο, δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως τις κοινωνικές σχέσεις μέσω των οποίων οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να συγκροτούν τον εαυτό τους ως λαό. Η Γάζα, επομένως, δεν είναι μόνο ένας τόπος όπου παράγεται πλεονάζουσα ανθρωπότητα· είναι επίσης ένας τόπος όπου αυτός ο υποβιβασμός αμφισβητείται και αντιμετωπίζεται διαρκώς με αντίσταση.
Αυτή η επιμονή δεν θα πρέπει να εξιδανικεύεται. Οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να ζουν, να πενθούν, να αγαπούν και να φαντάζονται ένα μέλλον υπό συνθήκες που κανένας λαός δεν θα έπρεπε να υπομένει. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη αναπαραγωγή της κοινωνικής ζωής αποκαλύπτει κάτι θεμελιώδες για την ίδια την αποικιακή εξουσία: την ατελή φύση της.
Η θανατο-ιμπεριαλιστική σιωνιστοφασιστική εποικιστική αποικιοκρατία μπορεί να καταστρέφει θεσμούς, να παράγει πλεονάζοντες πληθυσμούς και να μετατρέπει ολόκληρες επικράτειες σε κόσμους θανάτου. Αυτό που δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως είναι την ικανότητα των ανθρώπινων όντων να δημιουργούν μορφές νοήματος, αλληλεγγύης και συγκρότησης κόσμου μέσα στην καταστροφή. Ετσι, η Γάζα αποκαλύπτει όχι μόνο τη βία της αποικιακής εξουσίας αλλά και τα όρια της ικανότητάς της να επιτύχει την οριστικότητα που επιδιώκει.
* Ο καθηγητής Τζαμίλ Χαντέρ είναι Κοσμήτορας Ερευνας στο Πανεπιστήμιο της Βηθλεέμ, Καθηγητής Αγγλικών και Εκδότης στο περιοδικό The Bethlehem University Journal. Εισέφερε αυτό το άρθρο στο The Palestine Chronicle.
