Στο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών «Διατάξεις για την ολοκλήρωση της Συμφωνίας Δημοσιονομικών Στόχων και Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων – Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2019-2022» περιλαμβάνονται και εξαγγελίες για την Παιδεία. Οι εξαγγελίες αυτές περιγράφουν τον οδικό χάρτη των μεταρρυθίσεων στο πλαίσιο του συμφωνημένου με τους ιμπεριαλιστές δανειστές μετα-Μνημόνιου. Αλλες από τις μεταρρυθμίσεις αυτές έχουν πραγματοποιηθεί, άλλες έχουν δρομολογηθεί με την ψήφιση μάλιστα και σχετικών νόμων (πρόσφατα και με το νόμο για τις λεγόμενες Δομές Υποστήριξης της Εκπαίδευσης) και άλλες είναι απλά γενικόλογα ευχολόγια, με στόχο να θολώσουν τα νερά. Σε κάθε περίπτωση, οι μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιήθηκαν και αυτές που έχουν εξαγγελθεί, με κάπως συγκεκριμένο περίγραμμα, κινούνται σε αντιδραστική κατεύθυνση.
Παρά τις φιοριτούρες και τα μεγάλα ωραιοποιημένα λόγια, που επαναλαμβάνονται και στο κείμενο του νέου Μεσοπρόθεσμου [«Ο νέος αναπτυξιακός σχεδιασμός θα πρέπει να αποβλέπει κατά προτεραιότητα στην αναστροφή των συνεπειών της μακροχρόνιας ύφεσης, στην ανακοπή του φαινομένου φυγής του επιστημονικού δυναμικού στο εξωτερικό (brain drain), στη βέλτιστη αξιοποίηση όλων των χρηματοδοτικών πόρων και εργαλείων με στόχο την ενίσχυση των εκπαιδευτικών υποδομών, των πόρων και μέσων καθώς και του ανθρώπινου δυναμικού της εκπαίδευσης και της έρευνας»], υλοποιούν τις δραστικές περικοπές στην εκπαίδευση -σε προσωπικό και δομές-, επιβάλλουν τον αυστηρό εποπτικό έλεγχο από την κεντρική εξουσία, εισάγουν την αξιολόγηση με στόχο το φόβο και την υποταγή στις αντιδραστικές αλλαγές, απελευθερώνουν τις δυνάμεις σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες που εργάζονται για τη μεγαλύτερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την καπιταλιστική αγορά, ανοίγουν δρόμους για την ιδιωτικοποίηση πλευρών της δημόσιας εκπαίδευσης.
Ενδεικτικά αναφέρουμε:
♦ Ενιαίος τύπος Ολοήμερου Δημοτικού και Νηπιαγωγείου, «εξορθολογισμός» των ωρολόγιων προγραμμάτων με περικοπές μαθημάτων και ωρών, Π.Δ. 79, που καθιερώνει τον ανώτατο αριθμό μαθητών ανά τμήμα στους 25 (συν 10% ειδικά στη Δευτεροβάθμια), διαχείριση των εγγραφών από τριμελή επιτροπή με κατάργηση των γεωγραφικών ορίων των σχολείων, ενοποιήσεις ειδικοτήτων, απουσία μόνιμων διορισμών και μαζική απασχόληση αναπληρωτών, κατάργηση ολιγομελών τμημάτων στα ΕΠΑΛ, λειτουργία των σχολείων ειδικής αγωγής σχεδόν αποκλειστικά με αναπληρωτές, εφαρμογή της «ενταξιακής εκπαίδευσης» στην Ειδική Αγωγή με κατάργηση των Τμημάτων Ενταξης (για να αποφευχθεί τάχα η γκετοποίηση, τα άτομα με ειδικές ανάγκες ρίχνονται στον Καιάδα των γενικών τάξεων, χωρίς ή υποτυπώδη υποστηρικτική πολιτική), κ.λπ., με στόχο να πάρει σάρκα και οστά ο «κόφτης» με κάθε μέσο.
♦ Θεσμοθέτηση πλαισίου «Σχεδιασμού και Αποτίμησης του Εκπαιδευτικού Εργου της σχολικής μονάδας σε συνεργασία με το ΙΕΠ», «Δομές Υποστήριξης» Εκπαίδευσης, Επιλογή Στελεχών της εκπαίδευσης, με στόχο το συγκεντρωτισμό των δομών, τον έλεγχο από την κεντρική εξουσία, την περικοπή δαπανών και την αξιολόγηση εκπαιδευτικών και σχολικής μονάδας.
♦ «Ανασυγκρότηση των δύο τελευταίων τάξεων του Λυκείου. Αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στα ΑΕΙ». Μολονότι η εξαγγελία είναι πολύ γενική και αόριστη, εμείς μπορούμε να πάρουμε γεύση από το σχέδιο του υπουργείου Παιδείας για ένα αριστοκρατικό Λύκειο, ειδίκευσης και όχι γενικής μόρφωσης, με την τελευταία τάξη του φροντιστήριο, απόλυτα υποταγμένο στον τρόπο εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και υψηλούς ταξικούς φραγμούς με αξιολογικές κρίσεις και διπλές πανελλαδικές εξετάσεις. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν έχει καμιά αξία η εξαγγελία για «νομοθέτηση της 14/χρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης».
♦ «Δημιουργία νέας δομής και περιεχομένου του Επαγγελματικού Λυκείου. Νέα Προγράμματα Σπουδών. Καθιέρωση και λειτουργία 4ου μεταλυκειακού έτους – τάξης μαθητείας». Πρόκειται για νέο ρετουσάρισμα της λεγόμενης τεχνικοεπαγγελματικής εκπαίδευσης, με στόχο να ανακοπεί η ιστορικά διαμορφωμένη τάση της νεολαίας της εργαζόμενης κοινωνίας για πανεπιστημιακές σπουδές. Με τη γενίκευση της τάξης μαθητείας, οι καπιταλιστές αποκτούν τσάμπα εργατικό δυναμικό.
♦ Δημιουργία διετών δομών στα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ με προνομιακή φοίτηση των αποφοίτων των ΕΠΑΛ. Η ρύθμιση αυτή, σε συνδυασμό με την προηγούμενη, υπηρετεί τον ίδιο στόχο, την αποτροπή των παιδιών της εργατικής τάξης και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων από το στόχο της φοίτησης στα Πανεπιστήμια (στο βαθμό που αυτό πραγματοποιούνταν ως τώρα).
♦ Ενιαίος Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας, συγχωνεύσεις Πανεπιστημίων και ΤΕΙ, κατάργηση τμημάτων ειδικά των ΤΕΙ, «ενίσχυση του επιστημονικού δυναμικού των ιδρυμάτων» με διδακτικό προσωπικό ελαστικών μορφών εργασίας, με στόχους την περικοπή δαπανών, την αξιολόγηση των Τμημάτων και τη σύνδεση με την αγορά.
♦ Δημιουργία Ακαδημαϊκών Συμβουλίων Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας, «διασύνδεση των ερευνητικών φορέων και των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης με την παραγωγική διαδικασία», «ενίσχυση της καινοτόμου επιχειρηματικότητας». Ολα αυτά διαμορφώνουν το προφίλ του επιχειρηματικού πανεπιστήμιου.
Από τις εξαγγελίες που λέγεται ότι θα πραγματοποιηθούν στο επόμενο διάστημα ξεχωρίζουμε αυτή για τα προσφυγόπουλα: «Ενίσχυση της εκπαίδευσης των προσφύγων, των μεταναστών και των Ευάλωτων Κοινωνικών Ομάδων, των παιδιών Ρομά και των μουσουλμανοπαίδων», «Ενταξη όλων των προσφυγόπουλων στο πρωινό Ωρολόγιο Πρόγραμμα. Ηδη λειτουργούν 794 τάξεις υποδοχής σε δημοτικά σχολεία της χώρας και 181 τάξεις σε δευτεροβάθμια σχολεία».
Η διάχυση των προσφυγόπουλων, των παιδιών των μεταναστών και των ευάλωτων κοινωνικά ομάδων στις συμβατικές τάξεις, χωρίς τις απαραίτητες υποστηρικτικές δομές στη διάρκεια λειτουργίας της πρωινής ζώνης του σχολείου (τάξεις υποδοχής, διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας ως ξένης γλώσσας από ειδικό εκπαιδευτικό προσωπικό) είναι έγκλημα. Ουσιαστικά ρίχνονται αυτά τα παιδιά στον Καιάδα, γιατί στο σχολείο δεν πάει κανείς απλά για να μάθει τη γλώσσα που μιλάει η πλειοψηφία -την ελληνική- αλλά και για να πάρει γνώσεις, να διαμορφωθεί ως προσωπικότητα, να εξελιχθεί μορφωτικά μέχρι και την ανώτατη βαθμίδα και με όχημα αυτά τα εφόδια, στη συνέχεια, να ασκήσει το επάγγελμά του (στο βαθμό, βεβαίως, που όλα αυτά πραγματοποιούνται στο αστικό σχολείο και τον καπιταλισμό).
Είμαστε δε σίγουροι ότι η τακτική αυτή θα καλυφθεί και πάλι με εύηχες φράσεις όπως «συνεκπαίδευση», «προώθηση της ένταξης και των ίσων ευκαιριών στην εκπαίδευση», μη γκετοποίηση, κ.λπ.
Τις «αγαθές» προθέσεις της συγκυβέρνησης και του υπουργείου Παιδείας αποκαλύπτουν και όσα ήδη συμβαίνουν μέχρι σήμερα. Στο νόμο για τις «Δομές Υποστήριξης», το υπουργείο Παιδείας, ουσιαστικά νομιμοποιεί τις λεγόμενες Δ.Υ.Ε.Π. (Δομές Υποδοχής για την Εκπαίδευση Προσφυγοπαίδων) και μας λέει, πέρα από κάτι προτάσεις-ευχολόγια (με παράλληλες εξαγγελίες προσλήψεων μόνιμου προσωπικού!!), ότι στην ουσία πρόκειται για Δομές Υποδοχής που θα λειτουργούν προκειμένου να «είναι εντάξει» το ελληνικό αστικό κράτος με τις «υποχρεώσεις» του. Προκειμένου δηλαδή να παρέχει μια υποτυπώδη πρόσβαση σε δημόσια εκπαίδευση.
Η λογική του υπουργείου να επιμένει σε σχολεία απογευματινά (όπως αναφέρεται και στην πρόσφατη υπουργική απόφαση υπ’ αριθμ. 139654/ΓΔ4 που τιτλοφορείται «Οργάνωση, λειτουργία, συντονισμός και πρόγραμμα εκπαίδευσης των Δομών Υποδοχής για την Εκπαίδευση των Προσφύγων (Δ.Υ.Ε.Π.), κριτήρια και διαδικασία στελέχωσης των εν λόγω δομών») είναι δείγμα του πόσο σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και πόσο υπέρμαχος της ισότητας είναι. Ετσι, στο άρθρο 2 παρ. 3 αναγράφεται ρητά ότι οι Δ.Υ.Ε.Π. που αφορούν προσφυγικό πληθυσμό θα λειτουργούν από τις 14:00 έως τις 18:00 (περισσότερα στην Κόντρα, αρ.φύλ. 965).
Οι «κυβερνητικές προτεραιότητες» 2019-2022 στην Παιδεία, όπως αναφέρονται στο Μεσοπρόθεσμο
• Νομοθέτηση της 14/χρονης υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
• Εφαρμογή νέου Εβδομαδιαίου Ωρολόγιου Προγράμματος Διδασκαλίας με τη θεσμοθέτηση του Ενιαίου τύπου Ολοήμερου Ολιγοθέσιου Δημοτικού και του Ολοήμερου Προγράμματος στα 830 Ολιγοθέσια Δημοτικά (Μονοθέσια, Διθέσια και Τριθέσια) με την εισαγωγή όλων των διδακτικών αντικειμένων που υπάρχουν σήμερα στα 4/θέσια και άνω Δημοτικά.
• Σταδιακή μείωση του αριθμού μαθητών ανά τμήμα, από 25 σε 22, σε Νηπιαγωγείο και Δημοτικό. Μείωση σε 25 των μαθητών/τριών των τμημάτων Ομάδων Προσανατολισμού του ΓΕΛ και των Ειδικοτήτων των ΕΠΑΛ.
• Επέκταση και αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών στις μονάδες της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης.
• Σταδιακή επέκταση σε όλα τα Δημοτικά Σχολεία του προγράμματος «Σχολικά Γεύματα» που υλοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης.
• Ανανέωση και εξορθολογισμός των ωρολογίων προγραμμάτων και της διδακτέας ύλης και προετοιμασία νέων προγραμμάτων σπουδών και νέου διδακτικού υλικού.
• Πιλοτική εφαρμογή της περιγραφικής αξιολόγησης και της παιδαγωγικής Freinet στην υποχρεωτική εκπαίδευση.
• Ανασυγκρότηση των δύο τελευταίων τάξεων του Λυκείου. Αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στα ΑΕΙ.
• Ενίσχυση μη εξετασιοκεντρικών μεθόδων αξιολόγησης των μαθητών/τριών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (δημιουργικές και συνθετικές εργασίες).
• Εφαρμογή προγραμμάτων ενισχυτικής διδασκαλίας και πρόσθετης διδακτικής στήριξης.
• Ενίσχυση της Ειδικής Αγωγής στην κατεύθυνση της ενταξιακής εκπαίδευσης, με στόχο τη βέλτιστη υποστήριξη και την ομαλή ένταξη των μαθητών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, με την αύξηση των δομών, τον εκσυγχρονισμό των προγραμμάτων σπουδών και την ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού προσβάσιμου για ΑΜΕΑ.
• Δημιουργία νέας δομής και περιεχομένου του Επαγγελματικού Λυκείου. Νέα Προγράμματα Σπουδών. Καθιέρωση και λειτουργία 4ου μεταλυκειακού έτους – τάξης μαθητείας σταδιακά σε όλες τις ειδικότητες για τους αποφοίτους των ΕΠΑΛ.
• Δημιουργία διετών δομών που θα δίνουν επαγγελματικές πιστοποιήσεις ευρωπαϊκών προδιαγραφών εντός των Πανεπιστημίων και των ΤΕΙ και στις οποίες θα έχουν προνομιακή πρόσβαση οι απόφοιτοι των ΕΠΑΛ.
• Ενίσχυση της εκπαίδευσης των προσφύγων, των μεταναστών και των Ευάλωτων Κοινωνικών Ομάδων, των παιδιών Ρομά και των μουσουλμανοπαίδων.
• Ενταξη όλων των προσφυγόπουλων στο πρωινό Ωρολόγιο Πρόγραμμα. Ηδη λειτουργούν 794 τάξεις υποδοχής σε δημοτικά σχολεία της χώρας και 181 τάξεις σε δευτεροβάθμια σχολεία.
• Αποτίμηση και επανασχεδιασμός του θεσμού των πειραματικών και των προτύπων σχολείων, με επέκταση των πειραματικών σχολείων και στην επαγγελματική και στην ειδική εκπαίδευση.
• Δημιουργία Δικτύου Συστήματος Βιβλιοθηκών σε 1.000 Δημοτικά. Επαναλειτουργία των σχολικών βιβλιοθηκών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
• Δημιουργία Εθνικού Συστήματος Επιμόρφωσης που θα εξασφαλίζει τη διαρκή επιμόρφωση του διδακτικού προσωπικού σε συνεργασία με το ΙΕΠ.
• Θεσμοθέτηση πλαισίου Σχεδιασμού και Αποτίμησης του Εκπαιδευτικού Εργου της σχολικής μονάδας σε συνεργασία με το ΙΕΠ.
• Νομοθετική πρωτοβουλία για νέο θεσμικό πλαίσιο Επιλογής Στελεχών της εκπαίδευσης και σχεδιασμός και θεσμοθέτηση πλαισίου Αξιολόγησής τους, σε συνεργασία με το ΙΕΠ.
• Αναβάθμιση της Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης.
• Οργανωτική και λειτουργική αναβάθμιση των Πανεπιστημίων και ΤΕΙ και σύνδεσή τους με τα Ερευνητικά Κέντρα σε ενιαίο χώρο, δημιουργία Ακαδημαϊκών Συμβουλίων Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας.
• Ενίσχυση του επιστημονικού δυναμικού των ιδρυμάτων με την πρόσληψη νέων μελών επιστημονικού προσωπικού.
• Ανάπτυξη προγραμμάτων υποτροφιών με στόχο την ενίσχυση της έρευνας και την αξιοποίηση του νέου επιστημονικού δυναμικού.
• Κανονικοποίηση και εξορθολογισμός των μεταπτυχιακών σπουδών, καθώς και αυστηρός έλεγχος του κόστους κάθε μεταπτυχιακού προγράμματος.
• Αλλαγές στη Διοίκηση των Πανεπιστημίων: αλλαγές στον τρόπο εκλογής των διοικήσεων, επαναφορά πρυτανικού συμβουλίου, φοιτητική συμμετοχή στα όργανα, κατάργηση των Συμβουλίων Ιδρυμάτων.
• Δυνατότητες για συνδεδεμένα πτυχία (joint degrees).
• Ενίσχυση του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και ενίσχυση του κοινωνικού του ρόλου, αλλαγή των διαδικασιών πρόσβασης.
• Απλοποίηση της διαδικασίας σύναψης ατομικών συμβάσεων με στόχο την παύση των εργολαβιών για την τεχνική και διοικητική υποστήριξη των Πανεπιστημίων και των ΤΕΙ.
• Ενδυνάμωση της συνέργειας των ελληνικών ιδρυμάτων με ομοταγή ευρωπαϊκά και μη ώστε να προαχθεί η έρευνα, η διδασκαλία και ο πολιτισμός.
• Χαρτογράφηση ελληνικών εδρών σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού, καθώς και τμημάτων ελληνικής γλώσσας (ΤΕΓ) με σκοπό τη διαβάθμιση αναγκών για την προώθηση της ελληνικής παιδείας στο εξωτερικό (γλώσσα – πολιτισμός).
• Λειτουργία των Δομών Απασχόλησης και Σταδιοδρομίας (ΔΑΣΤΑ) στα Πανεπιστήμια και ΤΕΙ.
• Υποστήριξη και ανάπτυξη υποδομών ερευνητικών και τεχνολογικών φορέων.
• Ενίσχυση του ερευνητικού προσωπικού της χώρας.
• Υποστήριξη των νέων επιστημόνων μέσω υποτροφιών για υποψήφιους διδάκτορες, χρηματοδότησης ερευνητικών έργων μεταδιδακτόρων από το Ελληνικό Ιδρυμα Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ) που λειτουργεί από το 2016.
• Υποστήριξη του ερευνητικού έργου μελών ΔΕΠ/Ερευνητών και προκηρύξεις για την προμήθεια ερευνητικού εξοπλισμού από το ΕΛΙΔΕΚ με σκοπό την ανάσχεση της φυγής τους στο εξωτερικό.
• Διασύνδεση των ερευνητικών φορέων και των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης με την παραγωγική διαδικασία με την προκήρυξη Β’ κύκλου της δράσης «Ερευνώ-Δημιουργώ-Καινοτομώ».
• Σχεδιασμός και υλοποίηση εμβληματικών δράσεων σε τομείς εθνικής προτεραιότητας. Ενδεικτικά αναφέρονται: Πολιτισμός και Επιστήμη, Ιατρική Ακριβείας, Αγροδιατροφή, Κλιματική Αλλαγή.
• Ενίσχυση της καινοτόμου επιχειρηματικότητας:
α) Δημιουργία και λειτουργία του Υπερταμείου Επιχειρηματικών Συμμετοχών Equifund με ειδικό Ταμείο Καινοτομίας για τη δημιουργία και στήριξη νεοφυών καινοτόμων επιχειρήσεων και start ups.
β) Στήριξη και ενίσχυση του στελεχιακού δυναμικού τμημάτων R&D εγχώριων επιχειρήσεων και προσέλκυση στην Ελλάδα εταιρειών υψηλής έντασης γνώσης από το εξωτερικό.
γ) δημιουργία συστάδων καινοτόμων επιχειρήσεων (clusters) και Κέντρων Ικανοτήτων (competence centers).
• Ενίσχυση Διεθνών και Ευρωπαϊκών Συνεργασιών μέσω της υλοποίησης Ευρωπαϊκών ή Διακρατικών Συμφωνιών.
Γιούλα Γκεσούλη
