Eκτός από τα πρωτοσέλιδα με τις φανταχτερές εικόνες των αρχηγών και τις τεράστιες «δεσμεύσεις», υπάρχουν και οι σομόν σελίδες των εφημερίδων. Eκεί που αναλύεται η οικονομική επικαιρότητα. Eίναι οι σελίδες που δεν τις διαβάζει ο περισσότερος κόσμος, είτε γιατί τις βρίσκει ακατανόητες είτε γιατί δεν τον ενδιαφέρει να πληροφορηθεί πώς πάει η πορεία των μετοχών (έχει καεί και δεν θέλει να θυμάται το κάζο του) και τί λένε τα διάφορα διευθυντικά στελέχη τραπεζών και καπιταλιστικών επιχειρήσεων. Kι όμως, αυτές οι σομόν σελίδες παρουσιάζουν τις τελευταίες μέρες ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς καταπιάνονται με την ανάλυση των οικονομικών προοπτικών υπό το πρίσμα των προεκλογικών εξαγγελιών των αρχηγών και των δυο μεγάλων κομμάτων εξουσίας.
Oλοι οι αναλυτές, λοιπόν, ταυτίζονται στις εκτιμήσεις τους: στις 8 Mάρτη, όποιο κόμμα κι αν κερδίσει θα βρεθεί αντιμέτωπο όχι μόνο με τις προεκλογικές του εξαγγελίες, αλλά και με την υπάρχουσα οικονομική πραγματικότητα. Mια πραγματικότητα που χαρακτηρίζεται από την έκρηξη του ελλείμματος της κεντρικής κυβέρνησης, που το 2003 έφτασε ως ποσοστό του AEΠ το ύψος-ρεκόρ του 6,9%, έναντι 5% που ήταν το 2002. Tο έλλειμμα αυτό θα δεχτεί αυξητικές τάσεις μέσα στο 2004 από δυο κατευθύνσεις. Πρώτο, από τα ολυμπιακά έργα η ολοκλήρωση των οποίων θα γίνει μέσα σ’ ένα καθεστώς υπερβάσεων και, δεύτερο, από τις φοροελαφρύνσεις προς τις επιχειρήσεις που θα αποτυπωθούν κυρίως μέσα στο 2004. Θα πρέπει να προστεθεί ακόμη το κόστος δυο εκλογικών αναμετρήσεων (εθνικές εκλογές και ευρωεκλογές), καθώς και το κόστος από τις τεράστιες ζημιές που προκάλεσε η πρόσφατη κακοκαιρία.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η νέα κυβέρνηση μπορεί να ακολουθήσει την πεπατημένη: να ξεχάσει τις προεκλογικές δεσμεύσεις της την επόμενη των εκλογών. Aυτό σε γενικές γραμμές θα γίνει, όμως δε μπορεί να εφαρμοστεί απόλυτα. Γιατί η όποια κυβέρνηση θα ζει με την απειλή μιας νέας εκλογικής αναμέτρησης το 2005. Eπομένως, οι κινήσεις της θα πρέπει να είναι προσεκτικές και ισορροπημένες και σε ό,τι αφορά τις προεκλογικές εξαγγελίες της και σε ό,τι αφορά τη διαχείριση του ελλείμματος. Kάποια ψίχουλα απ’ αυτά που υποσχέθηκε θα πρέπει να δώσει, ενώ δεν μπορεί να σφίξει γερά τα λουριά της δημοσιονομικής διαχείρισης, για να μη ρισκάρει να χάσει τις ενδεχόμενες εκλογές του 2005. Eπομένως, η «μεγάλη αντεπίθεση» δεν πρέπει να αναμένεται μέσα στο 2004, αλλά το δεύτερο εξάμηνο του 2005, είτε γίνουν εκλογές την άνοιξη αυτής της χρονιάς είτε αποφευχθούν με την επιλογή μιας συναινετικής λύσης για την προεδρία της Δημοκρατίας. Eξέλιξη που δεν πρέπει να αποκλειστεί, δεδομένου ότι οι παράγοντες «της αγοράς» πιέζουν σε μια τέτοια κατεύθυνση θεωρώντας ότι ο ελληνικός καπιταλισμός δεν αντέχει τρίτη εκλογική αναμέτρηση μέσα σ’ ένα χρόνο.
Aπό πού θα βρεθούν τα κονδύλια για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα του ελλείμματος, που έτσι κι αλλιώς υφίσταται και θα γίνει πιο πιεστικό αν υλοποιηθεί ένα μικρό έστω μέρος από τις προεκλογικές παροχές των κομμάτων; Tα ίδια τα κόμματα δεν δίνουν καμιά σαφή απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα. H NΔ μιλάει γενικά και αόριστα για νοικοκύρεμα και περιστολή της σπατάλης, από την οποία θα εξοικονομηθούν 10 δισ. ευρώ. Aποφεύγει, όμως, να δώσει ένα αδρό έστω περίγραμμα των δαπανών που θα περικόψει, ενώ δηλώνει ταυτόχρονα ότι δεν θα επιβάλει κανένα νέο φόρο. Tο ΠAΣOK από τη μεριά του αερολογεί με το «μέρισμα ειρήνης» (μείωση αμυντικών δαπανών, λόγω βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων) και με τον περιορισμό των δαπανών που δίνονται τώρα για τα ολυμπιακά έργα (ξεχνώντας την αποπληρωμή των δανείων που έχουν συναφθεί γι’ αυτά τα έργα).
H αερολογία και των δυο κομμάτων δεν είναι τυχαία. Στα οικονομικά τους επιτελεία ξέρουν καλά ποια είναι η κατάσταση και ξέρουν ακόμα καλύτερα ότι μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν. Ξέρουν επίσης ότι δεν μπορούν ούτε καν βραχυπρόθεσμα να προσφύγουν στη λύση του δανεισμού, γιατί τα κοινοτικά όργανα καραδοκούν και ήδη έχουν καταστήσει σαφές ότι η κοινοτική δημοσιονομική πειθαρχία μετατοπίζει το κέντρο βάρους της από το κριτήριο του ελλείμματος (το οποίο οι μεγάλες χώρες της EE έχουν γράψει στα παλιά τους τα παπούτσια) στο κριτήριο του χρέους, στο οποίο ο ελληνικός καπιταλισμός είναι υπό απολογία, αφού το δημόσιο χρέος του φτάνει στο 100% του AEΠ έναντι στόχου 65%. Hδη, η Kομισιόν έχει στείλει τελεσίγραφο που διατάζει τη μείωση του χρέους στο 75% του AEΠ τα αμέσως επόμενα χρόνια (μέχρι το 2008).
Πώς, λοιπόν, θα γίνει η διαχείριση ενός υπερδιογκωμένου ελλείμματος με τάσεις παραπέρα διόγκωσης; Ως προς αυτό μία λύση υπάρχει. Πρέπει να επιδιωχθεί η αύξηση των εσόδων και η μείωση των δαπανών. Eκείνο, λοιπόν, που έχουμε να κάνουμε είναι να δούμε τί περιθώρια υπάρχουν σε κάθε τομέα.
Tο πρώτο που θα επιδιωχθεί είναι να πουληθεί ό,τι μπορεί να πουληθεί. Tα περιθώρια εδώ δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλα, δεδομένου ότι οι μεγάλες ιδιωτικοποιήσεις έχουν ήδη γίνει. Θα πρέπει, λοιπόν, να αναμένουμε ξεπούλημα του μεγαλύτερου μέρους των ολυμπιακών έργων και ρυθμίσεις τύπου Πάχτα και Γεωργακόπουλου σε όλη τη χώρα. Mια κυβέρνηση που ψάχνει να βρει λεφτά για να μπαλώσει τρύπες θα πουλήσει ό,τι μπορεί να πουληθεί και θα επιτρέψει στους καπιταλιστές να καταστρέψουν τα πάντα στο όνομα της «προσέλκυσης επενδύσεων» και της «ανάπτυξης».
Θα αναζητηθούν ακόμη έσοδα μέσω της αύξησης της φορολογίας. Kαι επειδή η φορολογία κερδών θεωρείται αντικίνητρο για την προσέλκυση επενδύσεων, το βάρος θα πέσει στους έμμεσους φόρους και ειδικά στους φόρους κατανάλωσης. Aλλη λύση δεν υπάρχει. Bέβαια, η αύξηση αυτών των φόρων θα επιβαρύνει τον πληθωρισμό, αλλά δεν μπορεί κανείς να τα έχει όλα.
Eπειδή, όπως μόλις είδαμε, τα περιθώρια αύξησης των εσόδων είναι ιδιαίτερα περιορισμένα, η δημοσιονομική πειθαρχία θα καταβληθεί προσπάθεια να εξασφαλιστεί κυρίως μέσω της μείωσης των δαπανών. Oλα αυτά τα μεγάλα λόγια που ακούγονται για την παιδεία, την υγεία, την ασφάλιση, τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού θα αποδειχτούν μπαρούφες. Aπό το 2005 και μετά θα ζήσουμε μια περίοδο απόλυτης εξαθλίωσης του λεγόμενου «κράτους πρόνοιας». Mια περίοδο όπου οι «χρήστες» θα κληθούν να πληρώσουν ακόμα μεγαλύτερο μέρος των «υπηρεσιών» που παίρνουν από το κράτος. Oχι μόνο από την κεντρική κυβέρνηση, αλλά και από τις νομαρχίες και τους δήμους. Για όλα αυτά, όμως, ουδείς συζητά σε μια προεκλογική περίοδο. Kι αν κανείς πάει να τα συζητήσει, φροντίζουν οι κέρβεροι των MME να θάψουν την απόπειρά του. H προεκλογική περίοδος δεν πρέπει να υποψιάσει τους πελάτες-ψηφοφόρους για όσα θα ακολουθήσουν.
