Αργά το βράδυ της Παρασκευής 20 Γενάρη, μετά τη συνάντηση των Παπαδήμου-Βενιζέλου με τους Νταλάρα-Λεμιέρ του IIF, διέρρευσε από ελληνικής πλευράς η είδηση, ότι επιτεύχθηκε συμφωνία για το PSI. Πιο συγκρατημένος ο Νταλάρα (επειδή γνωρίζει πως τις αποφάσεις δεν θα τις πάρει η ελληνική κυβέρνηση, αλλά οι ηγεσίες της τρόικας) δήλωσε με νόημα τη Δευτέρα: «Πιστεύω ότι τα βασικά κομμάτια του παζλ για την ιστορική συμφωνία ενός εθελοντικού PSI έχουν μπει και πλέον εναπόκειται στην αντίδραση της ΕΕ και φυσικά του ΔΝΤ επί της πρότασής μας». Κι αμέσως μετά, με ύφος σκληρού διαπραγματευτή, προειδοποίησε ότι αυτή είναι η τελευταία προσφορά που κάνει: «Η πρότασή μας, που δώσαμε στον έλληνα πρωθυπουργό, είναι η καλύτερη προσφορά μας για εθελοντικό κούρεμα που μπορούμε να κάνουμε και πλέον βρισκόμαστε σε σταυροδρόμι: είτε θα διαλέξουμε μια εθελοντική αναδιάρθρωση ελληνικού χρέους είτε τον εναλλακτικό δρόμο μιας χρεοκοπίας».
Στον Νταλάρα απάντησε, την επόμενη κιόλας μέρα, ο Σόιμπλε, με ύφος ακόμα πιο σκληρού διαπραγματευτή: «Αυτά συμβαίνουν σε κάθε παζάρι, δεν υπάρχει λόγος να εντυπωσιάζουν. Τουλάχιστον εμένα δεν με εντυπωσιάζουν». Ο δε Νταλάρα «ήρθε κι έστρωσε», κατά το κοινώς λεγόμενο. Περιορίστηκε σε μια γενικόλογη δήλωση, χωρίς ίχνος τελεσίγραφου («Είναι σημαντικό όλες οι πλευρές να αναγνωρίσουν πόσα πράγματα διακυβεύονται και να συνεργαστούν προκειμένου να βρεθεί μια λύση») και όταν ρωτήθηκε αν η αντιπροσωπεία των πιστωτών προτίθεται να κατέβει κάτω από το μεσοσταθμικό επιτόκιο του 4% που, όπως ο ίδιος είχε δηλώσει τη Δευτέρα, αποτελούσε την «τελευταία προσφορά», αρνήθηκε να απαντήσει.
Τι μεσολάβησε; Μεσολάβησε η συνεδρίαση του Eurogroup, όπου ο Βενιζέλος, σε ρόλο ταχυδρόμου και τίποτα περισσότερο, μετέφερε την πρόταση του IIF. Το ότι η ελληνική κυβέρνηση λειτουργεί απλά ως ταχυδρόμος ανάμεσα στο ΙΙF και την τρόικα φαίνεται και από την πρώτη δήλωση Νταλάρα που μιλάει για πρόταση που έδωσε στον έλληνα πρωθυπουργό και όχι για πρόταση που διαπραγματεύθηκε με τον έλληνα πρωθυπουργό. Το Eurogroup, λοιπόν, απέρριψε την πρόταση του IIF και έδωσε στον Βενιζέλο νέα πρόταση, με επιτόκιο χαμηλότερο (πόσο ακριβώς δεν το γνωρίζουμε). Αξίζει τον κόπο να δούμε πώς παρουσιάστηκε η συνεδρίαση του Euro-group μέσα από τα non papers και τις επίσημες δηλώσεις του Βενιζέλου στις Βρυξέλλες.
Το πρώτο non paper μιλούσε για «ουσιαστική και εποικοδομητική» συζήτηση. Δυο ώρες μετά, το δεύτερο non paper έλεγε ότι το Eurogroup αποφάσισε «να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις μεταξύ αφενός μεν της Ελλάδας (με τη στήριξη της τρόικας και των υπολοίπων μελών της διαπραγματευτικής ομάδας του EWG), αφετέρου δε του ιδιωτικού τομέα ώστε να διαμορφωθεί το ταχύτερο το οριστικό σχήμα του PSI». Αποκάλυπτε, δε, αυτό που όλοι γνώριζαν αλλά ο Βενιζέλος ουδέποτε είχε παραδεχτεί: «Το Eurogroup συζήτησε την επικαιροποιημένη Ανάλυση Βιωσιμότητας (DSA) του ελληνικού δημοσίου χρέους που ετοίμασε η τρόικα ώστε να διασφαλιστεί ότι το 2020 το δημόσιο χρέος θα κινείται στην περιοχή του 120% του ΑΕΠ. Κρίσιμη παράμετρος από την άποψη αυτή είναι ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας, αλλά βεβαίως έως έναν βαθμό και το επιτόκιο των κουπονιών των νέων ομολόγων». Πρόκειται για μελέτη του ΔΝΤ, η οποία λέει πως το ελληνικό χρέος δεν καθίσταται βιώσιμο με τη συμφωνία για το PSI και γι’ αυτό πρέπει να χαμηλώσουν τα επιτόκια των νέων ομολόγων, πιο κάτω από το 4% (μεσοσταθμικά) που πρότεινε το IIF και αποδέχονται οι Παπαδήμος-Βενιζέλος. Γι’ αυτό θα ξαναρχίσει το παζάρι, κατά την έκφραση του Σόιμπλε, ώστε το επιτόκιο να κατέβει πιο κάτω.
Σε συζήτηση που είχε την άλλη μέρα με τους δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες, ο Βενιζέλος έκανε ένα βήμα παραπέρα, παραδεχόμενος εμμέσως πλην σαφώς ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν αποφασίζει, αλλά κάνει απλά τον ταχυδρόμο ανάμεσα στο IIF και την τρόικα (ήταν ο μόνος τρόπος για να καλύψει τη νέα εμπλοκή που παρουσιάστηκε και την απόρριψη της συμφωνίας Παπαδήμου-Νταλάρα από το Eurogroup): «Στη διαπραγμάτευση η Ελλάδα έχει μόνο τυπικά τον έλεγχο της διαδικασίας αυτής. Εμείς πάντα κινούμαστε στο πλαίσιο των αποφάσεων της Ευρωζώνης και σε συνεργασία με τους θεσμικούς μας εταίρους. Την διαπραγμάτευση την κάνει η Ελλάδα μαζί με το nego-tiating team. Αρα, θα γίνει και αυτή η διαπραγμάτευση. Τώρα οι εκπρόσωποι του ιδιωτικού τομέα μίλησαν με εμάς κι εμείς ενημερώναμε βέβαια τους εταίρους μας, αλλά αυτό δεν αρκεί. Πρέπει να γίνει και η διαβούλευση με όλη την ομάδα».
Εύλογα θα ρωτήσει κάποιος: μα καλά, η κυβέρνηση συμφώνησε σ’ ένα σχετικά ψηλό επιτόκιο με τους ομολογιούχους και η τρόικα θέλει να το κατεβάσει; Πριν δώσουμε την απάντηση, θα πρέπει να θυμίσουμε ότι η κυβέρνηση ήταν έτοιμη να δεχτεί ακόμη και επιτόκιο λίγο κάτω από το 8%! Αυτό, λοιπόν, που φαινομενικά εκπλήσσει, δηλαδή η τρόικα να διαπραγματεύεται επιτόκιο χαμηλότερο απ’ αυτό στο οποίο συμφωνεί η συγκυβέρνηση Παπαδήμου, στην πραγματικότητα αντανακλά δυο πράγματα. Πρώτο, το μεγάλο ζόρι που τραβάει η συγκυβέρνηση για λογαριασμό των ελληνικών τραπεζών (τα ασφαλιστικά ταμεία δεν την ενδιαφέρουν) και δεύτερο την ένταση των ανταγωνισμών ανάμεσα σε διάφορες μερίδες του χρηματιστικού κεφάλαιου.
Οι ελληνικές τράπεζες μαζί με τα ασφαλιστικά ταμεία κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος του χρέους που θα «κουρευτεί». Επομένως, θα απαιτηθούν πρόσθετα κεφάλαια για την επανακεφαλαίωσή τους, πράγμα που σημαίνει ότι θα μειωθούν τα διαθέσιμα για το σχετικό ξαναζωντάνεμα του ελληνικού καπιταλισμού. Για τις ελληνικές τράπεζες καίγεται η κυβέρνηση και όχι για το χρέος που αποτελεί βραχνά για τον ελληνικό λαό. Η τρόικα, από την άλλη, και κυρίως η Γερμανία, δεν θέλει να ρίξει νέα δάνεια στη «μαύρη τρύπα» του ελληνικού χρέους και αδιαφορεί για όλα τα υπόλοιπα. Για τη Γερμανία, οι ελληνικές τράπεζες είναι απλά ένα καλό φιλέτο για να το χλαπακιάσουν οι γερμανικές τράπεζες. Αλλωστε, η ανακεφαλαίωσή τους θα γίνει με δάνεια που θα τα πάρει το ελληνικό κράτος και θα τα χρυσοπληρώσει ο ελληνικός λαός. Από την άλλη, με τις γερμανικές τράπεζες να έχουν περιορίσει την έκθεσή τους στο ελληνικό χρέος και να έχουν συμπεριλάβει στα «βιβλία» τους τις προβλέψεις ως αποτέλεσμα του «κουρέματος», η Γερμανία θέλει να προκαλέσει όσο το δυνατόν περισσότερα προβλήματα στους άλλους, τους μη Γερμανούς κατόχους ελληνικών ομολόγων.
Πώς ακριβώς διαμορφώνεται ο ανταγωνισμός και ποια είναι τα περιθώρια που κάθε πλευρά έχει στο μεταξύ τους παζάρι δεν είμαστε σε θέση να το γνωρίζουμε, γιατί δεν ξέρουμε τι θέσεις έχει η κάθε πλευρά στο ελληνικό χρέος. Δεν ξέρουμε για παράδειγμα πότε λήγουν τα ομόλογα που κατέχει κάθε τράπεζα ή fund, όπως δεν ξέρουμε τι ποσοστό αυτών των ομολόγων αγοράστηκε κατά την έκδοσή τους και τι αγοράστηκε στη δευτερογενή αγορά, ιδιαίτερα την τελευταία διετία που τα ελληνικά ομόλογα πουλήθηκαν σε εξευτελιστικές τιμές, ακόμα και στο 30% της ονομαστικής τους αξίας. Αυτά τα ξέρουν μόνο οι διαχειριστές του χρηματιστικού κεφάλαιου, οι οποίοι έχουν κάνει τους λογαριασμούς τους και προσέρχονται στο παζάρι ο καθένας με το δικό του «πακέτο» προτάσεων.
Τα συμφέροντα που συγκρούονται είναι τεράστια, όπως καταλαβαίνετε. Και ο ανταγωνισμός θα είναι σκληρός, μέχρι την τελευταία στιγμή. Μετά την τελευταία απόφαση του Eurogroup, ο Νταλάρα έριξε στο τραπέζι ένα ακόμη όπλο. «Εφόσον μπορέσουμε να φθάσουμε σε εθελοντική συμφωνία, είμαι αισιόδοξος για τη μεγάλη συμμετοχή των ομολογιούχων», δήλωσε, εννοώντας ότι θα πείσει και τα hedge funds να μπουν στο κόλπο και να μη διεκδικήσουν δικαστικά την πληρωμή των ομολόγων τους στο ακέραιο (όταν λήξουν, φυσικά), αν το επιτόκιο είναι «συμφέρον». Συμπλήρωσε, δε, με νόημα, ότι ακόμη «δεν έχω την επίσημη απάντηση από τον επίσημο τομέα για την προσφορά», εννοώντας ότι στο «κούρεμα» θα πρέπει να συμμετάσχει και η ΕΚΤ και οι κεντρικές τράπεζες που κατέχουν ελληνικό χρέος και που προς το παρόν εξαιρούνται. Αν μπουν στο «κούρεμα» και αυτοί (λόγος γίνεται για πάνω από 60 δισ. ευρώ ομόλογα στην κατοχή τους), τότε υπάρχουν περιθώρια για ένα επιτόκιο ανάμεσα σ’ αυτό που προσφέρει το IIF και σ’ αυτό που αντιπροτείνει η τρόικα. Ηδη, από την περασμένη Τετάρτη αναπτύσσεται μια έντονη φημολογία, ότι στο «κούρεμα» θα μπουν και τα ομόλογα που κατέχει η ΕΚΤ, με μια ειδική συμφωνία, όχι ίδια μ’ αυτή που θα κάνει ο λεγόμενος ιδιωτικός τομέας.
Ο Παπαδήμος, πάντως, εμφανίστηκε αισιόδοξος. «Θα έχουμε θετική κατάληξη μέχρι το τέλος της εβδομάδας». Μάλλον κάτι παραπάνω ξέρει, βοηθού-μενος και από την πείρα του τραπεζίτη και από τις επαφές του με τα δυτικοευρωπαϊκά ιμπεριαλιστικά κέντρα, των οποίων είναι έμπιστος. Και αυτή η συμφωνία, όμως, μόνο προσωρινό χαρακτήρα θα έχει. Κι αν ρωτάτε γιατί, δεν έχετε παρά να δείτε τη σύγκρουση ανάμεσα στη Γερμανία και το ΔΝΤ, όπως εκφράστηκε κατά την τελευταία επίσκεψη της Λαγκάρντ στο Βερολίνο. Σε ομιλία της στο Γερμανικό Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων, η Λαγκάρντ δεν δίστασε να ταχθεί δημόσια υπέρ της έκδοσης ευρωομόλογων και της σημαντικής ενίσχυσης των κεφαλαίων που διαθέτουν οι δυο μηχανισμοί στήριξης (προσωρινός-EFSF και μόνιμος-ESM), προτάσεις που έχει ήδη υποβάλει ο Μόντι για λογαριασμό της Ιταλίας. «Οσο περισσότερο περιμένουμε τόσο θα χειροτερεύει η κατάσταση», είπε η Λαγκάρντ, για να καταλήξει σε μια δραματική αποστροφή: «Δεν μιλάμε για τη σωτηρία μιας χώρας ή μιας περιοχής. Μιλάμε για τη σωτηρία ολόκληρου του κόσμου από μια βουτιά της οικονομίας». Την ίδια κιόλας μέρα, η Μέρκελ ξεκαθάρισε ότι δεν συμφωνεί με τους Λαγκάρντ και Μόντι, καθιστώντας σαφές, για μια ακόμη φορά, ότι η Γερμανία δεν ενδιαφέρεται για «τον κόσμο», αλλά μόνο για τον γερμανικό ιμπεριαλισμό. Στη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με το βέλγο πρωθυπουργό, αφού πρώτα επανέλαβε ότι η Γερμανία θα κάνει κάθε προσπάθεια για να προστατεύσει το ευρώ, η Μέρκελ κατέληξε: «Αλλά το να επιχειρούμε πάντα μία καινοτομία χωρίς να έχουμε καν ολοκληρώσει την προηγούμενη, δεν το θεωρώ σωστό». Τα ίδια επανέλαβε και στην ομιλία της στο φόρουμ του Νταβός. Ο δε Σόιμπλε παρέπεμψε το αίτημα Μόντι για αύξηση των κονδυλίων του ESM στην εαρινή σύνοδο κορυφής της ΕΕ (Μάρτης).
Να γιατί λέμε ότι και αυτή η συμφωνία, που μάλλον θα γίνει, θα είναι εξαιρετικά ρευστή. Η ρευστότητα επιτείνεται από τα μαύρα σύννεφα που μαζεύτηκαν και πάλι πάνω από την παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία, τα οποία ζωγράφισε και πάλι, στην τελευταία έκθεσή του, το ΔΝΤ. Η Ευρωζώνη μπαίνει ξανά σε «ήπια ύφεση». Το ΔΝΤ προβλέπει για το 2012 -0,5%, ενώ μόλις τον περασμένο Σεπτέμβρη προέβλεπε +1,1%. Και σε παγκόσμιο επίπεδο έριξε την πρόβλεψή του στο 3,35%, έναντι 4% που προέβλεπε το Σεπτέμβρη.
Το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων δεν είναι παρά ένα μικρό επεισόδιο στον αδυσώπητο πόλεμο ανάμεσα στις διάφορες μερίδες του διεθνούς χρηματιστικού κεφάλαιου και τα ιμπεριαλιστικά κράτη που στηρίζουν τις επιδιώξεις τους. Για τον ελληνικό λαό, όμως, όπως και άλλες φορές έχουμε υποστηρίξει, σημαίνει νέα δεινά. Τα ασφαλιστικά ταμεία θα καταστραφούν, χάνοντας γύρω στα 14 δισ. ευρώ. Και ο ελληνικός λαός θα αλυσοδεθεί με ένα νέο Μνημόνιο, πολύ πιο μακρόχρονο, για να εξασφαλιστεί η αποπληρωμή των διεθνών τοκογλύφων.
