Τα πράγματα από πλευράς κυβέρνησης ήταν σαφή και ξεκάθαρα. Δυο φορές πριν τις ευρωεκλογές και μία μετά, ο ίδιος ο Καραμανλής αναφέρθηκε στα Βαρέα και Ανθυγιεινά (ΒΑΕ) και παρουσίασε την «αναμόρφωση» της λίστας ως μια από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις που ετοιμάζει η κυβέρνησή του. Ακόμα και να μην υπήρχε το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη, ξέρουμε πολύ καλά τι έχει κατά νου μια κυβέρνηση όταν μιλά για «αναμόρφωση» των ΒΑΕ. Θέλει ή να καταργήσει το θεσμό ή να πετάξει έξω απ’ αυτόν την πλειοψηφία των επαγγελμάτων και χώρων.
Οταν, λοιπόν, τοποθετείται για το θέμα ο ίδιος ο πρωθυπουργός, σημαίνει ότι ο κύβος έχει ριφθεί. Τα υπόλοιπα ήταν η αναμενόμενη μεθόδευση: ο Παπαθανασίου ανακοίνωσε στη Βουλή ότι στο νομοσχέδιο για τα σκάφη αναψυχής (!) θα προστεθεί τροπολογία που θα δίνει στην υπουργό Απασχόλησης το δικαίωμα να ορίζει τη λίστα των ΒΑΕ με υπουργική απόφαση. Η τροπολογία ακόμα δεν έχει κατατεθεί, η κυβέρνηση παίζει το κρυφτούλι, αλλά αυτό δεν έχει καμιά σημασία. Οπως επανέλαβε και ο υφυπουργός Μπέζας, η τροπολογία θα μπει είτε στο προαναφερθέν νομοσχέδιο είτε σε κάποιο άλλο. Μην ξεχνάμε ότι ακολουθεί το νομοσχέδιο για τον «λειτουργικό διαχωρισμό» των κλάδων Υγείας και Σύνταξης του ΙΚΑ, που θα συζητηθεί μάλλον στο δεύτερο θερινό τμήμα της Βουλής (ντάλα καλοκαίρι), στο οποίο άνετα χωράει και η εν λόγω τροπολογία (θα είναι νομοσχέδιο του ίδιου υπουργείου και για ασφαλιστικό θέμα). Εν πάση περιπτώσει, η συζήτηση για το πότε θα μπει η τροπολογία δεν έχει καμιά σημασία και μόνο αποπροσανατολιστικά ως προς την ουσία μπορεί να λειτουργήσει.
Από το Ρέππα στην Πετραλιά
Η προσπάθεια «αναμόρφωσης» των ΒΑΕ έχει μακρά ιστορία (η κυβέρνηση Μητσοτάκη την ξεκίνησε πρώτη, με τον αντιασφαλιστικό νόμο 1902/90). Η τελευταία φάση της ξεκινά με τον Δ. Ρέππα και τον αντιασφαλιστικό του νόμο (ν. 3029/2002). Για να δώσει άλλοθι στη συνδικαλιστική γραφειοκρατία της ΓΣΕΕ να συμφωνήσει, ο νόμος Ρέππα προέβλεπε ότι η «αναμόρφωση» θα γίνει με την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος με τη σύμφωνη γνώμη «επιστημονικής επιτροπής». Η κυβέρνηση Καραμανλή, σε τροπολογία που ψήφισε (πάλι καλοκαιριάτικα) λίγο πριν τις εκλογές του 2007, για να παρατείνει το χρόνο λειτουργίας της Επιτροπής, διατήρησε το Προεδρικό Διάταγμα, αλλά άλλαξε το χαρακτήρα της γνωμοδότησης της Επιτροπής που πλέον εκφράζει απλώς γνώμη. Δηλαδή, η κυβέρνηση δεν είναι υποχρεωμένη να δεχτεί τις όποιες προτάσεις της Επιτροπής.
Τώρα, φεύγει από τη μέση και το Προεδρικό Διάταγμα και μετατρέπεται σε μια απλή υπουργική απόφαση. Ο εκάστοτε υπουργός μετατρέπεται σε απόλυτο μονάρχη, που νομοθετεί και εκτελεί, χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανέναν.
Κατά παραγγελία πόρισμα
Η πρώτη επιτροπή που λειτούργησε (συγκροτήθηκε επί ΠΑΣΟΚ και συνέχισε επί ΝΔ) κατέληξε σ’ ένα πόρισμα που έλεγε ότι δε μπορεί να προτείνει καμιά λίστα, διότι δεν έχει στη διάθεσή της αντικειμενικά επιστημονικά δεδομένα (επιδημιολογικά και άλλα) για να πει ποιο επάγγελμα είναι βαρύ και ανθυγιεινό και ποιο όχι. Σημείωνε, μάλιστα, ότι η επόμενη επιτροπή που θα συσταθεί θα πρέπει να έχει τουλάχιστον διετή θητεία, προκειμένου να δουλέψει με επιστημονικό τρόπο.
Η επιτροπή Μπεχράκη που συστήθηκε από την κυβέρνηση της ΝΔ έβγαλε ένα κατά παραγγελίαν πόρισμα. Υπάρχουν πολλά ευτράπελα γύρω από τη λειτουργία αυτής της επιτροπής και το δήθεν επιστημονικό της έργο, που έχουν περιγραφεί σε παλαιότερα ρεπορτάζ της «Κ», όμως ο χώρος δεν επιτρέπει την παράθεσή τους. Περιοριζόμαστε μόνο στην υπενθύμιση του κεντρικού «επιστημονικού εργαλείου» που χρησιμοποιήθηκε απ’ αυτή την επιτροπή, που είναι η «μέθοδος κοντού-ψηλού»! Αλλωστε, ο Μπεχράκης το είχε πει συναντώμενος με την Πετραλιά τον Ιούλη του 2008: η επιτροπή βρίσκεται «σε μια θετική πορεία, η οποία θα οδηγήσει στο αποτέλεσμα που διακαώς επιθυμείτε»! Ούτε τα προσχήματα δεν τηρούσε ο κυβερνητικός εντολοδόχος.
Σε τι συνίσταται η «μέθοδος κοντού-ψηλού»; Το περιγράφει η ίδια η επιτροπή Μπεχράκη στο πόρισμά της: «Εάν κληθεί κάποιος να ξεχωρίσει από ένα πλήθος τους κοντούς από τους ψηλούς ανθρώπους, χωρίς όμως να διαθέτει ένα μέτρο για να μετρήσει το ύψος του καθενός, το μόνο που μπορεί να εφαρμόσει είναι η σχετική μεταξύ τους συγκριτική κατάταξη. Αυτό ακριβώς έκανε και η επιτροπή στην παρούσα κρίση: κατέταξε τις παραμένουσες στα ΒΑΕ ομάδες αρχίζοντας από την κλίμακα 1 (ελαφρότερη) μέχρι την κλίμακα 4 (βαρύτερη)»!!!! Χρησιμοποίησαν, επίσης, όπως είπαν και την «κωδονοειδή καμπύλη του Gauss για τα δάση», που χωρίζει τα δέντρα ενός δάσους σε ψηλά, χαμηλά και ενδιάμεσα!!!!
Οπως ξεχωρίζεις τους ψηλούς από τους κοντούς ανθρώπους ή τα ψηλά από τα κοντά δέντρα, έτσι αυτοί χώριζαν τα επαγγέλματα σε τέσσερις κατηγορίες και τα κατέτασσαν! Επιδημιολογικές μελέτες δεν είχαν στα χέρια τους, όπως οι ίδιοι παραδέχονται. Από το γραφείο δεν βγήκαν ούτε μια φορά για να επισκεφτούν ένα χώρο εργασίας. Το ΕΛΙΝΥΑΕ (Ελληνικό Ινστιτούτο Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας) τους είχε απαντήσει ότι δε διαθέτει μελέτες που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αξιολόγηση σχετικά με το αν κάποιο επάγγελμα ή χώρος εργασίας μπορεί να χαρακτηριστεί ΒΑΕ. Παρά ταύτα, με τη «μέδοθο κοντού-ψηλού», αυτοί αποφάνθηκαν:
Από τους 103 χώρους εργασίας που ανήκουν στα ΒΑΕ, πέταξαν έξω τους 43 (ποσοστό 41,7%). Από τις 124 ομάδες και υποομάδες ειδικοτήτων που ανήκουν στα ΒΑΕ, πέταξαν έξω τις 61 (ποσοστό 49,2%). Από τα 70 επαγγέλματα που ανήκουν στα ΒΑΕ πέταξαν έξω τα 41 (ποσοστό 58,6%). Οσα άφησαν στα ΒΑΕ, τα χώρισαν σε 4 κατηγορίες, από τις οποίες μόνο η κατηγορία 4 είναι ΒΑΕ (5 χρόνια πιο πριν στη σύνταξη). Από τις 194 ειδικότητες και επαγγέλματα που άφησαν στα ΒΑΕ, μόνο 5 θα παραμείνουν σε κανονικό καθεστώς ΒΑΕ! Πέταξαν εντελώς από τα ΒΑΕ μερικές από τις πιο επικίνδυνες, βαριές και ανθυγιεινές ειδικότητες, όπως: Εργάτες σε βιομηχανίες εκρηκτικών υλών και πυρίτιδας. Εργάτες παραγωγής φωταερίου και εμφιάλωσης υγραερίων. Εργάτες καπναποθηκών και καπνοβιομηχανίας. Εργάτες σε βιομηχανίες ελαστικών, πλαστικών υλών και πλαστικών ειδών. Εργάτες σε βιομηχανίες φαρμάκων, καλλυντικών, κτηνιατρικών φαρμάκων και αρωμάτων. Εργάτες σε βιομηχανίες κατασκευής πυρίμαχων και οξύμαχων υλικών. Εργάτες σπορελαιουργείων, πυρηνελαιουργείων, ελαιουργίας και σαπωνοποιίας. Εργάτες οινοπνευματοποιίας, ποτοποιίας, ζυθοποιίας. Ψήστες και λαντζέρηδες. Εργάτες σε βιομηχανίες παραγωγής μοριοσανίδων και ινοσανίδων κ.ά.
Παλιοί και νέοι
Από το νόμο Ρέππα ορίζεται ότι η νέα λίστα των ΒΑΕ θα ισχύσει μόνο για τους νεοεισερχόμενους στην ασφάλιση. Η σημερινή κυβέρνηση ορκίζεται ότι αυτό θα ισχύσει. Πέρα από το ανήθικο του διαχωρισμού σε παλιούς και νέους, όταν εργάζονται στο ίδιο μέρος, στην ίδια δουλειά, εδώ έχουμε να κάνουμε με μια απάτη. Δεν είναι δυνατόν να προωθούν μέτρα που θα μειώσουν την ασφαλιστική δαπάνη μετά από 25-30 χρόνια, ενώ θα μειώνουν άμεσα τα ασφαλιστικά έσοδα, δεδομένου ότι στα ταμεία του ΙΚΑ και του επικουρικού δεν θα μπαίνει το επασφάλιστρο των ΒΑΕ (5,60%). Αυτοί θέλουν άμεση απόδοση, γι’ αυτό και σύντομα θα επεκτείνουν τη ρύθμιση και στους παλιούς. Υπάρχει το προηγούμενο του ΤΑΤ (τυπογράφοι), που το 1992 το διέλυσαν, φορτώνοντας 5 χρόνια στην πλάτη των παλιών και 10 χρόνια στην πλάτη των νέων εργατών.
Δεν είναι δυνατό να μείνουν τα δυο καθεστώτα, διότι αυτό μπορεί εύκολα να προσβληθεί από εργοδότες στα δικαστήρια, με την επίκληση της ισότητας των πολιτών έναντι του νόμου. Λύση για όσους έχουν πληρώσει κάποια χρόνια το επασφάλιστρο που ισχύει για τους ανήκοντες στα ΒΑΕ υπάρχει. Θα πάρουν μια προσαύξηση στη σύνταξη. Στο μεταξύ και για όσο θα ισχύει η διαφοροποίηση «παλιοί–νέοι», οι καπιταλιστές θα φροντίσουν να δώσουν λύσεις με τον τρόπο που αυτοί ξέρουν: διώχνοντας παλιούς και προσλαμβάνοντας νέους ή εκβιάζοντας τους παλιούς εργαζόμενους με απόλυση αν δε δεχτούν να ασφαλίζονται στο κανονικό καθεστώς και όχι στα ΒΑΕ. Αυτό άλλωστε το σημειώνει ως κίνδυνο και η διαβόητη επιτροπή Μπεχράκη.
Αισχρή συμπαιγνία
Η κυβέρνηση ανέβαλε –ελέω ευρωεκλογών– την υλοποίηση της «αναμόρφωσης» των ΒΑΕ, αν και είχε το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη. Οταν ο Καραμανλής έδωσε την εντολή να τελειώνουν, έγινε η τελευταία μεθόδευση, καθαρά προπαγανδιστικού τύπου, για την οποία χρειαζόταν και η σύμπραξη της ΓΣΕΕ. Μπουκωμένη με άφθονο παραδάκι τελευταία, η συνδικαλιστική γραφειοκρατία δεν είχε κανένα πρόβλημα να συμμετάσχει στη νέα «επιστημονική επιτροπή», που συνέστησε η Πετραλιά, για ν’ αποφασίσει –υποτίθεται– ποια νέα επαγγέλματα θα μπουν στα ΒΑΕ.
Οσοι παίρνουν μέρος σ’ αυτή την επιτροπή ξέρουν πολύ καλά που και γιατί συμμετέχουν. Ξέρουν ότι καλούνται να παίξουν ένα θέατρο. Αρκεί να αναφέρουμε μόνο ένα στοιχείο. Η Πετραλιά σύστησε την επιτροπή με απόφασή της (6 Ιούλη) και όρισε τη διάρκειά της σε ένα μήνα, στον οποίο θα πραγματοποιηθούν έξι συνεδριάσεις! Θυμίζουμε ότι η επιτροπή Μπεχράκη λειτούργησε 10 μήνες (έκανε 45 συνεδριάσεις), ενώ η προηγούμενη επιτροπή πρότεινε τουλάχιστον διετία για να γίνει σοβαρή δουλειά με μελέτες κ.λπ. Κι όμως, η ΓΣΕΕ (και όχι μόνο) προσπαθεί να μας πείσει ότι αυτή η επιτροπή θα κάνει πραγματικά επιστημονικό έργο και θα ανατρέψει το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη! Σε ένα μήνα! Και με την ίδια σύνθεση, όπως θα δούμε παρακάτω!! Είναι φανερό ότι μας κοροϊδεύουν. Πίσω από αυτή την κοροϊδία, όμως, δεν κρύβεται ο ρεφορμιστικός οπορτουνισμός, αλλά συμπαιγνία για τη διευκόλυνση της κυβέρνησης.
Μόλις έγινε γνωστή η κυβερνητική πρόθεση να ψηφίσει την τροπολογία που θα δίνει το δικαίωμα στην υπουργό να αποφασίζει με απλή απόφαση, η ΓΣΕΕ εξέδωσε ανακοίνωση που μιλούσε για «αιτία πολέμου». Σιγά τα αίματα, σκέφτηκαν στην οδό Πειραιώς και χαμογέλασαν με κατανόηση. Αλίμονο αν η ΓΣΕΕ δεν πει και καμιά μαλακία για να περνά η ώρα. Στη συνέχεια, η ΓΣΕΕ απείλησε ότι θα αποχωρήσει από την επιτροπή. Μάλλον θα το κάνει, όπως αποχώρησε και από την επιτροπή Μπεχράκη. Στο μεταξύ, όμως, όχι μόνο έχει νομιμοποιήσει με τη συμμετοχή της τη σύσταση αυτής της επιτροπής, αλλά την έχει περιβάλλει με ξεχωριστό κύρος, υποστηρίζοντας –σε συνέντευξη Τύπου την περασμένη Τετάρτη– ότι «η νέα αυτή Επιτροπή άρχισε την εξέταση σχετικών αιτημάτων συγκεκριμένων συνδικάτων η ομάδων εργαζομένων με βάση νέα κριτήρια εντελώς διαφορετικά σε σχέση με τα κριτήρια της προηγούμενης Επιτροπής Μπεχράκη»! Πριν δούμε ποια είναι αυτά τα «νέα κριτήρια», έχει σημασία να δούμε αν πρόκειται για νέα επιτροπή. Πρόκειται για ατόφια την επιτροπή Μπεχράκη, πλην του ίδιου του Μπεχράκη (πρόεδρος ορίστηκε η αν. καθηγήτρια Ιατρικής Αθήνας Αθηνά Λινού, με αναπληρωτή της τον καθηγητή Ιατρικής Πάτρας Ιωάννη Αλαμάνο) και τη γιατρό εργασίας Ευγενία Πανταζή, αντιπρόεδρο της Ελληνικής Εταιρίας Ιατρικής της Εργασίας και Περιβάλλοντος, η οποία δεν εκπροσωπεί την οργάνωσή της, ούτε υποδείχτηκε απ’ αυτή, αλλ’ επελέγη, προφανώς ως φίλα προσκείμενη στην κυβερνητική παράταξη. Ακόμα κι αν βγάλουμε έξω τη νέα πρόεδρο και τον αναπληρωτή της, τη γιατρό εργασίας και τους εκπροσώπους της ΓΣΕΕ και του ΤΕΕ, η κυβέρνηση εξακολουθεί να έχει μια σταθερή πλειοψηφία πέντε μελών (σε σύνολο εννιά), που ψήφισαν και το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη. Αν μάλιστα αποχωρήσει η ΓΣΕΕ, η πλειοψηφία-μπετόν γίνεται 5 στους 8. Ρωτάμε λοιπόν: είναι δυνατόν αυτοί οι άνθρωποι, που ψήφισαν το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη, να αρνηθούν τον εαυτό τους και να μη θεωρήσουν ως βάση το πόρισμα της επιτροπής Μπεχράκη, για να κρίνουν ποια νέα επαγγέλματα πρέπει να ενταχθούν και σε ποια κατηγορία;
Τα «νέα κριτήρια», που διαφημίζει η ΓΣΕΕ είναι δύο: «ο επαγγελματικός κίνδυνος αλλά και η ευρωπαϊκή λίστα των επαγγελματικών ασθενειών που συνδέει συγκεκριμένα επαγγέλματα με συγκεκριμένες νόσους». Μόνο άσχετοι μπορούν να «χάψουν» αυτό το επιχείρημα. Η έννοια του «επαγγελματικού κινδύνου» περιλαμβάνει την κατηγοριοποίηση και στο παρελθόν έχει χρησιμοποιηθεί –με τη σύμφωνη γνώμη και της ΓΣΕΕ– σε πρόταση για κατάργηση των ΒΑΕ και εισαγωγή της έννοιας του «επαγγελματικού κινδύνου» (σ’ αυτό θα επανέλθουμε σε επόμενο φύλλο). Οσο για την ευρωπαϊκή λίστα των επαγγελματικών ασθενειών, δεν σημαίνει τίποτα, αφού δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένες επιδημιολογικές μελέτες, μελέτες συχνότητας ατυχημάτων, επιτόπια μελέτη συνθηκών εργασίας κ.λπ.
Η ΓΣΕΕ έκανε και κάτι πιο αισχρό. Παρέδωσε στην επιτροπή μια λίστα που περιλαμβάνει απλώς τα αιτήματα κλάδων για ένταξη στα ΒΑΕ. Το ίδιο είχε κάνει και στην επιτροπή Μπεχράκη, η οποία στο πόρισμά της ανέφερε ότι «γνωστοποιήθηκε στην επιτροπή από τον εκπρόσωπο της ΓΣΕΕ, μόνο με μορφή καταλόγου –χωρίς κανένα συνοδευτικό έγγραφο διατύπωσης του αιτήματος– και επομένως δεν ήταν δυνατό να κριθεί». Ούτε για μια ειδικότητα που έχει κάνει αίτηση ένταξης στα ΒΑΕ δεν έχουν κάνει μια μελέτη που να μπορούν να την τρίψουν στη μούρη όλων εκείνων που παριστάνουν τους ειδικούς. Μήπως δεν έχουν όργανα; Εχουν το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ και συμμετέχουν στο ΕΛΙΝΥΑΕ. Αν ήθελαν, μπορούσαν να έχουν μελέτες για όλους τους κλάδους και πραγματικά να χτίσουν όρους απόκρουσης της αντεργατικής επίθεσης. Δεν το ‘καναν, γιατί βάζουν πλάτη, την ίδια ώρα που σκούζουν υποκριτικά για να θολώσουν τα νερά.
