Στο περασμένο φύλλο σκιαγραφήσαμε τα χαρακτηριστικά ενός εγχειρήματος αλληλεγγύης στον παλαιστινιακό λαό, του Gaza Freedom March, που στόχευε να βοηθήσει –με τις όποιες αντιφάσεις και αδυναμίες του– στη διάνοιξη του αδιαπέραστου τείχους της σιωπής που έχουν επιβάλλει εγχώρια και διεθνή ΜΜΕ όσον αφορά τον αποκλεισμό της Γάζας, ένα χρόνο μετά τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς. Στόχος του σημειώματος αυτού είναι να περιγράψει με συντομία τα σημαντικότερα απ’ όσα συνέβησαν στο Κάιρο, όπου εξήντλησε τις δραστηριότητές του σχεδόν το σύνολο της αποστολής, 1400 άτομα περίπου από 42 χώρες, και να βγουν κάποια συμπεράσματα τόσο για τη στάση του αιγυπτιακού καθεστώτος όσο και για την τακτική των διοργανωτών, αλλά και του κινήματος αλληλεγγύης στον παλαιστινιακό λαό γενικότερα. Ο γράφων συμμετείχε ως μέλος της «Κ» στην ελληνική αποστολή του GFM.
Απαγόρευση της αποστολής
Στις 27 Δεκέμβρη αναμενόταν η άφιξη στο Κάιρο της συντριπτικής πλειοψηφίας των εθνικών αποστολών. Σύμφωνα με τα αρχικά σχέδια των διοργανωτών, κυρίως Αμερικάνων της αντιπολεμικής οργάνωσης Codepink (πρόκειται για «λίμπεραλς» που πρόσκεινται στη βάση του Δημοκρατικού Κόμματος και φλερτάρουν επικίνδυνα με τη διακυβέρνηση Ομπάμα), που κατέβαζε την πολυπληθέστερη αποστολή και διαχειριζόταν εξαρχής το λογιστικό και οργανωτικό κομμάτι (π.χ. κεντρική ενδοσυνεννόηση με emails, εκατοντάδων ανθρώπων που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους) και άλλων εθνικών αποστολών, όπως και της ελληνικής, το βράδυ της ίδιας μέρας θα συναντιόντουσαν όλες οι αντιπροσωπείες και θα συζητούσαν για τη μετάβαση στο Αλ-Αρίς και από κει στη Ράφα, στο αιγυπτιακό πέρασμα προς τη Γάζα, για τη διοργάνωση την παραμονή πρωτοχρονιάς μιας μεγάλης πορείας μέσα στη δοκιμαζόμενη Γάζα.
Λίγες μέρες πριν τις 27, το υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου ανακοίνωσε προς πάσα κατεύθυνση, ότι η αποστολή έχει απαγορευτεί, με το αιτιολογικό ότι πλήττει την… εθνική ασφάλεια της χώρας! Η προγραμματισμένη συγκέντρωση όλων των αντιπροσωπειών στις 27 απαγορεύτηκε ως πολιτική και… αντικαθεστωτική.
Εκ των πραγμάτων, αυτό προκάλεσε ένα τεράστιο χάος ασυνεννοησίας και αποσυντονισμού των αποστολών, που πλέον δεν είχαν άλλο δρόμο από το να δράσουν αυτόνομα, είτε να συνεργάζονται ad-hoc για συγκεκριμένες δράσεις, όπως την αποστολή πούλμαν στο Αλ-Αρίς. Το χάος αυτό ενέτεινε σημαντικά η στάση της αμερικάνικης διοργάνωσης (ομπρέλα Codepink), που μέχρι τις 29 το βράδυ υπονόμευε στην πράξη κάθε προσπάθεια από κοινού μετάβασης προς τα σύνορα. Οι Αμερικάνοι ήθελαν να κρατήσουν τον κόσμο στο Κάιρο και να τον απασχολήσουν με χαζοχαρούμενα δρώμενα, όπως: «συνέλευση σε φελούκες στο Νείλο», «συγκέντρωση με κεράκια σε πλατεία του Καΐρου», «χάπενιγκ» που θα προβάλλονταν μεν από αμερικάνικα δίκτυα τηλεόρασης, αλλά ταυτόχρονα θα μετέτρεπαν τους αλληλέγγυους σε συμπαθητικές θείτσες του ελέους, αφυδατώνοντας το συστατικό της πολιτικής καταγγελίας της συνενοχής της Δύσης στη γενοκτονία των Παλαιστινίων από την σιωνιστική κατοχή. Οσο για τις συνελεύσεις στις οποίες καλούσαν σε διάφορα ξενοδοχεία λίγα μέλη των εθνικών αντιπροσωπειών (λόγω της απαγόρευσης της μαζικής συνάθροισης), ανακοινώνονταν εν μέσω επευφημιών η απόφαση των διοργανωτών!
Τα πρώτα αισιόδοξα μηνύματα
Μια ομάδα Γάλλων (250 περίπου άτομα) έσπασε το γενικευμένο κλίμα αμηχανίας, αποκλείοντας τη γαλλική πρεσβεία και απαιτώντας να ασκηθεί πίεση από το γαλλικό κράτος στο αιγυπτιακό καθεστώς για να μεταβούν οι αλληλέγγυοι στη Γάζα. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκαν απόπειρες μετάβασης προς τη Ράφα με συνεργασίες αποστολών. Σε μια τέτοια απόπειρα συμμετείχε και η ελληνική αποστολή, που επιχείρησε με Γάλλους και Ινδούς να μεταβεί τη δεύτερη μέρα στο Αλ-Αρίς με τρία πούλμαν. Η ασφάλεια του καθεστώτος σταμάτησε τα πούλμαν λίγο έξω από το Κάιρο και οδήγησε τους αλληλέγγυους πίσω στα ξενοδοχεία τους.
Φωτεινή εξαίρεση της αμερικάνικης αντιπροσωπείας (αναφέρομαι στα «υψηλά» πρόσωπα) η Χέντι Επστίν, εβραία, επιζήσασα του ολοκαυτώματος, που άρχισε απεργία πείνας στην Ενωση Συντακτών Ξένου Τύπου. Σε εκείνη τη συγκέντρωση, δυναμικό παρών έδωσαν και στελέχη της αιγυπτιακής αντιπολίτευσης –ανάμεσά τους και «Αδελφοί Μουσουλμάνοι»– στηρίζοντας την αποστολή. Σε ένα καθεστώς δικτατορίας με μια τεράστια κοινωνική δύναμη (σε 1.500.000 υπολογίζεται η δύναμη των πολιτοφυλάκων του Μουμπάρακ μόνο στο Κάιρο), τέτοιες εκδηλώσεις επισύρουν εξοντωτικές ποινές (βασανιστήρια, πολύχρονους εγκλεισμούς) για τους αντιπολιτευόμενους Αιγυπτίους. Τα στελέχη της αντιπολίτευσης που βρίσκονταν εκεί γνώριζαν πολύ καλά το βαρύ τίμημα της αλληλεγγύης τους, εμπνέοντας με τη θαρραλέα τους στάση πολλούς από μας, που με τις πλάτες των δυτικών κυβερνήσεων ήμασταν καλυμμένοι τουλάχιστον όσον αφορά τα στοιχειώδη δημοκρατικά μας δικαιώματα και όμως τα είχαμε βρει σκούρα στο πρώτο στραβοπάτημα.
Ο ελιγμός του Μουμπάρακ
Στις 29 το απόγευμα, ένα αιφνιδιαστικό γεγονός έμελλε να διχάσει τους 1400. Οι διοργανωτές του Codepink επικοινώνησαν με μέλη όλων των εθνικών αντιπροσωπειών, ανακοινώνοντάς τους ότι κατόπιν παρέμβασης της κυρίας Μουμπάρακ (πρέσβειρα καλής θέλησης της UNESCO), οι αιγυπτιακές αρχές θα επέτρεπαν σε 100 άτομα από τα 1.400 να περάσουν στη Γάζα. Κάθε αντιπροσωπεία έπρεπε μέσα σε…15 λεπτά να ορίσει 1-2 άτομα για τα πούλμαν.
Υπήρξαν αντιπροσωπείες, όπως αυτή της Νοτίου Αφρικής (με έντονο το πολιτικό ένστικτο της επαγρύπνησης, λόγω απαρτχάιντ), που απέρριψαν αμέσως την πρόταση και άλλες, όπως αυτή των Ιταλών, που αποφάσισαν ότι έπρεπε να εμποδίσουν τα πούλμαν. Η πλειοψηφία όμως των εθνικών αντιπροσωπειών την αποδέχτηκε.
Δυστυχώς, η ελληνική αντιπροσωπεία, στην πλειοψηφία της, δέχτηκε την πρόταση, θεωρώντας ότι οι 100 ήταν μια αφετηρία για τους υπόλοιπους 1300 να συνεχίσουν την πίεση. Ο γράφων βρέθηκε στη μειοψηφία, που υποστήριξε ότι η πρόταση αυτή ήταν ένας ελιγμός του καθεστώτος, πως αν την αποδεχόμασταν θα βγάζαμε λάδι το καθεστώς, που προσπαθούσε να ξεφύγει από την μικρή κρίση που του προκαλούσαμε, αποκαλύπτοντας και δημοσιοποιώντας σε όλο τον κόσμο την αδιαλλαξία του και τη συνενοχή του στον αποκλεισμό της Γάζας. Υποστηρίξαμε πως μια «ηχηρή» άρνηση και καταγγελία του εμπαιγμού ήταν ο μόνος σωστός δρόμος. Επιπλέον, θα έπρεπε να είμαστε αρκετά επιφυλακτικοί με τις διαπραγματεύσεις των Αμερικάνων, που μέχρι τότε υπονόμευαν τη μετάβαση στη Ράφα.
Δεν πέρασε αρκετή ώρα, όταν το Al-Jazeera παρουσίασε τη θέση του υπουργείου Εξωτερικών, ότι οι 100 επιλέχθηκαν από το καθεστώς ως οι μόνοι σωστοί αλληλέγγυοι, ενώ οι υπόλοιποι 1300 ήταν ένα συρφετός από χούλιγκαν και συνωμότες! Οι διοργανωτές του GFM από την Παλαιστίνη, έστειλαν αμέσως μήνυμα στο Codepink να σταματήσει τα πούλμαν, τόσο για το προκλητικό και προσβλητικό μήνυμα του υπουργείου Εξωτερικών, όσο και για την προσπάθεια του καθεστώτος να ξεπλύνει με αυτό το χυδαίο τρόπο τις πομπές του. Ομως, την κρίσιμη στιγμή της απόφασης, οι ίδιοι είχαν στείλει μήνυμα ότι παρ’ όλες τις επιφυλάξεις τους, σέβονται την απόφαση της πλειοψηφίας.
Οι διοργανωτές του Codepink, με σημαντική κωλυσιεργία, κάλεσαν τα μέλη των αποστολών να μην πάνε με τα πούλμαν. Ηταν όμως πολύ αργά. Το σημείο αναχώρησης των πούλμαν είχε ανακοινωθεί σε όλους και άτομα που το μόνο κίνητρό τους ήταν να μπουν στην Γάζα, ανάμεσά τους και ύποπτα στοιχεία, γέμισαν τα πούλμαν. Η εβραία επιζήσασα του ολοκαυτώματος ήταν η μόνη εκ των Αμερικανών που στάθηκε γενναία μπροστά από τα πούλμαν για να τα σταματήσει. Οι υπόλοιποι της αμερικάνικης αποστολής επικαλούνταν την ιδιότητα του «non violent». Δεν μπορούσαν –έλεγαν– να επιβληθούν βίαια στη θέληση όσων ήθελαν να ταξιδέψουν στη Γάζα, ακόμα και αν αυτή η πράξη τίναζε την αποστολή στον αέρα! Εντέλει, οι Παλαιστίνιοι ειδοποιήθηκαν και συμπεριφέρθηκαν όπως άρμοζε σε εκείνους που θέλησαν να ικανοποιήσουν τις προσωπικές τους επιθυμίες σε βάρος της αποστολής. Σε 48 ώρες βρέθηκαν εκτός Γάζας, ενώ εντός Γάζας είχαν μια ψυχρή υποδοχή, που λίγο απείχε από περιφρόνηση.
Η διαδήλωση
Το κλείσιμο της αποστολής έγινε με μια διαδήλωση στην κεντρική πλατεία του Καΐρου στις 31 του μηνός. Οι αλληλέγγυοι δέχτηκαν επίθεση ασφαλιτών με πολιτικά και αποκλείστηκαν από ΜΑΤ στο πεζοδρόμιο, διαμαρτυρόμενοι για ώρες με παλμό ενάντια στον αποκλεισμό της Παλαιστίνης, με το νέο να μεταφέρεται από στόμα σε στόμα σε όλο το Κάιρο και να γίνεται θέμα στις αιγυπτιακές εφημερίδες. Ηταν το καλύτερο κλείσιμο της αποστολής.
Σε αυτό το σημείο, οφείλω να κάνω την αυτοκριτική μου, γιατί δεν συμμετείχα εξαρχής στην διαδήλωση, παρά μόνο ως αλληλέγγυος εκ των υστέρων, πετώντας από τις χαραμάδες του κλοιού των ΜΑΤ μπουκάλια με νερό στους διαδηλωτές. Υπέπεσα σε αριστερίστικο σφάλμα, θεωρώντας ότι η «αποικιοκρατική» αντίληψη που κυριαρχούσε ανάμεσα σε αρκετά μέλη των αντιπροσωπειών (κυρίως Ευρωπαίων), να υποδείξουν με διαδήλωση στους Αιγυπτίους τον… ορθό δρόμο της αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, θα σφράγιζε τον αντίκτυπο του γεγονότος. Επεσα έξω και οφείλω να συγχαρώ την πλειοψηφία της ελληνικής αποστολής, που συμμετείχε ενεργά στη διαδήλωση και παρά το μικρό της μέγεθος συνέβαλε τα μάλα στο να συρρικνωθεί η αρνητική τάση.
Συμπεράσματα
Η αναταραχή αυτή στο Κάιρο, έστω και για 5 μέρες, πόνεσε αρκετά το αιγυπτιακό καθεστώς που έβλεπε καθημερινά ρεπορτάζ σε όλα τα διεθνή και κυρίως στα αραβικά ΜΜΕ για τους 1400 περιφερόμενους που στερούνταν το αυτονόητο δικαίωμά τους να επισκεφτούν τη Γάζα. Συμπληρωματικά, βοήθησε και την αποστολή του Viva Palestina, το κονβόι των 150 φορτηγών με ανθρωπιστική βοήθεια, που για μέρες ακινητοποιήθηκαν στην Ακαμπα, επειδή αρνούνταν να νομιμοποιήσουν τον έλεγχο της αποστολής από ισραηλινό φυλάκιο-πέρασμα, όπως τους υποδείκνυαν οι Αιγύπτιοι. Οι επαφές, σε αυτές τις συνθήκες, ανάμεσα σε ανθρώπους απ’ όλο τον πλανήτη που στέκονται αλληλέγγυοι στον παλαιστινιακό λαό, προμηνύουν μια περαιτέρω ενδυνάμωση του διεθνούς κινήματος αλληλεγγύης.
Ταυτόχρονα, όμως, μπαίνει επιτακτικά η ανάγκη να ξεκαθαριστούν ζητήματα που άπτονται της τακτικής και της διοργάνωσης τέτοιων αποστολών. Το γενικό «συμφιλιωτικό πνεύμα» που επικρατεί πάντα στο τέλος, λόγω της παραγοντίστικης λογικής αρκετών επικεφαλής των αποστολών, εμποδίζει να φωτιστούν οι αδυναμίες και τα σοβαρά λάθη που πρέπει να ξεπεραστούν για να μην έχουμε τα ίδια βαρίδια στο μέλλον. Τα πούλμαν των 100 παραλίγο να μετατρέψουν την αποστολή σε τραγωδία. Η οπορτουνιστική αντίληψη, ότι πρέπει να εμφανίσουμε μια «νίκη» στο ακροατήριό μας, φάνηκε ολέθριος σύμβουλος στην προκείμενη περίπτωση. Επιπλέον, πρέπει να αξιολογούνται και οι στάσεις των διοργανωτών (όπως εν προκειμένω των στελεχών του Codepink). Σίγουρα, οι Παλαιστίνιοι έχουν ανάγκη από την άρση του μιντιακού αποκλεισμού στις ΗΠΑ και δραστηριότητες όπως του Codepink βοηθούν σ’ αυτή την κατεύθυνση. Την ίδια στιγμή, όμως, προκαλούν σημαντική φθορά στο διεθνές κίνημα αλληλεγγύης και στους Παλαιστίνιους. Αντί να υποστούν τον έλεγχο όλων των υπολοίπων (κυρίως Ευρωπαίων), σε κρίσιμες στιγμές επέβαλαν την άποψή τους. Ολα αυτά πρέπει να σταθμιστούν σωστά για τις επόμενες δράσεις αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη.
Σταύρος Σαγκριώτης
