Σύμφωνα με τον τελικό απολογισμό, τουλάχιστον 74 πρόσφυγες, μεταξύ των οποίων 19 παιδιά, έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες άλλοι ακόμα αγνοούνται μετά το φονικό ναυάγιο στα ανοιχτά της νότιας Ιταλίας.
Στις 26 Φεβρουαρίου, ένα ξύλινο σκάφος που μετέφερε πρόσφυγες βυθίστηκε εν μέσω δύσκολων καιρικών συνθηκών, ενώ προσπαθούσε να δέσει στην ακτή του Steccato di Cutro, ενός παραθαλάσσιου θέρετρου κοντά στην πόλη Crotone, στην περιοχή της Καλαβρίας. Το σκάφος μετέφερε περίπου 200 πρόσφυγες από το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, τη Σομαλία και το Ιράν, από τους οποίους μόνο 81 διασώθηκαν. Το ξύλινο σκαρί διαλύθηκε κυριολεκτικά πάνω στα βράχια. Ενα μωρό κάτω του ενός έτους ήταν μεταξύ των νεκρών, σύμφωνα με ιταλούς αξιωματούχους. Την προπερασμένη Κυριακή, δύτες εντόπισαν ένα ακόμη πτώμα στο Ιόνιο Πέλαγος και κατέβαλαν προσπάθειες για να το βγάλουν στη στεριά, σύμφωνα με την ιταλική κρατική τηλεόραση.
Είναι γνωστό ότι τα νέα της πολιτικής Μηταράκη – Μητσοτάκη, με τις βίαιες επαναπροωθήσεις, τα βασανιστικά pushbacks, έχουν φτάσει στα αυτιά τόσο των εκτοπισμένων μεταναστών και προσφύγων που προσπαθούν να περάσουν στην Ευρώπη όσο και των διακινητών, που προσπαθούν να καλύψουν τις διαρκώς μεταβαλλόμενες ανάγκες στο πεδίο για τους απελπισμένους «πελάτες» τους. Ως αποτέλεσμα, πρόσφυγες και διακινητές επιλέγουν, όπως έχουμε γράψει και στο παρελθόν, μια πολύ πιο δύσκολη και τρομερά επικίνδυνη διαδρομή, ώστε να αποφύγουν πάση θυσία τα pushbacks, την απευθείας διαδρομή Τουρκία-Ιταλία, παρακάμπτοντας την Ελλάδα!
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των διεθνών πρακτορείων, οι επιβαίνοντες στο σκάφος άρχισαν το ταξίδι με χαρά και επευφημίες, αναμένοντας να φτάσουν στην Ευρώπη για μια καλύτερη και πιο ασφαλή ζωή. Νεαροί πρόσφυγες βιντεοσκοπούσαν τον εαυτό τους πάνω στη βάρκα που έπλεε στα καταγάλανα νερά, και φώναζαν στα Ουρντού και στα Παστού «Ιταλία ερχόμαστε», «Ευρώπη ερχόμαστε»…
Λίγες μέρες μετά, δεκάδες από αυτούς έχασαν τη ζωή τους.
Ποιες ζωές έχουν σημασία τελικά;
Η τραγωδία της Καλαβρίας, παρότι έλαβε δυσανάλογη κάλυψη σε όλο το διεθνή Τύπο, ανέδειξε τη λιγότερο γνωστή φονική μεταναστευτική οδό από την Τουρκία απευθείας στην Ιταλία. Μας θυμίζει, όμως, επίσης, ότι τα σλόγκαν για την «Ευρώπη της αλληλεγγύης, του σεβασμού και της ισότητας» είναι κούφια λόγια και αποδεικνύει ότι δεν έχουν οι ζωές όλων την ίδια σημασία. Στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών, η Τζούντιθ Μπάτλερ έχει αναδείξει μέσα από τα βιβλία της (Σώματα με σημασία, Ευάλωτη ζωή: οι δυνάμεις του πένθους και της βίας), μελετώντας τις έννοιες της επισφάλειας και της τρωτότητας, ότι στον καπιταλισμό το ποιες ζωές και ποια σώματα μετράνε, έχουν σημασία, είναι συγκεκριμένο. Οι ζωές των αδύναμων, των περιθωριοποιημένων, των φτωχών και των μεταναστών δεν μετρούν, δεν θεωρούνται άξιοι αναγνώρισης στη σφαίρα της εμφάνισης, δεν μετράνε ως άνθρωποι.
Η Ευρώπη-φρούριο, με την αυστηροποίηση των πολιτικών ασύλου, την ενίσχυση της αποτροπής και τον περιορισμό και την ποινικοποίηση των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης, αλλά και με την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης στους πρόσφυγες, που βλέπουμε καθαρά και στην Ελλάδα με τη δίωξη υπερασπιστών των ανθρώπινων δικαιωμάτων, έρχονται να προστεθούν στο κάδρο των εγκλημάτων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, που δε διαφέρει σε τίποτα από ανάλογα ναυάγια στο Αιγαίο, προέκυψε επίσης και το ζήτημα της «ολιγωρίας» των αρχών.
Η ιταλική κυβέρνηση θα έπρεπε να είναι υπόλογη γιατί η Ακτοφυλακή δεν δραστηριοποιήθηκε αλλά παρέμεινε άπραγη κι ανέλαβε δράση μόνο όταν ήταν ήδη πολύ αργά. H εσκεμμένη αυτή ολιγωρία μάς θυμίζει την υπόθεση στα «δικά μας» με τους πρόσφυγες στον Εβρο, που επί σχεδόν ένα μήνα γίνονταν μπαλάκι ανάμεσα στις ελληνικές και τις τουρκικές αστυνομικές αρχές και παρέμεναν αποκλεισμένοι σε μια νησίδα τουποταμιού, νηστικοί και απελπισμένοι.
Τους άφησαν αβοήθητους
Επιστρέφοντας στα γεγονότα του ναυαγίου στην Ιταλία, αξίζει να δούμε κάποιες επιπλέον λεπτομέρειες. Τα ξημερώματα της Τετάρτης 22 Φεβρουαρίου, οι πρόσφυγες — συμπεριλαμβανομένων δεκάδων οικογενειών με μικρά παιδιά — επιβιβάστηκαν σε ένα σκάφος (τύπου αναψυχής) σε μια παραλία κοντά στη Σμύρνη, ενώ προηγουμένως, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, είχαν ξεκινήσει το ταξίδι τους με φορτηγό από την Κωνσταντινούπολη και αφού είχαν διασχίσει ένα δάσος με τα πόδια. Ξεκίνησαν από την ακτή χαρούμενοι και με την ελπίδα για το μετά, αλλά μόλις τρεις ώρες αργότερα το σκάφος υπέστη βλάβη στον κινητήρα. Οντας ακόμη στα ανοιχτά, έφτασαν οι διακινητές με ένα άλλο σκάφος, ένα παλιό ξύλινο (παραδοσιακό τουρκικό τύπου Gulet) και μετεπιβιβάστηκαν εν πλω στο νέο σκάφος. Οι διακινητές είπαν στους πρόσφυγες να κρυφτούν στο αμπάρι και να μην είναι κανείς ορατός πάνω στο κατάστρωμα και συνέχισαν το ταξίδι τους προς τα δυτικά.
Χωρίς σωσίβια ή καθίσματα, στριμωγμένοι στο πάτωμα, έβγαιναν μόνο για να πάρουν λίγο αέρα. Οι επιζώντες ανέφεραν ότι και το δεύτερο σκάφος είχε επίσης προβλήματα με τον κινητήρα, και σταματούσε κάθε λίγο και λιγάκι κατά τη διάρκεια της διαδρομής. Τρεις μέρες αργότερα, το Σάββατο 25 Φεβρουαρίου και ώρα 22:26, αεροσκάφος της Frontex που περιπολούσε στο Ιόνιο εντόπισε το σκάφος που κατευθυνόταν προς τις ιταλικές ακτές. Η αναφορά της Frontex ήταν ότι η πορεία του εν λόγω σκάφους «δεν έδειχνε σημάδια κινδύνου». Επλεε με ταχύτητα 6 κόμβων, με «καλή» άνωση.
Η Frontex έστειλε email στις ιταλικές αρχές στις 23:03 αναφέροντας ότι εντόπισε ένα άτομο στο επάνω κατάστρωμα και πιθανώς περισσότερα άτομα στο αμπάρι, που ανιχνεύτηκαν από θερμικές κάμερες, καθώς και ότι δεν φαίνονταν σωσίβια. Το email ανέφερε επίσης ότι είχε γίνει δορυφορικό τηλεφώνημα από το σκάφος προς την Τουρκία. Σε απάντηση της Frontex, η υπόθεση παραπέμφθηκε ως «δραστηριότητα της ναυτικής αστυνομίας».
Η ιταλική Guardia di Finanza (Οικονομική αστυνομία), η οποία έχει και συνοριακό και τελωνειακό ρόλο, έστειλε δύο περιπολίες για να «αναχαιτίσουν το σκάφος». Καθώς το τουρκικό σκάφος πλησίαζε τις ακτές της Καλαβρίας το βράδυ του Σαββάτου, σε ορισμένους από τους πρόσφυγες που επέβαιναν επετράπη να στείλουν μήνυμα στις οικογένειές τους, να τις ενημερώσουν για την επικείμενη άφιξή τους και να αποδεσμεύσουν το χρέος των 8.000 ευρώ που είχε συμφωνηθεί με τους διακινητές.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, τα ξημερώματα της Κυριακής 26 Φεβρουαρίου τα σκάφη της ιταλικής Οικονομικής Αστυνομίας επέστρεψαν στη βάση τους, χωρίς να έχουν προσεγγίσει το σκάφος, λόγω κακοκαιρίας. Γύρω στις 4 το πρωί, ντόπιοι ψαράδες στη νότια ακτή της Ιταλίας εντόπισαν φώτα στο σκοτάδι. Οι πρόσφυγες κουνούσαν απεγνωσμένα τους φακούς των κινητών τους από την κορυφή του σκάφους που είχε εγκλωβιστεί σε μια αμμώδη όχθη. Τα κύματα συνέχισαν να χτυπούν το σκάφος μέχρι που έσπασε στα βράχια. Ο ήχος ήταν παρόμοιος με αυτόν μιας έκρηξης, δήλωσαν οι επιζώντες.
Οι άνθρωποι απελπισμένοι έπεσαν στο παγωμένο νερό, προσπαθώντας να γλιτώσουν, ενώ πολλοί από αυτούς δεν ήξεραν κολύμπι. Η ιταλική Αστυνομία έφτασε στο σημείο στις 4:30 τα χαράματα, ενώ το Λιμενικό χρειάστηκε άλλη μια ώρα για να φτάσει στο σημείο. Μέχρι τότε, τα πτώματα είχαν ήδη βγει στην επιφάνεια του νερού.
ΥΓ. Η φασίστρια ιταλίδα πρωθυπουργός Μελόνι έχυσε αρχικά κροκοδείλια δάκρυα και εξέφρασε τη «βαθιά θλίψη για τους θανάτους», πολύ γρήγορα όμως πέρασε στη γνώριμη σε εμάς τακτική που ακολουθεί και ο «δικός μας» υπουργός Μετανάστευσης: κατηγόρια για τους διακινητές-δουλέμπορους που ωφελούνται από αυτά τα ταξίδια και προσφέρουν στους μετανάστες «την ψευδή προοπτική ενός ασφαλούς ταξιδιού». Εκλεισε αναμασώντας τη δέσμευση για αποτροπή, απώθηση και επιτήρηση: «Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να αποτρέψει τις αφίξεις και μαζί με αυτές την εξέλιξη τέτοιου είδους τραγωδιών, και θα συνεχίσει να το κάνει, πρώτα απ’ όλα καλώντας για συστηματική συνεργασία με τις χώρες αναχώρησης και προέλευσης»!
