Αίγυπτος

Το σύμβολο έπεσε, το καθεστώς παραμένει

Η 11η Φεβρουαρίου είναι αναμφίβολα μια ιστορική μέρα για τον αιγυπτιακό λαό. Η παραίτηση του Χόσνι Μουμπάρακ, ύστερα από 18 μέρες διαδηλώσεων από εκατομμύρια Αιγυπτίων, με 300 τουλάχιστον νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες, αποτελεί σε κάθε περίπτωση μια σημαντική νίκη του αντικαθεστωτικού κινήματος. Μια νίκη όμως που μπορεί να αποδειχθεί βραχύβια, αφού όλη η εξουσία πέρασε στο Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο, δηλαδή σε μια στρατιωτική χούντα. Πρόκειται για «μια αλλαγή στα πλαίσια του καθεστώτος, όχι αλλαγή του καθεστώτος», όπως εύστοχα τη χαρακτήρισε ο γνωστός σχολιαστής για τη Μέση Ανατολή, Αμίρ Ταχέρι, στην αραβική εφημερίδα «al – Sharq al – Awsat», με έδρα το Λονδίνο.
 

Τον ενθουσιασμό και την ευφορία για την παραίτηση του Μουμπάρακ διαδέχονται ο σκεπτικισμός, η ανησυχία και η αβεβαιότητα, καθώς οι κινήσεις και τα ανακοινωθέντα του Ανώτατου Στρατιωτικού Συμβουλίου μέχρι στιγμής ανταποκρίνονται ελάχιστα στα αιτήματα του αντικαθεστωτικού κινήματος και δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αμφιβολίας για τις προθέσεις και τις στοχεύσεις της στρατιωτικής ηγεσίας.
 

Στις 13 Φεβρουαρίου, το πενταμελές Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο ανακοίνωσε ότι αναλαμβάνει την ευθύνη για τη διακυβέρνηση της χώρας μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών, τη διάλυση της βουλής, την αναστολή του συντάγματος και το σχηματισμό μιας επιτροπής για την τροποποίηση του συντάγματος και την υποβολή στη συνέχεια των αλλαγών σε δημοψήφισμα. Λίγο αργότερα, ο πρωθυπουργός Αχμέντ Σαφίκ ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση που διορίστηκε από το Μουμπάρακ παραμένει ως μεταβατική, με προτεραιότητα την αποκατάσταση της «τάξης και της ασφάλειας» και την «καταπολέμηση της διαφθοράς». Οπως επισήμανε σε σχετικό ρεπορτάζ το «Αλ – Τζαζίρα», «η εξουσία βρίσκεται εξ ολοκλήρου στα χέρια του στρατού, που έχει αναλάβει το ρόλο του προέδρου και δίνει εντολές στην κυβέρνηση». Την ίδια μέρα, ο στρατός απομάκρυνε τις τέντες από την πλατεία Ταχρίρ και σημειώθηκαν συγκρούσεις με εκατοντάδες διαδηλωτές που ήθελαν να παραμείνουν στην πλατεία.
 

Στις 14 Φεβρουαρίου, το Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο εξέδωσε το 5ο ανακοινωθέν με το οποίο κάλεσε τους εργαζόμενους να σταματήσουν τις απεργίες και να συμβάλουν στην αναζωογόνηση της οικονομίας της χώρας, γιατί σ΄αυτή την ευαίσθητη περίοδο οδηγούν σε αρνητικά αποτελέσματα. Το ανακοινωθέν αυτό θεωρείται ότι ισοδυναμεί με τελευταία προειδοποίηση πριν από την έκδοση στρατιωτικής διαταγής απαγόρευσης των απεργιών και κάθε είδους κινητοποιήσεων, καθώς, όπως φαίνεται, ο στρατός φοβάται την εξάπλωση του απεργιακού κύματος σ’ όλη τη χώρα για αυξήσεις στους μισθούς και βελτίωση των συνθηκών εργασίας, αλλά και για την αποπομπή από διευθυντικές θέσεις ανθρώπων που συνδέονται με το καθεστώς Μουμπάρακ. Είχε προηγηθεί η συνάντηση 8μελούς ομάδας νεολαίων ακτιβιστών με το Στρατιωτικό Συμβούλιο, στους οποίους ανακοινώθηκε ότι θα τροποποιηθεί το σύνταγμα σε 10 μέρες και θα τεθεί σε δημοψήφισμα σε 2 μήνες. Επικεφαλής της επιτροπής των νομικών για την τροποποίηση τοποθετήθηκε συνταξιούχος δικαστικός.
 

Στις 15 Φεβρουαρίου, η στρατιωτική χούντα ανακοίνωσε ότι «ελπίζει να παραδώσει σε 6 μήνες την εξουσία σε πολιτική κυβέρνηση», που σημαίνει ότι μπορεί να δώσει στον εαυτό της παράταση για μερικούς μήνες ακόμη ή και επ’ αόριστο.

Μέχρι στιγμής, το Ανώτατο Στρατιωτικό Συμβούλιο εκδίδει μονομερείς αποφάσεις, χωρίς καμιά, ούτε για τους τύπους, διαβούλευση με εκπροσώπους της αντιπολίτευσης, ενώ βασικά αιτήματα του αντικαθεστωτικού κινήματος δεν έχουν ικανοποιηθεί, όπως η άρση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, η οποία παραπέμπεται στην «κατάλληλη ευκαιρία», η απελευθέρωση των χιλιάδων πολιτικών κρατούμενων, η κατάργηση των στρατιωτικών δικαστηρίων, η άμεση μεταβίβαση της εξουσίας σε πολιτική μεταβατική κυβέρνηση μέχρι την πραγματοποίηση προεδρικών και βουλευτικών εκλογών και η έρευνα για την τιμωρία των υ-πεύθυνων για το θάνατο και των τραυματισμό διαδηλωτών, πολλοί από τους οποίους έχουν ήδη εγκαταλείψει την Αίγυπτο.
 

Ο Μουμπάρακ, ο άνθρωπος σύμβολο του μισητού καθεστώτος, έπεσε, αλλά το καθεστώς παραμένει σχεδόν αλώβητο. Ο στυλοβάτης του καθεστώτος, ο στρατός, έχει ενισχύσει σημαντικά τη θέση του. Με την τακτική της ουδετερότητας απέναντι στις διαδηλώσεις, κατάφερε να ενισχύσει το κύρος του και τις λαϊκές ψευδαισθήσεις για τον πραγματικό ρόλο του, ώστε να μπορέσει να το παίξει «εγγυητής» των μεταρρυθμίσεων που διεκδικεί το αντικαθεστωτικό κίνημα.
 

Οταν η στρατιωτική ηγεσία και ο Λευκός Οίκος αντιλήφθηκαν ότι οι παραχωρήσεις του καθεστώτος δεν ικανοποιούσαν, ο εντολοδόχος αρχιβασανιστής αντιπρόεδρος Σουλεϊμάν με τη διορισμένη από το Μουμπάρακ κυβέρνηση δεν μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αποδεκτή από το αντικαθεστωτικό κίνημα μεταβατική λύση, η λαϊκή οργή φούντωνε, οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κλιμακώνονταν και το απεργιακό κύμα απλωνόταν επικίνδυνα, αποφάσισαν να αναλάβει εξ ολοκλήρου την εξουσία ο στρατός, ελλείψει μιας αξιόπιστης για τα αμερικάνικα και ισραηλινά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή εναλλακτικής πολιτικής λύσης. Ούτε η ηγεσία του στρατού ούτε πολύ περισσότερο οι Αμερικάνοι μπορούσαν να εμπιστευτούν κόμματα της αντιπολίτευσης με περιορισμένη πολιτική επιρροή, ούτε πολύ περισσότερο αντικαθεστωτικά κινήματα που γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια και ιδιαίτερα μέσα στη φωτιά της εξέγερσης. Ούτε φυσικά τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, το πιο οργανωμένο και μαζικό κίνημα, ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική (σχέσεις με το Ισραήλ), παρά τα διαπιστευτήρια νομιμοφροσύνης που έδωσε στη διάρκεια της εξέγερσης. Ακόμη και τον Μπαραντέι, που θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευρύτερα αποδεκτή μεταβατική λύση, όπως φαίνεται, δεν εμπιστεύονται οι Αμερικάνοι και οι Ισραηλινοί, λόγω της στάσης που κράτησε ως επικεφαλής της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας στο ζήτημα των πυρηνικών του Ιράκ και του Ιράν.
 

Κάθε μέρα που περνά γίνεται όλο και πιο φανερό ότι στόχος της στρατιωτικής χούντας είναι να διατηρήσει υπό τον πλήρη έλεγχό της τις πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, ώστε να δρομολογήσει τις πολιτικές εξελίξεις (τροποποίηση του συντάγματος, εκλογές) με τρόπο που θα θίγουν όσο το δυνατόν λιγότερο το υπάρχον καθεστώς και θα διασφαλίζουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο έλεγχο της εξουσίας από τη στρατιωτική κάστα καθώς και τα τεράστια οικονομικά της συμφέροντα.
 

Κατά πόσο θα εκπληρωθεί ο στόχος αυτός και πόσες παραχωρήσεις θα αναγκαστεί να κάνει ο στρατός εξαρτάται από τις αντιστάσεις που θα συναντήσει, από την αντοχή και τη δυναμική του αντικαθεστωτικού κινήματος, αλλά και από την ανάπτυξη του εργατικού και του απεργιακού κινήματος. Γι’ αυτό και πρωταρχικός στόχος της στρατιωτικής χού-ντας είναι η διάλυση των κινημάτων αυτών.
 

Αυτό που αναδεικνύει η λαϊκή εξέγερση στην Αίγυπτο είναι ότι όταν από την εργατική τάξη και τις πλατιές λαϊκές μάζες λείπει η ταξική πολιτική οργάνωση, αλλά άγονται και φέρονται από διάφορες αστικές πολιτικές δυνάμεις, είναι δύσκολο να κατακτήσουν ακόμη και στοιχειώδεις αστικοδημοκρατικές ελευθερίες και δικαιώματα, ιδιαίτερα σε περιόδους βαθιάς παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, όπως σήμερα.
 

Την ώρα που ο στρατός τυπικά κρατούσε στάση ουδετερότητας απέναντι στις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις, επιδίδονταν παράλληλα σε μια «οργανωμένη εκστρατεία», σύμφωνα με οργανώσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, εκφοβισμού, συλλήψεων και βασανισμών αντικυβερνητικών διαδηλωτών.
 

Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία που συγκέντρωσε η βρετανική εφημερίδα «Guardian» (10/2/11), ο αιγυπτιακός στρατός συνελάμβανε και βασάνιζε μυστικά ανθρώπους που υποπτευόταν ότι συμμετείχαν σε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Ο πραγματικός αριθμός των συλληφθέντων είναι άγνωστος, αλλά εκτιμάται από τις οργανώσεις για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα ότι ανέρχονται σε εκατοντάδες ή ακόμη και σε χιλιάδες από τις 25 Ιανουαρίου που ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις.
 

Πρόκειται για ανθρώπους που είτε συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, είτε παραβίασαν την απαγόρευση κυκλοφορίας, είτε αντιμίλησαν σε κάποιο αξιωματικό του στρατού, είτε απλά θεωρήθηκαν ύποπτοι ή ξένοι, ακόμη κι αν δεν ήταν, όπως δήλωσε στη «Guardian» ο Hossam Bahgat, επικεφαλής της «Αιγυπτιακής Πρωτοβουλίας για τα Προσωπικά Δικαιώματα». Σ’ αυτούς περιλαμβάνονται ακτιβιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δικηγόροι και δημοσιογράφοι, κάποιοι από τους οποίους υποβλήθηκαν σε ηλεκτροσόκ κατά την κράτησή τους από το στρατό. Ο ίδιος επισήμανε ότι από τις μαρτυρίες ανθρώπων που αφέθηκαν ε-λεύθεροι προκύπτει ότι ο στρατός επιδίδεται σε εκστρατεία εκφοβισμού για να σπάσει τις διαδηλώσεις.
 

Η «Guardian» παραθέτει επίσης τη δήλωση του Heba Morayef, ερευνητή της οργάνωσης «Human Rights Watch»: «Νομίζω ότι γίνεται ολοφάνερο ότι ο στρατός δεν είναι ουδέτερος. Ο στρατός δεν θέλει και δεν πιστεύει στις διαδηλώσεις κι αυτό συμβαίνει ακόμη και στο κατώτερο επίπεδο, με βάση τις ανακρίσεις». Η ίδια οργάνωση διαθέτει στοιχεία για 119 συλλήψεις από το στρατό, αλλά υποστηρίζει ότι ο πραγματικός αριθμός είναι πολύ μεγαλύτερος, γιατί ο στρατός δεν παραδέχεται ότι κάνει συλλήψεις, καθώς και στοιχεία για τουλάχιστον 5 περιπτώσεις συλληφθέντων που υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια. Ομως ένας από τους συλληφθέντες που αφέθηκε ελεύθερος δήλωσε στο «Reuters» ότι είδε τουλάχιστον 12 ανθρώπους που είχαν υποβληθεί σε ηλεκροσόκ την 1η Φεβρουαρίου.
 

Οι καταγγελίες αυτές επιβεβαιώνονται και από τον ανταποκριτή του «Αλ – Τζαζίρα» στο Κάιρο, Ayman Mohyeldin, ο οποίος συνελήφθη από το στρατό καθώς προσπαθούσε να μπει στην πλατεία Ταχρίρ όταν δήλωσε ότι είναι δημοσιογράφος και κρατήθηκε για μερικές ώρες. Ο άνθρωπος αυτός δήλωσε στο «Αλ – Τζαζίρα», μεταξύ άλλων, τα εξής:
«Απ’ όσα είδα και άκουσα, μπορώ να πω ότι πολλοί κρατούμενοι ξυλοκοπούνταν, ότι ο στρατός τους μεταχειριζόταν με πολύ βάναυσο τρόπο. Τους χαστούκιζαν, τους κλωτσούσαν. Ο στρατός προσπαθούσε ουσιαστικά να τους υποτάξει. Στην ουσία, ο στρατός μεταχειριζόταν αυτούς τους ανθρώπους ως αιχμαλώτους πολέμου. Ηταν πολίτες που εκλιπαρούσαν για την ασφάλεια και την αθωότητά τους. Πολλοί έκλαιγαν, λέγοντας ότι απλά συνελήφθηκαν σε λάθος στιγμή, όμως ο στρατός δεν έδειχνε κανένα έλεος. Κάποιοι κρατούμενοι είχαν χτυπηθεί άσχημα και άλλοι είχαν στο σώμα τους σημάδια μαστιγώματος, ενώ ένας στρατιώτης απειλούσε τους κρατούμενος με όπλο».
 

Ο ίδιος επισήμανε ότι όλοι οι κρατούμενοι που αφήνονταν ελεύθεροι αναγκάζονταν να υπογράψουν μια δήλωση που έλεγε ότι δεν θα επιχειρούσαν να επιστρέψουν στην πλατεία Ταχρίρ, αν δεν έπαιρναν προηγουμένως άδεια από το στρατό.
 

Ο στρατός στην Αίγυπτο δεν είναι μόνο θεσμός και μηχανισμός για την εξυπηρέτηση και την υπεράσπιση των συμφερόντων της αστικής τάξης, αλλά και πανίσχυρος καπιταλιστής. Οι επιχειρηματικές του δραστηριότητες απλώνονται σε όλους σχεδόν τους τομείς της οικονομίας και απασχολεί εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες, στην πλειοψηφία στρατιώτες που υπηρετούν τη θητεία τους. Δεν πληρώνει φόρους και δεν χρειάζεται άδειες για τις επιχειρήσεις του, ενώ τα κέρδη του δεν δημοσιοποιούνται ούτε είναι διαθέσιμα. Στις διευθυντικές θέσεις των επιχειρήσεων αυτών τοποθετούνται απόστρατοι ανώτεροι αξιωματικοί, οι οποίοι αποτελούν οργανικό κομμάτι της αστικής τάξης της χώρας.
 

Ο ακριβής αριθμός των ξενοδοχειακών μονάδων και των επιχειρήσεων που έχει στην κατοχή του είναι άγνωστος. Διαθέτει εργοστάσια κατασκευής στρατιωτικού εξοπλισμού, παραγωγής αυτοκινήτων, εργοστάσια ιματισμού και υπόδησης, παραγωγής συσκευών θέρμανσης, οικιακών συσκευών (κουζίνες, πλυντήρια κ.α) και σκευών, εμφιαλωμένου νερού και γκαζιού, φαρμακευτικών ειδών και ιατρικών ειδών. Διαθέτει τεράστιες φάρμες με την καλλιέργεια των οποίων όχι μόνο καλύπτει τις ανάγκες του στρατού σε τρόφιμα, αλλά διαθέτει και στην αγορά, φάρμες εκτροφής αγελάδων, ορνιθοτροφεία, ιχθυοτροφεία και εκτεταμένο δίκτυο παραγωγής και επεξεργασίας γαλακτοκομικών προϊόντων. Κατέχει επίσης κατασκευαστικές εταιρίες που αναλαμβάνουν μεγάλα έργα υποδομής, από την κατασκευή αυτοκινητόδρομων, γεφυρών, αποχετευτικών δικτύων, σχολείων και δημόσιων κτιρίων μέχρι την εγκατάσταση δικτύων ηλεκτρικού ρεύματος και τηλεπικοινωνιών.
 

Ενα από τα ντοκουμέντα του 2008 που έδωσε στη δημοσιότητα το Wikileaks και μιλά για τις επιχειρήσεις του αιγυπτιακού στρατού και το ρόλο που πιθανόν θα παίξει σε περίπτωση που ο Μουμπάρακ χάσει την εξουσία αναφέρει ότι ο στρατός είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα συνταχτεί με το διάδοχό του, αν ο τελευταίος υποσχεθεί ότι δεν θα παρέμβει στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του στρατού.
 

Είναι προφανές ότι ο αιγυπτιακός στρατός, πέρα από το ρόλο του ως θεσμός του αστικού κράτους, από την ίδια του τη θέση στην καπιταλιστική παραγωγή θα υπερασπίσει με νύχια και με δόντια τα τεράστια οικονομικά του συμφέροντα από τις διεκδικήσεις του εργατικού κινήματος και τις όποιες αστικοδημοκρατικές ελευθερίες και δικαιώματα που η στρατιωτική ηγεσία θεωρεί ότι μπορεί να τα θίξουν.