Στα χαρτιά παραμένει η συμφωνία Ρωσίας, ΗΠΑ, ΕΕ και Ουκρανίας, που υπογράφτηκε στις 17 Απρίλη στη Γενεύη, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης στην Ανατολική Ουκρανία, ενώ η κυβέρνηση του Κιέβου χάνει τον έλεγχο στην περιοχή, καθώς η ένταση κλιμακώνεται με την απόπειρα δολοφονίας του δημάρχου του Χάρκοβο, με νέες καταλήψεις κυβερνητικών κτιρίων, επιθέσεις και επέκταση των αυτονομιστικών κινητοποιήσεων σε περισσότερες πόλεις.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, έχουν καταληφθεί κυβερνητικά κτίρια, αστυνομικά τμήματα και τηλεοπτικά κέντρα σε τουλάχιστον 15 πόλεις στην Ανατολική Ουκρανία. Η πόλη Σλαβιάνσκ, με 140 χιλιάδες πληθυσμό, παραμένει υπό τον πλήρη έλεγχο των φιλορώσων αυτονομιστών από τις 12 Απρίλη, όταν καταλήφθηκε το αρχηγείο της αστυνομίας και κατασχέθηκε το οπλοστάσιο που υπήρχε σ’ αυτό και στη συνέχεια το δημαρχείο. Στην πόλη Ντονέτσκ, με ένα εκατομμύριο πληθυσμό, όπου στις 6 Απρίλη φιλορώσοι διαδηλωτές κατέλαβαν το δημαρχείο και λίγες μέρες αργότερα το περιφερειακό κυβερνείο, καταλήφθηκε στις 27 Απρίλη, χωρίς αντίσταση από την αστυνομία, το κτίριο της τοπικής τηλεόρασης. Στις 28 Απρίλη, επεκτάθηκε ο έλεγχος των φιλορώσων αυτονομιστών γύρω από το Σλαβιάνσκ με την κατάληψη από ένοπλους του δημαρχείου και του αρχηγείου της αστυνομίας, χωρίς να συναντήσουν και πάλι αντίσταση, στη γειτονική πόλη Κοστιαντινίφκα, με αίτημα τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για ομοσπονδοποίηση της Ουκρανίας. Στις 29 Απρίλη, στην πόλη Λουχάνσκ, πρωτεύουσα της περιφέρειας Λουχάνσκ με 470 χιλιάδες πληθυσμό, που απέχει μόλις 30 χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα, ένοπλοι φιλορώσοι κατέλαβαν, χωρίς να συναντήσουν αντίσταση, το αρχηγείο της αστυνομίας, το γραφείο του εισαγγελέα, τον τηλεοπτικό σταθμό και το περιφερειακό κυβερνείο. Μερικές χιλιάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το κατειλημμένο αρχηγείο της αστυνομίας απαιτώντας τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος και ανακηρύσσοντας την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουχάνσκ.
Με τον έλεγχο του Λουχάνσκ επεκτείνεται ο έλεγχος των φιλορώσων αυτονομιστών σε ολόκληρη την ανθρακοφόρα περιφέρεια του Ντονμπάς, όπου παράγεται το ένα τρίτο της βιομηχανικής παραγωγής της Ουκρανίας από μεγάλες μονάδες χαλυβουργίας και άλλα εργοστάσια βαριάς βιομηχανίας. Στις 30 Απρίλη, φιλορώσοι αυτονομιστές κατέλαβαν το δημαρχείο και το αρχηγείο της αστυνομίας στην πόλη Χορλίφκα, την οποία ανακήρυξαν τμήμα της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονέτσκ.
Συν τοις άλλοις, συνεχίζεται η ομηρία των 7 παρατηρητών του ΟΑΣΕ, που κρατούνται στο ελεγχόμενο από τους αυτονομιστές Σλαβιάνσκ, καθώς και μερικών δεκάδων ουκρανών στρατιωτών και πρακτόρων, με στόχο την ανταλλαγή τους με συλληφθέντες από τις αρχές του Κιέβου φιλορώσους αυτονομιστές.
Πανικός στο Κίεβο
Οι εξελίξεις στην ανατολική Ουκρανία προκαλούν πανικό στο Κίεβο. Είναι φανερό ότι η κυβέρνηση του Κιέβου δεν ελέγχει την αστυνομία στην Ανατολική Ουκρανία, ενώ ο στρατός δε διαθέτει συνοχή και είναι αποδιοργανωμένος, με αποτέλεσμα την αποτυχία της επιχείρησης ανακατάληψης του Σλαβιάνσκ.
Συνεπώς, αδυνατεί να θέσει υπό έλεγχο την κατάσταση στην Ανατολική Ουκρανία. Ηδη έχει χάσει πλήρως τον έλεγχο στις επαρχίες Ντονέτσκ και Λουχάνσκ και κινδυνεύει άμεσα να πάθει το ίδιο στο Χάρκοβο και στην Οδησσό.
Η βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν», σε σχετικό ρεπορτάζ στις 30 Απρίλη, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Η απροθυμία των δομών ασφάλειας να υπερασπίσουν τα δημόσια κτίρια από τις καταλήψεις αυτονομιστών ήταν ένα ζήτημα στην Ανατολική Ουκρανία από τις αρχές Απρίλη… Ομως τις τελευταίες μέρες, οι τοπικές δυνάμεις επιβολής του νόμου φαίνεται να έχουν ξεφύγει τελείως από την εξουσία του Κιέβου. Στο Λουχάνσκ, η αστυνομία καταστολής στεκόταν παθητικά σε μια αυλή, περικυκλωμένη από αυτονομιστές οπλισμένους με ρόπαλα και σφυριά. Η περιφερειακή διοίκηση δεν ελέγχει την αστυνομική της δύναμη. Η αστυνομία δεν κάνει τίποτα, δήλωσε στο Reuters ο Στανισλάβ Ρετσίνσκι, σύμβουλος του υπουργού Εσωτερικών στο Κίεβο».
Το ίδιο ρεπορτάζ περιγράφει σκηνές με ομάδες αστυνομικών να στέκονται δίπλα στις αποκαλούμενες ομάδες αυτοάμυνας και να μιλούν φιλικά, καθώς και με αστυνομικούς που δηλώνουν ανοιχτά ότι είναι με τη Ρωσία και ότι θα πάρουν μέρος στο δημοψήφισμα στις 11 Μάη στις περιοχές του Ντονέτσκ, του Χάρκοβο και του Λουχάνσκ, ότι τους έχουν αφαιρέσει τα υπηρεσιακά περίστροφα πριν από τρεις βδομάδες και δεν μπορούν να υπερασπίσουν ούτε τον εαυτό τους, ότι οι μισθοί τους είναι πολύ χαμηλοί (200-250 δολάρια) σε σχέση με τη Ρωσία, ότι συμπαθούν τους φιλορώσους ένοπλους στο Σλαβιάνσκ κ.ά.
Τις εκτιμήσεις αυτές επιβεβαίωσε ο ίδιος ο μεταβατικός πρόεδρος της Ουκρανίας Ολεξάντρ Τουρτσίνοφ στις 30 Απρίλη, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Associated Press. Απευθυνόμενος στους κυβερνήτες των περιφερειών στο Κίεβο, μεταξύ άλλων, δήλωσε: «Θα είμαι ειλικρινής. Σήμερα, οι δυνάμεις ασφάλειας δεν είναι σε θέση να θέσουν γρήγορα υπό έλεγχο την κατάσταση στις περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ. Τα σώματα ασφάλειας είναι ανίκανα να εκπληρώσουν τα καθήκοντά τους της προστασίας των πολιτών. Είναι ανήμπορα σ’ αυτά τα ζητήματα. Επιπλέον, μερικές από τις μονάδες αυτές είτε βοηθούν είτε συνεργάζονται με τρομοκρατικές οργανώσεις».
Στη συνέχεια, δίνοντας οδηγίες στους κυβερνήτες να προσπαθήσουν να αποτρέψουν την απειλή κατάληψης περισσότερων κεντρικών και νότιων περιοχών, πρόσθεσε: «Μισθοφόροι και ειδικές μονάδες που δρουν σε ουκρανικό έδαφος έχουν αναλάβει το καθήκον να επιτεθούν σ’ αυτές τις περιοχές. Να γιατί τονίζω: Είναι καθήκον μας να σταματήσουμε την εξάπλωση της τρομοκρατικής απειλής πρώτα απ’ όλα στις περιοχές του Χάρκοβο και της Οδησσού».
Αναποτελεσματικές οι κυρώσεις
Στις συνθήκες αυτές, ο Λευκός Οίκος ανεβάζει ψηλά τους τόνους της αντιπαράθεσης και ανακοίνωσε νέες κυρώσεις, με στόχο να πιέσει τη Ρωσία να περιορίσει τη δράση των φιλορώσων αυτονομιστών στην Ανατολική Ουκρανία. Συγκεκριμένα, στις 28 Απρίλη ανακοινώθηκαν από το Λευκό Οίκο κυρώσεις (ταξιδιωτική απαγόρευση και πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων) εναντίον εφτά ιδιωτών που ανήκουν στο στενό κύκλο του Πούτιν και δεκαεφτά ρωσικών εταιριών. Μεταξύ των ιδιωτών είναι ο Ιγκόρ Σετσίν, πρόεδρος της ρωσικής κρατικής εταιρίας πετρελαίου Rosneft, ο Αλεξέι Πουσκόφ, επικεφαλής της επιτροπής διεθνών υποθέσεων της Δούμας και ο Ντμίτρι Κόζακ, αναπληρωτής πρωθυπουργός. Σημειωτέον ότι οι κυρώσεις στον πρόεδρο της Rosneft δεν έχουν επιπτώσεις στις δραστηριότητες της εταιρίας, ούτε στα σχέδιά της να εξαγοράσει τον τομέα εμπορίας πετρελαίου της αμερικάνικης τράπεζας Morgan Stanley. Οι ρωσικές εταιρίες που μπαίνουν στη μαύρη λίστα είναι ιδιωτικές και ελέγχονται από τρεις καπιταλιστές που έχουν δεσμούς με τη ρωσική ηγεσία. Αξίζει να σημειωθεί ότι και ο ίδιος ο Ομπάμα εξέφρασε το σκεπτικισμό του για την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων αυτών.
Από την πλευρά της ΕΕ υπάρχει απροθυμία σύμπλευσης με την Ουάσιγκτον ως προς την σκληρότητα των κυρώσεων. Παρά τις πιέσεις που δέχεται από το Λευκό Οίκο, η στάση της είναι συγκρατημένη, ο τόνος των αντιδράσεων απέναντι στη Ρωσία χαμηλός και άσφαιρα τα πυρά των κυρώσεων που ανακοινώθηκαν στις 29 Απρίλη, λόγω της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία και των στενών οικονομικών σχέσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές και λόγω των διαφωνιών στις γραμμές της ΕΕ.
Οι ευρωπαϊκές τράπεζες και επιχειρήσεις είναι πολύ περισσότερο εκτεθειμένες στη ρωσική οικονομία από τις αμερικάνικες. Το εμπόριο Ρωσίας-ΕΕ ανήλθε στα 370 δισ. δολάρια το 2012, ενώ το εμπόριο Ρωσίας-ΗΠΑ ήταν μόλις 26 δισ. την ίδια χρονιά. Επίσης, το 25% περίπου των αναγκών της ΕΕ σε φυσικό αέριο και το 35% της Γερμανίας καλύπτεται από τη Ρωσία. Συν τοις άλλοις, υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στη Δυτική και στην Ανατολική Ευρώπη ως προς τη στάση απέναντι στη Ρωσία στο ζήτημα της Ουκρανίας, αλλά και μέσα στις γραμμές των δύο αυτών στρατοπέδων. Η Πολωνία και τα τρία βαλτικά κράτη είναι τα «γεράκια», ενώ η Ουγγαρία, η Σλοβακία, η Τσεχία και η Βουλγαρία δείχνουν «περισσότερη κατανόηση» στη θέση της Ρωσίας. Στη Δυτική Ευρώπη, η Βρετανία είναι πιο κοντά με τα «γεράκια», η Γερμανία είναι αποφασισμένη να κρατήσει ανοιχτό το διάλογο με το Κρεμλίνο, ενώ η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Κύπρος τάσσονται ενάντια στην επιβολή σοβαρών κυρώσεων στη Ρωσία.
Σαν αποτέλεσμα, οι νέες κυρώσεις περιορίστηκαν μόνο σε κάποια πρόσωπα. Συγκεκριμένα, προστέθηκαν δεκαπέντε ακόμη ιδιώτες στη λίστα των κυρώσεων, ανεβάζοντας σε 48 τα πρόσωπα στα οποία έχει επιβληθεί ταξιδιωτική απαγόρευση στις 28 χώρες μέλη της ΕΕ και πάγωμα των περιουσιακών τους στοιχείων, αλλά καμιά κύρωση σε ρωσικές τράπεζες και εταιρίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάμεσα στους δεκαπέντε ιδιώτες υπάρχουν μόνο δύο κυβερνητικοί αξιωματού-χοι, ο στρατηγός Βαλερί Γερασίμοφ, αρχηγός του ρωσικού Γενικού Επιτελείου, και ο Ντμίτρι Κόζακ, αναπληρωτής πρωθυπουργός. Οι υπόλοιποι είναι επικεφαλής φιλορωσικών πολιτοφυλακών και διαδηλωτές που έχουν καταλάβει κτίρια στην Ανατολική Ουκρανία, οι περισσότεροι ελάχιστα γνωστοί.
Παρόλο που ο Πούτιν σε πρόσφατη ομιλία του κατονόμασε για πρώτη φορά το Λευκό Οίκο ως βασικό υποκινητή και υπεύθυνο εξαρχής για την κρίση στην Ουκρανία, αν και κατάφερε για αρκετό διάστημα να παραμείνει στη σκιά, το Κρεμλίνο κρατά γενικά χαμηλούς τόνους, δηλώνει ότι δε θα απαντήσει με κυρώσεις και διαβεβαιώνει ότι δεν έχει πρόθεση να επέμβει στρατιωτικά στην Ανατολική Ουκρανία. Ταυτόχρονα, δεν κάνει καμιά κίνηση αποκλιμάκωσης της έντασης και είναι βέβαιο ότι σ’ αυτή τη φάση οι πιέσεις που ασκούνται κυρίως από τους Αμερικάνους, είτε με τη μορφή κυρώσεων και απειλών είτε με τη συγκέντρωση νατοϊκών στρατευμάτων κοντά στα ρωσικά σύνορα, δεν πρόκειται να αναγκάσουν τη ρωσική ηγεσία να κάνει πίσω. Γιατί χρειάζεται τη συντήρηση της έντασης στην Ανατολική Ουκρανία και την κλιμάκωσή της, αν χρειαστεί, ως διαπραγματευτικό όπλο για να πετύχει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το μάξιμουμ των όρων της, την ομοσπονδοποίηση της Ουκρανίας με διευρυμένες εξουσίες στις περιφερειακές κυβερνήσεις και την ουδετερότητα της Ουκρανίας, προκειμένου να κρατήσει το ΝΑΤΟ μακριά από τα σύνορά της.
Είναι επίσης βέβαιο, ότι οι συνθήκες που επικρατούν στην ανατολική Ουκρανία δεν επιτρέπουν τη στοιχειωδώς ομαλή διεξαγωγή των προεδρικών εκλογών της 25ης Μάη, γεγονός που εξυπηρετεί το Κρεμλίνο, γιατί εκ των πραγμάτων το αποτέλεσμά τους θα μπορεί να αμφισβητηθεί και να ακυρωθεί.
