Τι κρύβεται πίσω από το αμερικάνικο «Shut Down»; (2)

 

Καθώς η διαμάχη γύρω από τον πολυσυζητημένο νόμο για την Υγεία (Obamacare), η εφαρμογή του οποίου ξεκίνησε την περασμένη βδομάδα, συνεχίζεται ακάθεκτη, όπως και το περιβόητο «shut down» (κλείσιμο) μέρους του αμερικάνικου δημοσίου (με αποτέλεσμα γύρω στιςς 500.000 δημόσιοι υπάλληλοι, έναντι 800.000 που ήταν την πρώτη βδομάδα, καθώς το Πεντάγωνο ζήτησε την επιστροφή των υπαλλήλων του στη δουλειά, να παραμένουν στα σπίτια τους και άλλοι 1.500.000 να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο να πληρωθούν με καθυστέρηση), ας επιχειρήσουμε να εμβαθύνουμε λίγο παραπάνω στα γεγονότα που διαδραματίζονται αυτόν τον καιρό στις ΗΠΑ.
 

Εδώ και δύο περίπου χρόνια, ένας νέος όρος εισήχθη στο διεθνές οικονομικό λεξιλόγιο. Ο όρος «δημοσιονομικός γκρεμός». Αναφέρεται στον «μπαμπούλα» μιας χρεοκοπίας του αμερικάνικου δημοσίου, που έκανε την εμφάνισή του τον Αύγουστο του 2011, όταν ο Ομπάμα δήλωσε ότι δεν μπορεί να εγγυηθεί αν οι ηλικιωμένοι Αμερικανοί θα πάρουν στα χέρια τους τις επιταγές των συντάξεών τους στην περίπτωση που δεν επέλθει συμφωνία στο Κογκρέσο για την αύξηση του ορίου του ομοσπονδιακού χρέους. Μετά από πολλά χρόνια, στη διάρκεια των οποίων το δημόσιο χρήμα έρρεε άφθονο, χρηματοδοτώντας αιματηρούς πολέμους στο εξωτερικό (Ιράκ, Αφγανιστάν) και στηρίζοντας τους καπιταλιστικούς κολοσσούς, σύμφωνα με το δόγμα «too big to fail» (πολύ μεγάλος για να καταρρεύσει), ήρθε η ώρα του λογαριασμού. Οπως όλα τα αστικά κράτη που… σέβονται τον εαυτό τους, το αμερικάνικο κράτος έσπευσε να επιβεβαιώσει τα λόγια του γερο-Κάρολου, που ενάμιση αιώνα πριν βροντοφώναζε, ότι το δημόσιο χρέος είναι το «πιστεύω» του κεφαλαίου και πως το μόνο πράγμα που πραγματικά «ανήκει» στο λαό είναι το δημόσιο χρέος του[1].
 

Η έκρηξη του χρέους του αμερικάνικου δημοσίου αποτυπώθηκε με νούμερα στην επισκόπηση του προϋπολογισμού και της οικονομίας που έκανε το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) στις αρχές αυτού του χρόνου[2]. Σ’ αυτή διαβάζουμε ότι το ετήσιο έλλειμμα το 2013, παρά το γεγονός ότι μειώθηκε στο μισό σε σχέση με την περίοδο της κορύφωσης της τελευταίας κρίσης (2009), εξακολουθεί να υπερβαίνει όλα τα ετήσια ελλείμματα των ετών μεταξύ του 1947 και του 2008 και να φουσκώνει το συνολικό χρέος. Το συνολικό χρέος προς ιδιώτες εκτιμάται ότι θα αυξηθεί στο 76% του ΑΕΠ μέχρι το τέλος του χρόνου, σημειώνοντας το μεγαλύτερο ποσοστό του από το 1950! Αυτό θα συνεχιστεί για όλη την ερχόμενη δεκαετία, όπως προβλέπει το CBO, με το χρέος προς ιδιώτες να εκτινάσσεται πλέον σε επίπεδα που δεν είχαν ποτέ εμφανιστεί σε όλη την περίοδο μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
 

Ανοίγοντας μία παρένθεση θα θέλαμε να σημειώσουμε δύο πράγματα. Πρώτον, ότι το αμερικάνικο χρέος προς ιδιώτες αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου χρέους (γύρω στα 3/4). Το υπόλοιπο είναι ενδοκυβερνητικό χρέος, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου αφορά σε χρέος προς τα ασφαλιστικά ταμεία, τα αποθεματικά των οποίων λεηλάτησε το αμερικάνικο κράτος επί σειρά ετών. Δεύτερον, ότι οι προβλέψεις του CBO δεν είναι και τόσο…
ακριβείς. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι σε αντίστοιχη έκθεση για τον προϋπολογισμό και την οικονομία που έγινε το 2009[3], προβλεπόταν ότι το 2013 το ετήσιο έλλειμμα θα πέσει στα 257 δισ. δολάρια (1.5% του ΑΕΠ), ενώ στην τελευταία έκθεση[2] το ετήσιο έλλειμμα για το 2013 αναφέρεται ότι θα φτάσει στα 845 δισ. δολάρια (5.3% του ΑΕΠ), δηλαδή θα υπερτριπλασιαστεί σε σχέση με αυτό που προβλεπόταν τέσσερα χρόνια πριν! Για δε το συνολικό δημόσιο χρέος, στην έκθεση του 2009 η πρόβλεψη για το 2013 ήταν ότι θα έφτανε τα 13.7 τρισ. δολάρια, ενώ στην πιο πρόσφατη έκθεση αναφέρεται ότι το χρέος θα φτάσει τα 17 τρισ. δολάρια, δηλαδή περίπου 25% περισσότερο. Αυτά καλό είναι να τα έχουμε υπόψη μας, για να γνωρίζουμε πόση βάση θα πρέπει να δίνουμε στις διάφορες «προβλέψεις» που κάνουν τα οικονομικά επιτελεία των κυβερνήσεων, ακόμα και πέραν του Ατλαντικού (εκεί που υποτίθεται ότι το κράτος… δουλεύει ρολόι). 
 

Ποια η απάντηση των αμερικάνικων κυβερνήσεων στην έκρηξη του δημόσιου χρέους; Ακόμη περισσότερα δάνεια! Δάνεια όχι μόνο από το εσωτερικό αλλά και από το εξωτερικό, όπως δείχνει ο Πίνακας 1 που συντάξαμε σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ[4]. Οπως φαίνεται, από τον πίνακα αυτό, το μακροπρόθεσμο χρέος της κεντρικής κυβέρνησης των ΗΠΑ (δηλαδή ομόλογα και διάφορα χρεόγραφα με ημερομηνία λήξης πάνω από ένα χρόνο) εκτινάχθηκε κατά 120% από το 2008 μέχρι το 2013, σε αντίθεση με το βραχυπρόθεσμο που –αν και σημείωσε αύξηση κοντά στο 80% κατά την ίδια χρονική περίοδο– σημείωσε τη μεγάλη αύξηση το 2009 (μεσούσης της κρίσης δηλαδή) και έκτοτε μειώνεται σταδιακά. Τι σημαίνει αυτό; Οτι το αμερικάνικο κράτος δανείστηκε πολλά λεφτά από το εξωτερικό (της τάξης του 30% του ΑΕΠ) με μακροπρόθεσμα δάνεια, τα λεφτά των οποίων έχουν καταναλωθεί, δεν υπάρχουν πλέον.
 

Το Κογκρέσο έχει επανειλημμένα αυξήσει το όριο δανεισμού, προκειμένου να καλυφθούν τα κρατικά έξοδα. Τελευταία φορά ήταν τον περασμένο Μάη, με το όριο δανεισμού να αυξάνεται στα 16.7 τρισ. δολάρια. Επειδή όμως στο μεσοδιάστημα δεν πάρθηκε απόφαση για παραπέρα αύξηση του ορίου δανεισμού, το αμερικάνικο υπουργείο Οικονομικών κατέφυγε σε «έκτακτα μέτρα», για να δανειστεί χρήματα χωρίς να εγγραφούν στο δημόσιο χρέος. Τα έκτακτα αυτά μέτρα αφορούσαν αναστολή χρηματοδότησης ασφαλιστικών ταμείων, εξαργύρωση ομολόγων πριν τη λήξη τους κτλ. 
 

Κι αυτά τα μέτρα, όμως, είναι ανεπαρκή. Πρόσφατα, το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου έκανε την εκτίμηση ότι η δυνατότητα εξοικονόμησης χρημάτων μέσω αυτών των έκτακτων μέτρων θα εξαντλούνταν μέχρι τα τέλη του Οκτώβρη[5]. Αν, επομένως, δεν αυξηθεί το νομοθετημένο όριο του δημόσιου χρέους, τότε η πτώχευση του αμερικάνικου δημοσίου θα βρίσκεται προ των πυλών.
 

Ποιο θα είναι το αποτέλεσμα από μία τέτοια εξέλιξη δεν είναι και τόσο δύσκολο να το φανταστεί κανείς. Αναφέρει το ΔΝΤ στην τελευταία έκθεσή του[6]: «Ενώ η ζημιά στην αμερικάνικη οικονομία από ένα βραχύ κλείσιμο (σ.σ. του αμερικάνικου δημοσίου) πιθανώς να είναι περιορισμένη, ένα πιο μακροχρόνιο κλείσιμο θα ήταν αρκετά επιζήμιο. Ακόμη πιο σημαντικό είναι το ότι μια αποτυχία για γρήγορη αύξηση του ορίου δανεισμού θα οδηγήσει τις ΗΠΑ σε μια επιλεκτική χρεοκοπία, που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στην παγκόσμια οικονομία». 
 

Μέχρι στιγμής, το πλεονέκτημα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού να δανείζεται από το εξωτερικό οφείλεται στο γεγονός ότι το δολάριο χρησιμεύει ως αποθεματικό νόμισμα, δηλαδή οι περισσότερες χώρες έχουν τα συναλλαγματικά τους αποθέματα σε δολάρια. Κανείς, όμως, δεν μπορεί να γνωρίζει για πόσο θα συνεχίζεται αυτό, αν το χρέος του αμερικάνικου κράτους συνεχίσει να διογκώνεται. Κι αυτό γιατί, για να καλυφθεί το χρέος, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (FED) τυπώνει αβέρτα νόμισμα. Αυτό όμως δε μπορεί να το κάνει ανεξέλεγκτα γιατί τότε το δολάριο κινδυνεύει να υποτιμηθεί και οι φωνές για την εγκατάλειψή του ως νομισματικού αποθέματος θα δυναμώσουν[7]. 
 

Γι’ αυτό και οι Ρεπουμπλικάνοι αντιδρούν στην άνευ όρων αύξηση του ορίου δανεισμού (debt ceiling). «Δεν μπορούμε να αυξάνουμε το όριο δανεισμού, χωρίς να κάνουμε κάτι γι’ αυτό που μας αναγκάζει να δανειζόμαστε περισσότερα χρήματα και να ζούμε πέρα από τις δυνατότητές μας». Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει παρόμοιες δηλώσεις από τους αστούς πολιτικούς ή δημοσιοπαπαρολογούντες στη χώρα μας; Ηρθε η ώρα να τις ακούσουμε και από τα χείλη του προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, του ρεπουμπλικανού Τζον Μπρέμερ[8]. Ενας άλλος βουλευτής των Ρεπουμπλικανών περιέγραψε πιο ανάγλυφα το όριο δανεισμού, παρομοιάζοντάς το με «συναγερμό καπνού», τον οποίο οι Δημοκρατικοί θέλουν να καταργήσουν, σε αντίθεση με τους Ρεπουμπλικανούς που θέλουν να σβήσουν τη φωτιά[8]! 
 

Οσο κι αν γελάσει κανείς με τα παραπάνω βαρύγδουπα λόγια, θα πρέπει να παραδεχτεί ότι από την πλευρά τους (των συμφερόντων της αμερικάνικης κεφαλαιοκρατίας) οι Ρεπουμπλικανοί βουλευτές δεν έχουν και τόσο άδικο. Τι ζητούν; Για κάθε δολάριο που θα δανείζεται το αμερικάνικο κράτος να προβλέπονται ισόποσες μειώσεις στις δαπάνες. Επειδή δε το να βάλει κανείς χέρι στο κεφάλαιο (ειδικά σε συνθήκες κρίσης, όπως η σημερινή) ή στις «αμυντικές» δαπάνες συνιστά γι’ αυτούς έγκλημα καθοσιώσεως, τι μένει τελικά; Αγρια φορολογία, περικοπές στις κοινωνικές δαπάνες και όλα αυτά τα «καλούδια», στα οποία καταφεύγει το κράτος για να κάνει… οικονομία. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται και οι περικοπές των 85 δισ. δολαρίων (μόνο για φέτος),  τις οποίες ενέκρινε ο «καλός» Ομπάμα και αποφασίστηκαν τον περασμένο Μάρτη. Το περίφημο Sequester, που σημαίνει κατάσχεση.
 

Αν και δεν υπάρχουν ακόμη ολοκληρωμένα στοιχεία για την έκταση των περικοπών που αποφασίστηκαν, ο αμερικάνικος Τύπος βρίθει δημοσιευμάτων που αναφέρουν ορισμένες μόνο πλευρές των επιπτώσεων αυτής της «κατάσχεσης» στον αμερικάνικο λαό. Ιδού ορισμένες από αυτές, όπως αναφέρονται σε πρόσφατο δημοσίευμα του Ρόιτερς[9]: 
 

1. Το sequester σημαίνει 57.000 λιγότερα φτωχά παιδιά σε προσχολικά προγράμματα αυτό το χρόνο. 2. Τα σχολικά προγράμματα που χρηματοδοτούνται από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση για φτωχές κοινότητες και ανάπηρα παιδιά χτυπήθηκαν δυσανάλογα από το sequester. Το ποσό των ομοσπονδιακών χρηματικών πόρων στους προϋπολογισμούς σχολείων είναι κατά μέσον όρο 8%, αλλά αυξάνεται στο 50% σε ορισμένες περιοχές. 3. 140.000 οικογένειες κινδυνεύουν να μην πάρουν στεγαστικό επίδομα, καθώς διάφορες κρατικές υπηρεσίες σε όλη τη χώρα προχωρούν σε μειώσεις των δαπανών τους. 4. 900.000 θέσεις εργασίας κινδυνεύουν να χαθούν (επικαλείται εκτίμηση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου). Ο κατάλογος συνεχίζεται και συμπληρώνεται με παλαιότερο δημοσίευμα της Ουάσινγκτον Ποστ[10], που αποκάλυπτε ότι σε δημοσκόπηση για λογαριασμό της εφημερίδας και του ABC, το 37% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι χτυπήθηκε από το sequester (οι μισοί επλήγησαν σοβαρά).
 

Αν το πετσόκομμα αφορούσε μόνο κάποιους καραβανάδες ή την εγκατάλειψη των εθνικών πάρκων, όπως αναφέρουν κάποια δημοσιεύματα, το πρόβλημα δε θα ήταν τόσο σημαντικό. Οταν, όμως, «αντικαρκινικές κλινικές σε όλη τη χώρα έχουν αρχίσει να διώχνουν χιλιάδες ασθενείς του Medicare (σ.σ. πρόγραμμα περίθαλψης για τους ηλικιωμένους), κατηγορώντας τις περικοπές του sequester»[10], όπως αναφέρει η Ουάσινγκτον Ποστ, ή όταν πέφτει πετσόκομμα ακόμη και στα επιδόματα ανεργίας, όπως αναφέρει η Χάφινγκτον Ποστ [11], δίνοντας μάλιστα και συγκεκριμένους αριθμούς σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως για την Καλιφόρνια όπου τα επιδόματα ανεργίας πετσοκόβονται κατά 18%(!), τότε τα πράγματα σοβαρεύουν. Είναι τόσο αδίστακτοι που πετσοκόβουν τα επιδόματα ανεργίας τη στιγμή που η ανεργία στις ΗΠΑ εξακολουθεί να βρίσκεται σε ψηλά (για τα στατιστικά δεδομένα της χώρας) επίπεδα για έκτη συνεχή χρονιά, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη περίοδο με υψηλή ανεργία των τελευταίων 70 χρόνων, όπως επισημαίνει το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου[12], το οποίο επισημαίνει ότι τα επιδόματα ανεργίας ήταν ο τομέας στον οποίο συρρικνώθηκαν περισσότερο οι κρατικές δαπάνες το 2012!
 

Σημειώνει το Κέντρο Δημοσιονομικών καιΠολιτικών Προτεραιοτήτων[13]: «Τα τρία πέμπτα των εξοικονομήσεων που αποφασίστηκαν προέρχονται από περικοπές και όρια στις δαπάνες ελαστικών προγραμμάτων, εκτός της Αμυνας. Αυτό το μέρος του προϋπολογισμού περιλαμβάνει σειρά τοπικών προγραμμάτων που εκτείνονται από τη δημόσια υγεία, την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και την οικονομική ανάπτυξη μέχρι τις έρευνες για την υγεία και την επιστήμη, την περιβαλλοντική προστασία, τις μεταφορές και την επιβολή του νόμου (εξαιρούνται υποχρεωτικά προγράμματα όπως Κοινωνική Αφάλιση, Medicare και Medicaid). Τα όρια χρηματοδότησης που έχουν θεσπιστεί –μη συμπεριλαμβάνοντας τις περικοπές που θα απαιτηθούν από το 2014 μέχρι το 2021– θα συρρικνώσουν τις δαπάνες (εκτός Αμυνας) ως ποσοστό του ΑΕΠ στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1962».
 

Νομίζουμε ότι δεν χρειάζονται περισσότερα για να καταλάβει κανείς ποιος είναι αυτός που θα πληρώσει το μάρμαρο.
 

Για το αν υπάρχει προοπτική δε θα απαντήσουμε εμείς. Θα δώσουμε το λόγο σε έναν οικονομολόγο υπεράνω πάσης υποψίας. Στον Πολ Κρεγκ Ρόμπερτς[14], ο οποίος σε μία ασυνήθιστη κρίση ειλικρίνειας παραδέχτηκε τα παρακάτω:
 

«Η πραγματική κρίση είναι ότι οι θέσεις εργασίας που εξάγουν οι αμερικάνικες εταιρίες έχουν μειώσει σε μόνιμη βάση τα φορολογικά έσοδα, μεταφέροντας αυτό που θα αποτελούσε καταναλωτικό εισόδημα, αμερικάνικο ΑΕΠ και φορολογική βάση στην Κίνα, την Ινδία και άλλες χώρες, όπου οι μισθοί και το κόστος ζωής είναι σχετικά χαμηλά. Από την πλευρά των δαπανών, δώδεκα χρόνια πόλεμοι έχουν φουσκώσει τις ετήσιες δαπάνες. Η συνέπεια είναι ένα ευρύ έλλειμμα μεταξύ εσόδων και δαπανών. (…) Υπ’ αυτές τις περιστάσεις, το έλλειμμα είναι πολύ μεγάλο για να κλείσει. Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα καλύπτει το έλλειμμα τυπώνοντας 1.000 δισ. δολάρια ετησίως, με τα οποία αγοράζεται κρατικό χρέος και ενυπόθηκα ομόλογα. Το τύπωμα νομίσματος σε τόσο μεγάλη κλίμακα υποσκάπτει το ρόλο του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος, τη βάση της δύναμης των ΗΠΑ. Αυξάνοντας το όριο δανεισμού, απλά επιτρέπεις στην πραγματική κρίση να συνεχίζεται. Περισσότερα χρήματα θα τυπωθούν για να αγοραστεί ακόμη πιο πολύ χρέος, για να κλείσει το χάσμα μεταξύ εσόδων και δαπανών. (…) Η προμήθεια δολαρίων ή χρεογράφων βασισμένων σε δολάρια από ξένα χέρια είναι απέραντη. Το πλεόνασμα του συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης, που συσσωρεύτηκε για πάνω από ένα τέταρτο του αιώνα, δανείστηκε στο υπουργείο Οικονομικών και ξοδεύτηκε. Στη θέση του βρίσκονται μη εξαγοράσιμα χρεόγραφα. Συνεπώς, η Κοινωνική Ασφάλιση είναι από τους μεγαλύτερους πιστωτές της αμερικάνικης κυβέρνησης. (…) Αν οι ξένοι χάσουν την εμπιστοσύνη τους στο δολάριο, η πτώση του δολαρίου στα χρηματιστήρια θα σήμαινε υψηλό πληθωρισμό και απώλεια ελέγχου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας στα επιτόκια. Είναι πιθανόν αυτή η πτώση της ανταλλακτικής τιμής του δολαρίου να προκαλέσει υπερπληθωρισμό στις ΗΠΑ. (…) Οπως έχουν τα πράγματα, τα ενισχυμένα κέρδη είναι κάτι βραχυχρόνιο, επειδή σταματώντας την αύξηση του καταναλωτικού εισοδήματος η εξαγωγή των θέσεων εργασίας έχει καταστρέψει την καταναλωτική αγορά στις ΗΠΑ. Οπως σημείωσα σε πρόσφατη στήλη, στις 19 Σεπτεμβρίου οι Τάιμς της Νέας Υόρκης ανέφεραν αυτό που έχω σημειώσει εδώ και χρόνια: ότι το μέσο οικογενειακό εισόδημα στις ΗΠΑ δεν έχει αυξηθεί εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα. Η έλλειψη αύξησης του καταναλωτικού εισοδήματος εξηγεί γιατί πέντε χρόνια μαζικών οικονομικών και δημοσιονομικών προγραμμάτων σωτηρίας δεν έφεραν την οικονομική ανάκαμψη. (…) Προκειμένου να κατευνάσουν τη Γουόλ Στριτ, τον πιο διεφθαρμένο θεσμό στην ανθρώπινη ιστορία, και να εμποδίσουν την εξαγορά των επιχειρήσεών τους από τη Γουόλ Στριτ, τα στελέχη κατέστρεψαν την αμερικάνικη αγορά εργασίας, εξάγοντας αμερικάνικα εισοδήματα, με σκοπό να αυξήσουν τα κέρδη αντικαθιστώντας αμερικάνικη εργασία με φθηνή ξένη εργασία». 
 

Το άρθρο καταλήγει ως εξής: «Είναι δύσκολο να φανταστείς μια πιο αποθαρρυντική κατάσταση. Αυτή την ώρα, η κατάρρευση μοιάζει η πιο πιθανή πρόβλεψη». Ο Ρόμπερτς μπορεί να κατηγορεί τα στελέχη των επιχειρήσεων και τη Γουόλ Στριτ, ελπίζοντας στην επιστροφή των κεφαλαίων στη χώρα του, για «υγιή επιχειρηματική δράση», όμως αυτό δεν είναι παρά ένα παπαδίστικο ευχολόγιο που καλλιεργεί φρούδες ελπίδες. Στην εποχή της κυριαρχίας του χρηματιστικού κεφαλαίου, που προήλθε από τη συγχώνευση του βιομηχανικού με το τραπεζικό κεφάλαιο, δεν υπάρχει χώρος για τίποτα λιγότερο από το μέγιστο κέρδος. Ας χρεώνονται τα κράτη. Υπάρχουν οι εφορίες για να τα ταΐζουν!
 

Κώστας Βάρλας

 

Παραπομπές
 

1. «Το δημόσιο χρέος, δηλαδή το ξεπούλημα του κράτους –αδιάφορο αν είναι απολυταρχικό, συνταγματικό ή δημοκρατικό κράτος– βάζει τη σφραγίδα του στην κεφαλαιοκρατική εποχή. Το μοναδικό κομμάτι του λεγόμενου εθνικού πλούτου, που στους σύγχρονους λαούς ανήκει πραγματικά στο σύνολο του λαού, είναι το δημόσιο χρέος του. Γι’ αυτό είναι πέρα για πέρα συνεπής η σύγχρονη θεωρία που λέει ότι ένας λαός γίνεται τόσο πιο πλούσιος όσο πιο βαθιά βουτιέται στα χρέη. Το δημόσιο χρέος γίνεται το credo (πιστεύω) του κεφαλαίου. Και από τη στιγμή που εμφανίζεται η χρέωση του δημοσίου, τη θέση του αμαρτήματος ενάντια στο άγιο πνεύμα, για το οποίο δεν υπάρχει άφεση, την παίρνει η καταπάτηση της πίστης απέναντι στο δημόσιο χρέος. Το δημόσιο χρέος γίνεται ένας από τους πιο δραστικούς μοχλούς της πρωταρχικής συσσώρευσης… Το δημόσιο χρέος έχει δημιουργήσει τις μετοχικές εταιρίες, το εμπόριο με συναλλάξιμες αξίες… Με δυο λόγια: το παιχνίδι στο χρηματιστήριο και τη σύγχρονη τραπεζοκρατία» (Καρλ Μαρξ, Το Κεφάλαιο, τόμος πρώτος, κεφ. 21, σελ. 779).

2. The Budget and Economic Outlook: Fiscal Years 2013 to 2023 – Αμερικάνικο Κογκρέσο – Γραφείο Προϋπολογισμού  (Congressional Budget Office – CBO, https://www. cbo.gov/publication/43907 και https://www. cbo.gov/sites/default/files/cbofiles/attachments/43907-BudgetOutlook.pdf.

3.The Βudget and Εconomic Οutlook – Fiscal Υears 2009-2019 – Γενάρης 2009. Αμερικάνικο Κογκρέσο – Γραφείο Προϋπολογισμού (https://www.cbo.gov/publication/41753).

4. Υπουργείο Οικονομικών ΗΠΑ – Στοιχεία για το εξωτερικό χρέος (https://www.treasury.gov/resource-center/data-chart-center/tic/Pages/external-debt.aspx).

5. Ομοσπονδιακό χρέος και νομοθετημένο όριο –  Federal Debt and the Statutory Limit, September  2013  25/9/13 βλ. (https://www.cbo.gov/publication/44608).

6. Διεθνής Οικονομική Επισκόπηση (World Economic Outlook) – Οκτώβρης 2013 (https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/02/).

7. «Ενα νέο παγκόσμιο αποθεματικό σύστημα θα έπρεπε να δημιουργηθεί, ένα που δε θα βασίζεται πλέον στο αμερικάνικο δολάριο ως το μοναδικό κύριο νομισματικό απόθεμα. Το δολάριο αποδείχτηκε μία όχι σταθερή αξία, πράγμα που αποτελεί προϋπόθεση για ένα σταθερό νομισματικό απόθεμα» (World Economic and Social Survey – Εκθεση για την παγκόσμια οικονομία και κοινωνία – ΟΗΕ 2010, 

https://www.un.org/esa/policy/wess/wess2010files/wess2010.pdf)

8. CNN, 9/10/13,  https://edition.cnn.com/ 2013/10/08/politics/shutdown-showdown/index.html)

9. «Αθέατα κυρίως, το sequester του αμερικάνικου προϋπολογισμού προκαλεί ακόμα βαθιές περικοπές» (Ρόιτερς, 28/09/13, https://www.reuters.com/article/2013/09/28/us-usa-budget-sequester-insight-idUSBRE98R05K20130928).

10. «Ολο και περισσότεροι Αμερικανοί αισθάνονται τις συνέπειες του sequester». Ουάσινγκτον Ποστ, 29/5/13, https://www. washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2013/05/29/more-americans-are-feeling-the-effects-of-the-sequester/).

11. «Οι περικοπές του sequester βγάζουν λεφτά από τις τσέπες των ανέργων» (Huffington Post, 15/5/13, https://www.huffingtonpost.com/2013/05/15/sequestration-cuts_n_3276070.html?utm_hp_ref=politics).

12. Αυτό δεν οφειλόταν μόνο στη μείωση των καταγεγραμμένων ανέργων (που από 14.4 εκατομμύρια το 2009 έπεσαν στα 8.7 εκατομμύρια το 2012), αλλά και στο γεγονός ότι όλο και λιγότεροι από τους μακροχρόνια ανέργους θα βρίσκονται σε Πολιτείες που έχουν τη δικαιοδοσία να δώσουν παράταση στο χρόνο λήψης των επιδομάτων αυτών. Για να γίνει κάτι τέτοιο (δηλαδή η Πολιτεία να δώσει παράταση στο επίδομα ανεργίας), θα πρέπει όχι μόνο το ποσοστό ανεργίας να ξεπερνά το 9%, αλλά και να έχει αυξητική τάση σε σχέση με τα ποσοστά που εμφάνιζε τα προηγούμενα χρόνια!

13. «Ο "κανόνας Μπρέμερ" για σύνδεση του ορίου δανεισμού με τις περικοπές των δαπανών είναι επικίνδυνη πολιτική». Κέντρο Δημοσιονομικών και Πολιτικών Προτεραιοτήτων 4/10/13 (Center on Budget and Policy Priorities, https://www.cbpp.org/cms/index.cfm?fa=view&id=3889).

14. «Η πραγματική κρίση δεν είναι το κυβερνητικό shut down», 3/10/13 (https://www.informationclearinghouse.info/article36420.htm).  Ο συγγραφέας του άρθρου είχε διοριστεί από τον πρώην πρόεδρο Ρόναλντ Ρίγκαν ως βοηθός του υπουργού Οικονομικών για θέματα οικονομικής πολιτικής. Μετέπειτα, ο Ρόμπερτς υπηρέτησε ως σύμβουλος στα υπουργεία Πολέμου και Εμπορίου.