Τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο Εκουαδόρ στα τέλη της προηγούμενης βδομάδας δεν έχουν προηγούμενο. Ο πρόεδρος της χώρας, Ραφαέλ Κορέα, ο οποίος πέρασε την προηγούμενη Τετάρτη το βράδυ (29/9) μέτρα περικοπών στο δημόσιο, περιλαμβάνοντας τους μπάτσους και τους στρατιωτικούς, εμφανίζεται σαν υποστηρικτής της δημοκρατίας, αντιμέτωπος με ένα πραξικόπημα των μπάτσων.
Εκ πρώτης όψεως αυτό μοιάζει να είναι αληθινό. Ο Κορέα έβαλε βέτο, προκειμένου οι αλλαγές του νέου νόμου, που πλήττουν τους δημόσιους υπαλλήλους και τους συνταξιούχους (ένα μέρος της σύνταξης θα δίνεται σε κρατικά ομόλογα!), να συμπεριλάβουν και τους μπάτσους. Ετσι, αυξάνεται κατά δύο χρόνια (από τα πέντε στα εφτά) η διάρκεια που απαιτείται για να πάρουν προαγωγή, ενώ καταργούνται τα μπόνους που εθιμοτυπικά δίνονταν σε κάθε προαγωγή. Σύμφωνα με κυβερνητικά στελέχη, οι μισθοί των μπάτσων έχουν αυξηθεί από 700 σε 1.200 δολάρια το μήνα κατά τη διάρκεια της θητείας του Κορέα, ξεπερνώντας το διπλάσιο του μέσου μισθού, οπότε οι μπάτσοι δεν θα πρέπει να παραπονιούνται. Ομως αυτό δεν εξηγεί την τόσο βίαιη έκρηξή τους.
Στις συγκρούσεις που ξέσπασαν, όταν εξαγριωμένοι μπάτσοι και στρατιώτες κατέβηκαν στους δρόμους και έστησαν οδοφράγματα, σκοτώθηκαν δύο αστυνομικοί και τραυματίστηκαν πάνω από 50, ενώ τα διεθνή πρακτορεία αναφέρουν λεηλασίες που λαμβάνουν χώρα στην πρωτεύσουσα Κίτο και την οικονομική πρωτεύουσα Γκουαγιακίλ. Ο Κορέα έφαγε το δακρυγόνο της ζωής του και ο στρατός είδε κι έπαθε να τον σώσει από το μένος των «στασιαστών».
Η κυβέρνηση επέβαλε πενθήμερη κατάσταση έκτακτης ανάγκης και σύσσωμη η «διεθνής κοινότητα», από τις γειτονικές λατινοαμερικάνικες χώρες μέχρι τους Αμερικάνους, στηρίζει τον Κορέα. Μέχρι και ο Economist καταγγέλλει την απεργία των αστυνομικών σαν χτύπημα κατά της δημοκρατίας[1]! Ιδού και η δήλωση της Χίλαρυ Κλίντον, που έγινε την ίδια μέρα που ξέσπασαν τα γεγονότα (30/9), όπως δημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό χώρο του αμερικάνικου υπουργείου εξωτερικών: «Παρακολουθούμε από κοντά τα γεγονότα στο Εκουαδόρ. Οι ΗΠΑ καταδικάζουν τη βία και την ανομία και εκφράζουμε την πλήρη υποστήριξή μας στον πρόεδρο Ραφαέλ Κορέα και τους θεσμούς δημοκρατικής διακυβέρνησης αυτής της χώρας. Καλούμε όλους τους Εκουαδοριανούς να συνεργαστούν και να δουλέψουν μέσα στο πλαίσιο των δημοκρατικών θεσμών του Εκουαδόρ για να φτάσουν στην ειρηνική αποκατάσταση της τάξης»[2].
Οι μπάτσοι εμφανίζονται λοιπόν σαν «επαναστάτες» και ο «σοσιαλιστής» Κορέα το «καλό παιδί» των Αμερικάνων! Κάποιο λάκκο έχει η φάβα… Για να μπορέσουμε όμως να καταλάβουμε καλύτερα τα όσα διαδραματίστηκαν στον Ισημερινό, θα πρέπει να κάνουμε μια σύντομη ιστορική αναδρομή.
Από την εξέγερση…
Η εξέγερση του Γενάρη του 2000 άλλαξε ριζικά το τοπίο στην πολιτική ζωή της χώρας. Γεννήθηκε μέσα σε συνθήκες σφοδρής οικονομικής κρίσης, ραγδαίας υποτίμησης του εθνικού νομίσματος (πάνω από 67% μέσα στο 1999 και 17% μόλις τις πρώτες δέκα μέρες του 2000) και εν συνεχεία αντικατάστασής του με το δολάριο (που υιοθετήθηκε σαν «εθνικό νόμισμα»), που προκάλεσαν έκρηξη της φτώχειας.
Η εξέγερση των αυτοχθόνων είχε σαν συνέπεια την πτώση του τότε προέδρου της χώρας, Τζαμίλ Μαχουάντ, όταν 1.500 αυτόχθονες εισέβαλαν στο κοινοβούλιο με την υποστήριξη τμημάτων του στρατού, ενώ ταυτόχρονα εργάτες και φοιτητές (ξανά με την υποστήριξη τμημάτων του στρατού) κατέλαβαν τη νομαρχία της οικονομικής πρωτεύουσας της χώρας Γκουαγιακίλ . Ο τότε αρχηγός του στρατού στρατηγός Κάρλος Μεντόσα, ο οποίος είχε διοριστεί από τον Μαχουάντ, άλλαξε στάση πριν ακόμα από την εισβολή των Ινδιάνων στη βουλή και κάλεσε τον Μαχουάντ να παραιτηθεί. Τελικά η κυβέρνηση ανατράπηκε και ξέρετε ποιος πήρε την εξουσία; Μια τριμελής επιτροπή αποτελούμενη από ένα συνταγματάρχη (!) ονόματι Λούσιο Γκουτιέρες, τον πρώην πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου της χώρας (!), Κάρλος Σολορσάνο και έναν απ’ τους φερόμενους ως ηγέτες των αυτοχθόνων ονόματι Αντόνιο Βάργκας. Αυτοί συγκρότησαν ένα «Λαϊκό Κοινοβούλιο» υποσχόμενοι ταυτόχρονα τη σύντομη διεξαγωγή εκλογών. Σύσσωμη η «διεθνής κοινότητα», από τους Αμερικάνους μέχρι τον ΟΗΕ, καταδίκασε το «πραξικόπημα» (το ίδιο δηλαδή που κάνουν και τώρα).
…στη λιτότητα
Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για κυβερνητική αλλαγή στις πλάτες των εξεγερμένων, πράγμα που αποκαλύφθηκε πολύ σύντομα, όταν το συμβούλιο του «πραξικοπήματος», στο οποίο εντωμεταξύ είχε τεθεί επικεφαλής ο αρχηγός του στρατού, στρατηγός Κάρλος Μεντόσα, με τη σύμφωνη γνώμη και του «ηγέτη» των αυτοχθόνων, Βάργκας, παρέδωσε την εξουσία στον αντιπρόεδρο της χώρας, Γουστάβο Νομπόα! Ο Νομπόα δήλωσε ότι θα συνεχίσει επακριβώς το οικονομικό πρόγραμμα του προκατόχου του (Μαχουάντ) και ζήτησε λαϊκή υποστήριξη!
Λίγους μήνες αργότερα, ανακοίνωσε νέο τριετές «σταθεροποιητικό πρόγραμμα», προκειμένου να πάρει το δάνειο ύψους 2 δισ. δολαρίων από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, με αποτέλεσμα να βρεθεί μπροστά σε ένα νέο κίνημα λαϊκής δυσαρέσκειας. Τελικά, o Νομπόα έμεινε μόνο για τρία χρόνια στην προεδρία (22/1/00 – 15/1/03) και στις εκλογές του Οκτώβρη 2002 υπερψηφίστηκε ο Γκουτιέρες (ο συνταγματάρχης που αναφέραμε παραπάνω).
Ομως η «μοίρα» του Γκουτιέρες έμελε να είναι η ίδια με των προκατόχων του. Τον Απρίλη του 2005, ο Γκουτιέρες αναγκάστηκε να επιβάλει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μετά από απεργίες και αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Ο κόσμος δεν τσίμπησε και ξανακατέβηκε στους δρόμους, συγκρουόμενος με την αστυνομία, οπότε το Κογκρέσο αναγκάστηκε να αποφασίσει την αποπομπή του και να ορίσει ένα μεταβατικό πρωθυπουργό.
«Σοσιαλισμός»…
Στις εκλογές που έγιναν ενάμιση χρόνο μετά, στις 15 Οκτώβρη 2006, εκλέχτηκε ο σημερινός πρόεδρος Ραφαέλ Κορέα. Ο Κορέα εμφανίστηκε με σοσιαλιστικό προφίλ και το Δεκέμβρη του 2008 κήρυξε «επαχθές» το χρέος της χώρας που είχε σκαρφαλώσει στα 3.2 δισ. δολάρια. Επαψε δηλαδή να το αναγνωρίζει, με το αιτιολογικό ότι δόθηκε σε διεφθαρμένες κυβερνήσεις. Ο Κορέα εντάχθηκε μάλιστα στο «σοσιαλιστικό» γκρουπ των λατινοαμερικάνικων χωρών, μαζί με τον Τσάβες (Βενεζουέλα) και τον Λούλα (Βραζιλία). Ομως η χώρα δεν γλίτωσε από την οικονομική κρίση.
…και κρίση
Σύμφωνα με τα στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας της χώρας[3], το επίσημο ποσοστό ανεργίας διέγραψε ανοδική τροχιά, από 6,4% τον Ιούνη του 2008 μέχρι 7,71% τον Ιούνη του 2010 (έχοντας σκαρφαλώσει στο 9,1% το Μάρτη του 2010). Το 2009, τόσο οι εξαγωγές όσο και το ΑΕΠ της χώρας καταποντίστηκαν. Οπως μας πληροφορεί η Κεντρική Τράπεζα του Εκουαδόρ[4], οι εξαγωγές της χώρας μειώθηκαν κατά 5,9%, δηλαδή σημείωσαν τέτοιο αρνητικό ποσοστό που δεν είχαν ούτε το 2000, όταν έγινε η εξέγερση του Γενάρη (τότε είχαν μειωθεί κατά 0,63%, ενώ από το 2002 μέχρι το 2006 οι εξαγωγές αυξάνονταν σε επίπεδα της τάξης του 10% το χρόνο). Το δε ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), που εκφράζει τα παραγόμενα εμπορεύματα και υπηρεσίες, αυξήθηκε μόλις κατά 0,36% το 2009, δηλαδή περίπου δέκα φορές μικρότερο ετήσιο ποσοστό αύξησης από αυτά που σημειώνονταν σε ολόκληρη τη δεκαετία!
Σχέσεις με τις ΗΠΑ
Μπορεί ο Κορέα να το παίζει «σοσιαλιστής» και το Φλεβάρη του 2009 να απέλασε δύο αξιωματούχους της αμερικάνικης πρεσβείας στο Εκουαδόρ, όμως οι σχέσεις με τις ΗΠΑ δεν είναι και τόσο κακές. Η έκθεση του State Department που δημοσιεύτηκε στις 24 Μάρτη του 2010[5] αποκαλύπτει ότι πάνω από 100 αμερικάνικες εταιρίες κάνουν «μπίζνες» στο Εκουαδόρ, ενώ οι ΗΠΑ είναι ο κύριος εμπορικός εταίρος του Εκουαδόρ. Στην έκθεση αυτή αναφέρεται επίσης: «Οι ΗΠΑ διεξήγαγαν διμερή διάλογο με το Εκουαδόρ το Νοέμβριο του 2008, κατά τη διάρκεια του οποίου συζητήθηκαν θέματα συνεργασίας για την ανθρώπινη ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας, οικονομικής ανάπτυξης, εμπορίου και επενδύσεων και μετανάστευσης (σ.σ. 2 εκατομμύρια Εκουαδοριανοί ζουν στις ΗΠΑ). Η δεύτερη σύσκεψη έλαβε χώρα το Νοέμβριο του 2009 και περιελάμβανε συζητήσεις για θέματα ασφαλείας επιπρόσθετα προς τις πρωτοβουλίες που ξεκίνησαν στην πρώτη συνάντηση».
Τι θέματα ασφαλείας συζητήθηκαν κανείς δεν γνωρίζει. Ομως η δολοφονία του Sixto Cabana, ηγετικού στελέχους των FARC (Ενοπλων Επαναστατικών Δυνάμεων της Κολομβίας, ενός από τα πιο παλιά αντάρτικα της περιοχής), μαζί με 26 αντάρτες, την Κυριακή 19 Σεπτέμβρη 2010, «βρομάει» και θέτει στο μικροσκόπιο αυτή τη «συνεργασία». Γιατί η επίθεση έγινε ακριβώς στα σύνορα της Κολομβίας με το Εκουαδόρ (ήταν το πρώτο μεγάλο χτύπημα στις FARC, ενώ λίγες μόλις μέρες αργότερα η οργάνωση δέχτηκε ένα ακόμη μεγαλύτερο, όταν ο Νο 2 της ηγεσίας της οργάνωσης, Jorge Briceno, δολοφονήθηκε από αεροπορική επίθεση στη βόρεια Κολομβία). Αν και κανείς δεν κατηγόρησε το Εκουαδόρ για εμπλοκή (ή τουλάχιστον ανοχή σε είσοδο του κολομβιανού στρατού στα σύνορά του, προκειμένου να χτυπήσει πισώπλατα τους αντάρτες), κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει τη συνεργασία της Αστυνομίας του Εκουαδόρ με αυτή της Κολομβίας στο κυνήγι των ανταρτών, που οι Αμερικάνοι βαφτίζουν «τρομοκράτες» και «ναρκέμπορους».
Κι αυτό γιατί σύμφωνα με την επικήρυξη του Cabana από το State Department[6], οι δύο αστυνομίες είχαν συνεργαστεί αρμονικά στα μέσα του Μάρτη του 2009, όταν ύποπτος που πιστευόταν ότι ήταν ο Cabana συνελήφθη στο Εκουαδόρ. Οπως αναφέρει το State Department είχε συλληφθεί λάθος άτομο, αφού τα δακτυλικά του αποτυπώματα εξακριβώθηκε από την κολομβιανή αστυνομία ότι δεν ταυτίζονταν με του Cabana. Επομένως, υπήρξε συνεργασία μεταξύ των δύο αστυνομιών για την εξακρίβωση των δακτυλικών αποτυπωμάτων. Και είναι αξιοσημείωτο, ότι η συνεργασία αυτή επιτεύχθηκε σε μία περίοδο που είχαν διακοπεί οι διπλωματικές σχέσεις των δύο χωρών! Γιατί το Μάρτη του 2008 το Εκουαδόρ διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με την Κολομβία, όταν ο στρατός της τελευταίας πέρασε τα σύνορα του Εκουαδόρ για να κυνηγήσει τους αντάρτες των FARC. Οι διπλωματικές σχέσεις αποκαταστάθηκαν τον Οκτώβρη του 2009[5], δηλαδή επτά μήνες μετά τη σύλληψη του «υπόπτου».
Εξέγερση των μπάτσων ή λαϊκή δυσαρέσκεια;
Ο νόμος που ψηφίστηκε την προηγού-μενη Τετάρτη για τους δημόσιους υπαλλήλους μπορεί να προκάλεσε την οργή των μπάτσων (σίγουρα των πιο κακοπληρωμένων τμημάτων τους), όμως έπληξε τα δικαιώματα όλων των δημόσιων υπαλλήλων. Γι’ αυτό και καθυστέρησε πολύ μέχρι να ψηφιστεί. Ο αρχικός στόχος ήταν να ψηφιστεί τον Οκτώβρη του 2009, όμως αυτό δε μπορούσε να γίνει γιατί ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών όχι μόνο από τον κόσμο αλλά και από βουλευτές του ίδιου του κυβερνητικού κόμματος[7].
Το ερώτημα είναι γιατί σήμερα ο Κορέα θέλει να αγγίξει όχι μόνο τους δημόσιους υπαλλήλους αλλά και τους μπάτσους και το στρατό; Ισως αυτό να είναι δείγμα της τραγικής οικονομικής κατάστασης της χώρας, που απαιτεί αυστηρά μέτρα περικοπών χωρίς εξαιρέσεις. Ισως να θέλει να καθαρίσει τους αντιπάλους του και πρώτα απ’ όλα τον συνταγματάρχη Γκουτιέρες που αναφέραμε παραπάνω (τον κατηγορεί ότι υποκίνησε τα γεγονότα και ο τελευταίος το αρνείται), γιατί μυρίζεται ότι σε μια εξέγερση του λαού θα ακολουθήσει και τμήμα του στρατού, όπως έγινε το 2000. Το σίγουρο είναι, ότι η «εξέγερση των μπάτσων» που παρουσιάζεται στα διεθνή πρακτορεία δεν είναι μια προσπάθεια πραξικοπήματος από τμήμα της αστικής τάξης της χώρας, αφού η ηγεσία του στρατού παραμένει με το μέρος του Κορέα και οι μόνοι που εξεγείρονται είναι κάποιες εκατοντάδες αστυνομικοί (800 αναφέρει το Associated Press).
Αυτό που θα κρίνει τις εξελίξεις είναι το αν τα μέτρα που παίρνει ο Κορέα για τους δημοσίους υπαλλήλους θα κατεβάσουν κι άλλο κόσμο στους δρόμους το επόμενο διάστημα ή αν όλα θα λήξουν με ένα «ξεκαθάρισμα λογαριασμών» στους κόλπους της αστυνομίας. Πάντως, τα μεγαλύτερα συνδικάτα της χώρας, αν και στην ανακοίνωση που εξέδωσαν την προηγούμενη Πέμπτη (30/9) υπερασπίστηκαν τη «δημοκρατία», καταγγέλλοντας τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται, κάλεσαν ταυτόχρονα σε αγώνα κατά του νέου νόμου, που προοιωνίζεται μαζικές απολύσεις στο δημόσιο, και κατήγγειλαν την κατάσταση έκτακτης ανάγκης σαν μία πρόφαση για την παραβίαση των ανθρώπινων δικαιωμάτων[8].
Παραπομπές
[1] Economist 30/9/10, https://www.economist.com/blogs/americasview/2010/09/ecuadors_striking_police
[2] https://www.state.gov/secretary/rm/2010/ 09/148481.htm
[3] INEC, https://www.inec.gov.ec/web/guest/ecu_est/est_soc/enc_hog/enemdu.
[4]https://www.bce.fin.ec/documentos/PublicacionesNotas/Catalogo/CuentasNacionales/cnt63/CTASTRIM70.xls#pag3!A1
[5] https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/35761. htm
[6] https://www.state.gov/p/inl/narc/rewards/115348.htm
[7] BBC, 1/10/10, https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11455665
[8] World Socialist Web Site. Αρθρο που στηρίζει τον Κορέα αλλά παραδέχεται την λαϊκή αντίδραση στο νέο νόμο (https://www. wsws.org/articles/2010/oct2010/ecua-o02.shtml)
