«Χαμηλή ανάπτυξη, μεγάλη ανισότητα και αργή πρόοδος στις δομικές μεταρρυθμίσεις είναι μεταξύ των σημαντικότερων θεμάτων που οι ηγέτες του G20 θα συζητήσουν στη συνάντησή τους στο Χανκτζού της Κίνας αυτό το Σαββατοκύριακο. Αυτή η συνάντηση έρχεται σε μία σημαντική στιγμή για την παγκόσμια οικονομία. Το πολιτικό εκκρεμές ταλαντεύεται απειλητικά ενάντια στις ανοικτές οικονομίες και χωρίς δυναμικές πολιτικές δράσεις ο κόσμος θα μπορούσε να υποφέρει από μία απογοητευτική ανάπτυξη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το 2016 θα είναι ο πέμπτος συνεχής χρόνος που η αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ είναι κάτω από τον μέσο όρο του 3.7% ενός μεγάλου χρονικού διαστήματος (από το 1990 μέχρι το 2007) και το 2017 ίσως να είναι ο έκτος».
Τα λόγια της διευθύνουσας συμβούλου του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ στο blog του ΔΝΤ, λίγες μέρες πριν από την τελευταία σύνοδο κορυφής του G20, των ηγετών των είκοσι πιο ανεπτυγμένων κρατών του πλανήτη (βλ. https://blog-imfdirect.imf.org/2016/09/01/we-need-forceful-policies-to-avoid-the-low-growth-trap/), δείχνουν ότι αυτό που ονομάζεται παγκόσμια οικονομία σέρνεται και πως οι προοπτικές της περιβόητης ανάπτυξης δεν είναι και τόσο ευοίωνες.
Στην πραγματικότητα, «παγκόσμια οικονομία» δεν υπάρχει με την έννοια ενός ομοειδούς οικονομικού συνόλου, στο οποίο επικρατεί η κοινή προσπάθεια για την παγκόσμια ανάπτυξη. Η παγκόσμια οικονομία είναι βαθιά διαιρεμένη σε ανταγωνιστικές οικονομίες, και στο πλαίσιο αυτής της διαίρεσης το συμφέρον του ενός ισοδυναμεί με τη χασούρα των άλλων. Και βέβαια, ως «ανάπτυξη» δεν νοείται η ολοένα και μεγαλύτερη ικανοποίηση των υλικών και πολιτιστικών αναγκών της κοινωνίας πάνω στη βάση της υψηλότερης τεχνικής, αλλά η πραγματοποίηση του μέγιστου κέρδους από τα καπιταλιστικά παράσιτα του χρηματιστικού κεφαλαίου, που ολοένα και περισσότερο αποσπάται από την παραγωγή και κερδοσκοπεί ασύστολα στο χρηματιστηριακό τζόγο σε βάρος ακόμα και ολόκληρων χωρών. Αυτό είναι που κρύβεται από τις αναλύσεις και τα ανακοινωθέντα των αστών, όπως οι ηγέτες του G20 και η επικεφαλής του ΔΝΤ.
Γι’ αυτό και τα ευχολόγια για ενίσχυση της συνεργασίας, ενθάρρυνση της καινοτομίας, βοήθεια προς τις φτωχότερες χώρες, φορολογική διαφάνεια, προώθηση ποιοτικής εργασίας και άλλα τέτοια ηχηρά, που διαβάζει κανείς στο κοινό ανακοινωθέν των ηγετών των G20, δεν είναι παρά μια ευτελής προπαγάνδα για να δείξει ότι οι διαχειριστές της πολιτικής εξουσίας των καπιταλιστών κάνουν κάτι για να ανατρέψουν την κατρακύλα που έχει πάρει ο καπιταλισμός παγκόσμια και να θρέψουν με φρούδες ελπίδες τον κοσμάκη ότι κάποιοι σκέφτονται για το καλό του και πράττουν ανάλογα.
Χαρακτηριστική για την αδυναμία εξήγησης της σημερινής πραγματικότητας από τα παπαγαλάκια του κεφαλαίου είναι η παρέμβαση της Λαγκάρντ που αναφέραμε παραπάνω. Τι είναι αυτό που φταίει κατά τη «σιδηρά κυρία» του ΔΝΤ; Αφού σημειώσει ότι η ανάπτυξη των προηγμένων χωρών υπολείπεται κατά μία ποσοστιαία μονάδα από το μέσο όρο της περιόδου 1990-2007, εξηγεί:
• Πολλές χώρες εξακολουθούν να μαστίζονται από κληρονομιές κρίσης, όπως τα ιδιωτικά και δημόσια χρέη και η χειροτέρευση των ισολογισμών των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Το αποτέλεσμα είναι η πεισματικά χαμηλή ζήτηση.
• Οσο περισσότερο διαρκεί η χαμηλή ζήτηση, τόσο περισσότερο απειλεί να βλάψει μακροπρόθεσμα την ανάπτυξη, καθώς οι εταιρίες μειώνουν την παραγωγική τους ικανότητα και οι άνεργοι εργάτες εγκαταλείπουν το εργατικό δυναμικό και κρίσιμα προσόντα διαβρώνονται. Η χαμηλή ζήτηση, επίσης, συμπιέζει το εμπόριο και οδηγεί σε απογοητευτική αύξηση της παραγωγικότητας.
• Στην πλευρά της παραγωγής, η χαμηλή παραγωγικότητα και οι δυσμενείς δημογραφικές τάσεις βαραίνουν πάνω στο ενδεχόμενο της ανάπτυξης – μία τάση που άρχισε πριν από την παγκόσμια οικονομική κρίση. Και με μικρές προσδοκίες για δυνατότερη ανάπτυξη αύριο, οι εταιρίες έχουν ακόμα πιο λίγα κίνητρα για να επενδύσουν, πράγμα που πληγώνει την προοπτική τόσο της παραγωγικότητας όσο και της βραχυπρόθεσμης ανάπτυξης.
Η πτώση της κατανάλωσης (που συνεχίζεται πεισματικά) δεν οφείλεται -κατά τη Λαγκάρντ- στην αύξηση της εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης, που οδηγεί σε πολύ χαμηλά μεροκάματα και αδυναμία αγοράς ακόμα και των βασικών μέσων διαβίωσης από εκατομμύρια ανθρώπους. Οφείλεται στην αύξηση των χρεών. Αυτά όμως είναι αποτέλεσμα και όχι αιτία της πτώσης της κατανάλωσης. Πώς δημιουργούνται τα χρέη; Οι καπιταλιστικές επιχειρήσεις χρεώνονται όταν δεν μπορούν να πουλήσουν τα εμπορεύματά τους στην αγορά επειδή υπάρχει οικονομική στενότητα των καταναλωτών (που στην πλειοψηφία τους είναι εργαζόμενοι). Τα κράτη χρεώνονται, επίσης, για να καλύψουν τα αυξημένα τους έξοδα, είτε γιατί δεν μπορούν να μαζέψουν περισσότερους φόρους (αφού ο κόσμος δεν έχει λεφτά να τους πληρώσει, ενώ η συρρίκνωση του εμπορίου -λόγω της μείωσης της ζήτησης- συνεπάγεται μειωμένα έσοδα από το ΦΠΑ για το κράτος), είτε για να εξυπηρετήσουν άλλα κράτη και καπιταλιστικές επιχειρήσεις που τους ρουφούν το αίμα από τα ατέρμονα δάνεια που τους παρέχουν, τα οποία αποδεικνύονται και μία πρώτης τάξης επένδυση για τους δανειστές ταυτόχρονα με το μόνιμο αλυσόδεμά τους στον ζυγό των δανειστών (αυτό συμβαίνει και στην Ελλάδα από την πρώτη μέρα ύπαρξής της σαν «ανεξάρτητο» κράτος). Ιμπεριαλιστικά κράτη δανείζονται για να ενισχύσουν τις καπιταλιστικές τους επιχειρήσεις, που είναι «πολύ μεγάλες για να καταρρεύσουν» (όπως τόσο χαρακτηριστικά έλεγαν στις ΗΠΑ για τους κολοσσούς που βάρεσαν μπιέλα την περασμένη δεκαετία) και κινδυνεύουν να καταρρεύσουν, επειδή δεν μπορούν να πουλήσουν τα προϊόντα που παράγουν λόγω της στενότητας κατανάλωσης. Τα κράτη δανείζονται, επίσης, για να τροφοδοτούν τον πολεμικό τους προϋπολογισμό που είναι ιδιαίτερα δαπανηρός αλλά τόσο κερδοφόρος για τους καπιταλιστές που παράγουν τις μηχανές του θανάτου. Η πτώση της ζήτησης από τους καταναλωτές οδηγεί το κεφάλαιο στο να επενδύσει στο εμπόριο του θανάτου, γιατί αυτό του αποφέρει το μέγιστο κέρδος. Επομένως, τα χρέη δεν είναι αιτία αλλά συνέπεια της πτώσης της ζήτησης.
Για τη Λαγκάρντ, όλα όσα αναφέραμε παραπάνω δεν υπάρχουν. Υπάρχουν όμως οι «δυσμενείς δημογραφικές τάσεις», δηλαδή η αύξηση του ορίου ηλικίας των ανθρώπων, που οδηγεί περισσότερους εργαζόμενους στη συνταξιοδότηση. Η δυνατότητα να ζουν οι άνθρωποι περισσότερα χρόνια, αντί για ευτυχία, χαρακτηρίζεται «πρόβλημα» που λύνεται με ένα και μοναδικό τρόπο: οι άνθρωποι να εργάζονται περισσότερο και οι συνταξιούχοι να παίρνουν λιγότερα. Οι πολιτικές του ΔΝΤ, που εφαρμόζονται και στη χώρα μας, σε αυτή την κατεύθυνση κινούνται. Για την ακρίβεια, δεν είναι πολιτικές μόνο του ΔΝΤ, αλλά όλων των καπιταλιστικών οργανισμών, γιατί μέσα στον καπιταλισμό άλλη διαχείριση δεν μπορεί να υπάρξει. Η πρόσφατη κατάρρευση των «αριστερών» καθεστώτων στη Λατινική Αμερική (Βενεζουέλα, Βολιβία, Βραζιλία κτλ.) το αποδεικνύει περίτρανα.
Η οικονομική κατρακύλα, που αποτυπώνεται κατά καιρούς στα προς τα κάτω αναθεωρημένα στοιχεία για την «ανάπτυξη», που δίνουν οι διάφοροι οικονομικοί οργανισμοί του κεφαλαίου (όπως το ΔΝΤ, το οποίο αναθεώρησε ξανά προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη, στην οικονομική του έκθεση τον περασμένο Ιούλη), και η αργή ανάπτυξη που διαπίστωσαν οι ηγέτες του G20 δεν αποτελούν παρά αποδείξεις για το σάπισμα του καπιταλισμού παγκόσμια. Το σάπισμα αυτό, όμως, δε θα οδηγήσει αυτόματα στο θάνατο. Χρειάζεται κάποιος να το κάνει πράξη κι αυτός δεν είναι άλλος από την εργατική τάξη που στερείται τα βασικά μέσα διαβίωσης, μολονότι είναι αυτή που παράγει τον παγκόσμιο πλούτο.
