«Αυτή είναι μία κρίση πολιτικής θέλησης συνδυασμένη με την έλλειψη ευρωπαϊκής ενότητας, που οδηγεί σε σκόπιμο ακρωτηριασμό διαχείρισης… Οταν το 1956 200 χιλιάδες Ούγγροι το έσκασαν για την Αυστρία και τη Γιουγκοσλαβία, όχι μόνο τους δέχτηκαν κανονικά, αλλά έλαβε χώρα γρήγορα ένα πρόγραμμα επανεγκατάστασής τους και 140 χιλιάδες άνθρωποι μετακόμισαν σε άλλες χώρες. Αυτό που ήταν τότε δυνατό θα έπρεπε να είναι και σήμερα» (απόσπασμα από δήλωση του Αντόνιο Γκουτέρες, επικεφαλής της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, https://www.unhcr.org/56015ba86.html).
Αν και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τον αριθμό αυτών που την κοπάνησαν από την Ουγγαρία μετά την καταστολή της «επανάστασης» του 1956, αυτό που προκύπτει από τα λεγόμενα του ύπατου Αρμοστή είναι η τεράστια υποκρισία των χωρών της ΕΕ. Πριν από εξήντα περίπου χρόνια, οι δυτικές «δημοκρατίες» δέχτηκαν τους ούγγρους αντικομμουνιστές χωρίς πολλά λόγια. Βλέπετε, ήταν η εποχή του «ψυχρού πολέμου» και παρά το γεγονός ότι δεν είχε περάσει πολύς καιρός από την καταστροφή που υπέστησαν οι ευρωπαϊκές χώρες από τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο, βρήκαν τρόπους να βολέψουν τους ούγγρους «πρόσφυγες» που εγκατέλειπαν μια χώρα (την Ουγγαρία), η οποία καμία σχέση δεν είχε με τις χώρες-ερείπια, όπως η Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Σήμερα, την ίδια στιγμή που οι εκατοντάδες χιλιάδες των προσφύγων προσπαθούν να βρουν μια διέξοδο για να επιβιώσουν μακριά από τις βόμβες και τα ερείπια, η «ευαίσθητη» ΕΕ ψάχνει εδώ και μήνες τρόπο για να «φιλοξενήσει» μόλις 160 χιλιάδες απ’ αυτούς (ποσοστό που δε φτάνει ούτε το 4% του συνόλου), όχι άμεσα, αλλά μέσα στα επόμενα δυο χρόνια!
Η σύγκριση των δύο παραπάνω γεγονότων είναι πιστεύουμε καταλυτική και δείχνει ανάγλυφα την υποκρισία της ΕΕ απέναντι στο δράμα των προσφύγων. Τότε που υπήρχε πολιτική σκοπιμότητα, στο πλαίσιο της αντικομμουνιστικής υστερίας της Δύσης, βρέθηκε τρόπος να εγκατασταθούν γρήγορα οι ούγγροι «πρόσφυγες». Τώρα, οι άραβες στην πλειοψηφία τους πρόσφυγες αποτελούν μια «καυτή πατάτα» που κανένας δε θέλει να την αγγίξει.
Πριν σχολιάσουμε τις τελευταίες εξελίξεις, ας δούμε επιγραμματικά το ιστορικό των… καθυστερήσεων που παίζει η ΕΕ τους τελευταίους μήνες.
Συνεχείς αναβολές
Η πρώτη φορά μέσα στην τρέχουσα χρονιά που η ΕΕ αναγκάστηκε να δείξει ότι δρα ήταν τον περασμένο Απρίλη. Ηταν τότε που σόκαραν την ανθρωπότητα οι μαζικοί πνιγμοί εκατοντάδων μεταναστών στη Μεσόγειο, με αποκορύφωμα αυτόν που συνέβη στα μέσα του περασμένου Απρίλη στον κόλπο της Σικελίας, όπου χάθηκαν πάνω από 800 ζωές. Η ΕΕ έπρεπε να δείξει ότι κάνει κάτι, γι’ αυτό και οι υπουργοί Εσωτερικών μαζεύτηκαν για να συνεδριάσουν. Κατέληξαν, λοιπόν, σε κάποιες προτάσεις αντιμετώπισης του προβλήματος. Οπως γράψαμε τότε (https://www.eksegersi.gr/issue/819/Διεθνή/23744.Εγκλημα-και-υποκρισία), κεντρικός πυρήνας αυτών των προτάσεων ήταν η ενίσχυση του ελέγχου της ροής των μεταναστών στη Μεσόγειο, με τη διεύρυνση των επιχειρήσεων ελέγχου των θαλάσσιων μεταφορών, με πλήρη καταγραφή όλων των μεταναστών μέσω λήψης δακτυλικών αποτυπωμάτων από όλους (με ποινή απέλασης για όσους δεν πειθαρχήσουν) και ένταση των απελάσεων, μέσω προγράμματος ταχείας επιστροφής των «παράνομων» μεταναστών, που θα συντονίζεται από τη Frontex, και της αύξησης των πτήσεων για απελαθέντες. Ταυτόχρονα, προτάθηκε να συνεδριάζουν σε τακτική βάση οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί Europol, Frontex, EASO και Eurojust, με στόχο την ανταλλαγή πληροφοριών για τον εντοπισμό των λαθραίων πλοίων που μεταφέρουν μετανάστες και την καταστροφή τους ώστε να μη χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά μεταναστών.
Με βάση αυτές τις προτάσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 13 Μάη το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για τη Μετανάστευση. Οι άμεσες δράσεις του προγράμματος αυτού αφορούσαν στον τριπλασιασμό των κονδυλίων για τις επιχειρήσεις της Frontex, τη «δέσμευση» για συγκεκριμένες προτάσεις μέχρι το τέλος Μάη για ένα πανευρωπαϊκό καθεστώς επανεγκατάστασης, που θα παρέχει 20.000 θέσεις προσφύγων κατανεμημένες σε όλα τα κράτη μέλη, και την έναρξη επιχειρήσεων εξάρθρωσης των δικτύων «λαθρο»μετανάστευσης στη Μεσόγειο.
Οι τέσσερις άξονες στους οποίους θα έπρεπε στο εξής να κινείται η ατζέντα για το μεταναστευτικό ήταν:
1. Μείωση των κινήτρων για «παράτυπη» μετανάστευση με τροποποίηση της νομικής βάσης της συνοριακής αστυνομίας Frontex, ώστε να μπορεί να πραγματοποιεί πιο αποτελεσματικά τις απελάσεις.
2. Ασφάλιση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, με ενίσχυση του ρόλου και των ικανοτήτων της Frontex.
3. Κοινή πολιτική ασύλου με καλύτερη καταγραφή των μεταναστών, αξιολόγηση και πιθανώς αναθεώρηση του κανονισμού του Δουβλίνου εντός του 2016.
4. Νέα πολιτική για τη νόμιμη μετανάστευση, κυρίως με τον εκσυγχρονισμό και την αναμόρφωση του καθεστώτος για τη μπλε κάρτα.
Στις 27 Μάη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρώτη δέσμη εκτελεστικών μέτρων του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Δράσης για τη Μετανάστευση, συμπεριλαμβανομένης της μετεγκατάστασης και επανεγκατάστασης, και προτάσεις για ένα σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της «παράνομης» διακίνησης μεταναστών (https://europa.eu/rapid/press-release_IP-15-5039_el.htm). Οπως μας ενημερώνει η ιστοσελίδα της Κομισιόν, έξι ήταν τα συγκεκριμένα μέτρα που προτάθηκαν:
1. Δημιουργία μηχανισμού επείγουσας κατάστασης για τη μετεγκατάσταση 40 χιλιάδων προσφύγων από την Ελλάδα και την Ιταλία μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Οπως αναφέρει η Κομισιόν, ο αριθμός αυτός αντιστοιχούσε τότε στο 40% του συνολικού αριθμού των αιτούντων άσυλο το 2014.
2. Σύσταση προς τα κράτη μέλη για επανεγκατάσταση 20 χιλιάδων μεταναστών από χώρες εκτός ΕΕ σε χώρες της ΕΕ εντός δύο ετών.
3. Σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της λαθραίας διακίνησης μεταναστών.
4. Κατευθυντήριες γραμμές για τη λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων.
5. Δημόσια διαβούλευση σχετικά με το μέλλον της οδηγίας για τη μπλε κάρτα.
6. Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπό σημείωση ένα νέο επιχειρησιακό σχέδιο για την επιχείρηση «Τρίτων».
Οπως διαβάζετε, τα περισσότερα μέτρα αφορούν στη φύλαξη των συνόρων από τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, ενώ σαν το τυράκι στη φάκα προσφέρθηκε η μετεγκατάσταση 40 χιλιάδων προσφύγων από την Ελλάδα και την Ιταλία καθώς και η επανεγκατάσταση άλλων 20 χιλιάδων από χώρες εκτός ΕΕ.
Περίπου ένα μήνα μετά, στις 25-26 Ιούνη, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε να προωθήσει τις προτάσεις που υπέβαλε η Επιτροπή, με ιδιαίτερη έμφαση στη μετεγκατάσταση και την επανεγκατάσταση, τις επιστροφές, καθώς και τη συνεργασία με τις χώρες καταγωγής και διέλευσης (www.consilium.europa.eu/en/meetings/european-council/2015/06/EUCO-conclusions-pdf/). Αλλον ένα μήνα μετά, στις 20 Ιούλη, το Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων (https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/jha/2015/07/20/) συμφώνησε να θέσει σε εφαρμογή τα μέτρα που προτάθηκαν στο Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Δράσης για τη Μετανάστευση, ιδίως για τη μετεγκατάσταση ατόμων με «σαφή ανάγκη διεθνούς προστασίας» από την Ιταλία και την Ελλάδα, μέσα στα επόμενα δύο χρόνια και σε εθελοντική βάση, αρχίζοντας με 32.256 άτομα σε πρώτη φάση, με σκοπό ο αριθμός αυτός να αυξηθεί μέχρι τα 40.000 άτομα μέχρι το τέλος του 2015. Ταυτόχρονα, συμφώνησε στην επανεγκατάσταση άλλων 22.504 εκτοπισθέντων «με σαφή ανάγκη διεθνούς προστασίας» από χώρες εκτός ΕΕ, επίσης σε εθελοντική βάση. Επαφιόταν δηλαδή στο κάθε κράτος μέλος της ΕΕ να αποφασίσει αν θέλει να τους δεχτεί ή όχι.
Αφού πέρασε ο Αύγουστος, στη διάρκεια του οποίου το μεταναστευτικό κύμα έγινε… τσουνάμι, η Κομισιόν αποφάσισε στις 9 Σεπτέμβρη μια νέα δέσμη μέτρων, που περιλάμβανε ένα μηχανισμό έκτακτης ανάγκης για τη μετεγκατάσταση 120 χιλιάδων προσφύγων, συμπληρωματικά στους 40 χιλιάδες που είχε συμφωνηθεί τον Ιούλη. Οπως γράψαμε τότε (https://www.eksegersi.gr/issue/835/Διεθνή/24554.Ανοιχτές-αγκάλες-με-το-μαχαίρι-στο-στόμα), ο συνολικός αριθμός που θα δεχόταν η ΕΕ στις «αγκάλες» της ισοδυναμεί με μόλις το 4% του συνόλου των σύριων προσφύγων, που ξεπερνούν τα 4 εκατομμύρια!
Στη σύνοδο του συμβουλίου των υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών της ΕΕ στις 14 Σεπτέμβρη, η πρόταση της Κομισιόν υιοθετήθηκε επί της αρχής, αλλά ζητήθηκε να γνωμοδοτήσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το θέμα παραπέμφθηκε στην επόμενη συνεδρίαση (8-9 Οκτώβρη). Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο των υπουργών ζήτησε τη θέσπιση ισχυρών μηχανισμών από τις 16 Σεπτέμβρη στην Ιταλία και την Ελλάδα, για την καταγραφή και δακτυλοσκόπηση των μεταναστών και το διαχωρισμό αυτών που «πραγματικά» χρειάζονται προστασία και θα πρέπει να μεταφερθούν στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ από αυτούς που θα πρέπει να απελαθούν. Τελικά, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε την Πέμπτη 17 Σεπτέμβρη την πρόταση της Κομισιόν μέσα σε κλίμα «απογοήτευσης» για την αποτυχία των κρατών μελών να δράσουν, ενώ οι υπουργοί Εσωτερικών και Δικαιοσύνης της ΕΕ συγκάλεσαν έκτακτη σύνοδο για την Τρίτη 22 Σεπτέμβρη, για να αποφασίσουν τι θα κάνουν, επισπεύδοντας την απόφασή τους επί του θέματος που ήταν για τις αρχές Οκτώβρη.
Το Συμβούλιο της Τρίτης έδειξε ότι κανείς δεν μπορεί να παίζει με τις απαιτήσεις της Γερμανίας, η οποία πίεζε να περάσει η πρόταση της Κομισιόν. Οταν δεν κατάφερε να «πείσει» τις χώρες που αντιδρούσαν (Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία και Ρουμανία), τις παρέκαμψε επιβάλλοντας με την αρχή της πλειοψηφίας την απόφαση που τελικά ψηφίστηκε και η οποία είναι υποχρεωτική και «θα επιβληθεί» σε όλες τις χώρες μέλη, όπως δήλωσε ο Αβραμόπουλος (που ξαφνικά «ψήλωσε», φορώντας γερμανικούς κοθόρνους). Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου των υπουργών Εσωτερικών και Δικαιοσύνης της ΕΕ (https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/jha/2015/09/22/), οι επιπλέον 120 χιλιάδες πρόσφυγες θα μεταφερθούν μόνο από την Ιταλία και την Ελλάδα (και όχι από την Ουγγαρία, όπως προβλεπόταν αρχικά) μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Αφορά τους μετανάστες που χρήζουν «διεθνούς προστασίας» (δηλαδή προέρχονται από τις λεγόμενες μη ασφαλείς χώρες) και έχουν φτάσει σε ευρωπαϊκό έδαφος σε διάστημα μεταξύ έξι μηνών έως δύο χρόνων μετά την έναρξη ισχύος αυτής της απόφασης.
Από τους 120 χιλιάδες, οι 15.600 θα μεταφερθούν από την Ιταλία και οι 50.400 από την Ελλάδα (σύνολο 66.000), ενώ οι υπόλοιποι 54.000 θα μεταφερθούν από τις ίδιες χώρες στην ίδια αναλογία, αλλά ένα χρόνο μετά την έναρξη ισχύος της απόφασης. Η κάθε χώρα που θα συμμετάσχει στο πρόγραμμα θα πάρει 6.000 ευρώ για κάθε πρόσφυγα που θα δέχεται στο έδαφός της. Από τις χώρες μέλη της ΕΕ που θα συμμετάσχουν στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης των προσφύγων εξαιρούνται η Βρετανία και η Δανία.
Οι προϋποθέσεις
Αυτό που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι προϋπόθεση για την εφαρμογή της μετεγκατάστασης των προσφύγων είναι η Ελλάδα και η Ιταλία να κοινοποιήσουν στην Κομισιόν, εντός ενός μήνα από την έναρξη ισχύος της απόφασης, έναν οδικό χάρτη «που θα περιλαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα στους τομείς του ασύλου, της πρώτης υποδοχής και του επαναπατρισμού, ενισχύοντας την ικανότητα, την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων τους στους τομείς αυτούς και λαμβάνοντας μέτρα για να διασφαλίσουν την κατάλληλη εφαρμογή της παρούσας απόφασης». Αν δεν το κάνουν αυτό, τότε η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να αναστείλει την εφαρμογή της απόφασης για το κράτος μέλος για χρονική περίοδο έως τρεις μήνες!
Τί σημαίνει αυτό; Οτι για να αποδεχτούν οι άλλες χώρες μέλη της ΕΕ τους 160 χιλιάδες πρόσφυγες από την Ελλάδα και την Ιταλία, οι τελευταίες θα πρέπει να παρουσιάσουν συγκεκριμένα μέτρα για την ενίσχυση της καταγραφής και των απελάσεων! Διαφορετικά, κινδυνεύουν να αποκλειστούν από το πρόγραμμα μετεγκατάστασης των προσφύγων, και οι υπόλοιπες χώρες της ΕΕ να μη δεχτούν ούτε έναν μετανάστη απ’ αυτές. Το ελληνικό και το ιταλικό κράτος πρέπει να συνεχίσουν ν’ αποτελούν συνοριακά φυλάκια της ΕΕ, κάνοντας ό,τι κάνει σήμερα η Ουγγαρία. Αν όμως η Ιταλία, ως μία από τις ισχυρές ιμπεριαλιστικές χώρες της ΕΕ, μπορεί να τρίξει τα δόντια της στους «εταίρους», αυτό δεν ισχύει για την Ελλάδα, που θα εξακολουθήσει να αποτελεί μια μεγάλη φυλακή για τους εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες μετανάστες που έχουν εγκλωβιστεί στο έδαφός της.
Ασήμαντες οι μετεγκαταστάσεις
Αν κοιτάξει κανείς τους αριθμούς των μεταναστών που δέχονται να «φιλοξενήσουν» οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες από την Ελλάδα, θα διαπιστώσει πόσο μεγάλη απάτη είναι η «γενναιοδωρία» που υποτίθεται ότι δείχνουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, από τις αρχές του χρόνου μέχρι σήμερα 347.474 άνθρωποι πέρασαν τα ελληνικά σύνορα διά θαλάσσης. Το 97% αυτών των ανθρώπων προέρχεται από τις εμπόλεμες ζώνες: 71% Σύριοι, 18% Αφγανοί, 4% Ιρακινοί, 3% Πακιστανοί, 1% Σομαλοί και 3% από άλλες χώρες (https://data.unhcr.org/mediterranean/country.php?id=83). Στην Ιταλία, οι αντίστοιχες αφίξεις ήταν 128.000, στην πλειοψηφία τους από τις αφρικανικές χώρες: 26% από την Ερυθραία, 13% από τη Νιγηρία, 8% από τη Σομαλία, 6% από το Σουδάν, 5% από τη Γκάμπια και μόλις 6% από την Συρία (https://data.unhcr.org/mediterranean/country.php?id=105).
Σύμφωνα με τις αποφάσεις του Συμβουλίου των υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών, οι πρόσφυγες που θα δεχτούν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες από την Ελλάδα είναι: 16 χιλιάδες από τους 40 χιλιάδες που είχε αποφασιστεί τον περασμένο Ιούλη, εντός δύο ετών, και άλλοι 50,4 χιλιάδες από τους 66 χιλιάδες που συμφωνήθηκε ότι θα μεταφερθούν εντός ενός χρόνου από την έναρξη ισχύος της απόφασης της περασμένης Τρίτης. Ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι οι 16 χιλιάδες θα μεταφερθούν μέσα σε ένα χρόνο από τώρα, οι μετανάστες από την Ελλάδα που θα γίνουν δεκτοί στις άλλες χώρες μέλη της ΕΕ δε θα ξεπερνούν τους 66.4 χιλιάδες μέσα σ’ ένα χρόνο. Πόσοι θα είναι οι πρόσφυγες που μέσα στο διάστημα του ενός χρόνου θα θελήσουν να περάσουν τα ελληνικά σύνορα για να πάνε στην «Ευρώπη»; Σίγουρα πολλαπλάσιοι από τους 66,4 χιλιάδες που αποδέχεται η «ευαίσθητη» ΕΕ, δεδομένου ότι στους πρώτους εννέα μήνες αυτού του χρόνου πέρασαν τα ελληνικά σύνορα πενταπλάσιοι. Τι θα γίνει με όλους αυτούς τους ανθρώπους; Η ΕΕ σε αυτό το θέμα «νίπτει τας χείρας της»!
Πρέπει επίσης να σημειώσουμε ότι η συντριπτική πλειοψηφία αυτών που έρχονται στην Ελλάδα προέρχεται από εμπόλεμες ζώνες. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η έρευνα που διεξήγαγε η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ τον περασμένο Αύγουστο (https://data.unhcr.org/mediterranean/download.php?id=27) μεταξύ των σύριων προσφύγων. Η έρευνα έδειξε ότι το 90% αυτών που προτίθεται να υποβάλει αίτηση ασύλου στην Ελλάδα θέλει να υποβάλει αίτηση για άσυλο και σε άλλη χώρα, ενώ το 54% σχεδιάζει να κάνει αίτηση για να σμίξει με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς του. Η έρευνα έδειξε, επίσης, ότι το 44% των προσφύγων ήταν παιδιά και το 40% είχαν πανεπιστημιακή μόρφωση, γεγονός που δείχνει ότι οι σύριοι πρόσφυγες δεν προέρχονται από τα εξαθλιωμένα λαϊκά στρώματα (όπως σε άλλες περιπτώσεις προσφύγων) αλλά και από μικροαστικά στρώματα που καταστράφηκαν λόγω του πολέμου.
Πόσο υποκριτικά ακούγεται η δήλωση του Φρανσουά Ολάντ, ότι «η Ευρώπη ανέλαβε τις ευθύνες της»! Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές βρίσκεται σε εξέλιξη η άτυπη σύνοδος κορυφής που αναμένεται να επικυρώσει τις αποφάσεις του Συμβουλίου των υπουργών. Ο,τι και να αποφασιστεί τελικά, όμως, το σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη-φρούριο θα παραμείνει, αποδεχόμενη μια ισχνή μειοψηφία του συνόλου των προσφύγων, με ταυτόχρονη ενίσχυση των εξωτερικών της συνόρων, όπως καθαρά δήλωσε ο Ολάντ.
Υπάρχει λύση;
Ποια είναι επομένως η λύση; Η «καταπολέμηση των αιτιών του προσφυγικού κύματος», όπως είπε η Μέρκελ; Οταν η Μέση Ανατολή έχει μετατραπεί σε ένα σωρό από χώρες-συντρίμμια και ολόκληροι λαοί στην Ασία και την Αφρική στενάζουν από την υπερεκμετάλλευση και τους πολέμους, το μεταναστευτικό δεν πρόκειται να λυθεί ποτέ στο πλαίσιο της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και της ιμπεριαλιστικής κηδεμονίας. Επαφίεται στους λαούς των χωρών που δέχονται το μεταναστευτικό τσουνάμι να σταθούν δίπλα στους μετανάστες και να αγωνιστούν για τα στοιχειώδη δικαιώματά τους, γνωρίζοντας ότι και αυτό το πρόβλημα θα λυθεί μόνο με την νίκη της προλεταριακής επανάστασης. Κάτι που σήμερα μπορεί να φαίνεται αδύνατο, αλλά είναι το μόνο που θα οδηγήσει στην πραγματική λύση του προσφυγικού, με την ένταξη αυτών των ανθρώπων στην οικοδόμηση μιας κοινωνίας χωρίς εκμετάλλευση. Κάθε άλλη «λύση» θα είναι ατελέσφορη και θα οδηγήσει στην ανακύκλωση του προβλήματος.
