«Το παράδειγμα της Αργεντινής δεν αποτελεί παρά το Βατερλό των σοσιαλδημοκρατικών θεωριών διαχείρισης του καπιταλισμού. Οταν πρέπει να διαχειριστείς ένα σύστημα που βασίζεται στην εξασφάλιση του ανώτατου κέρδους των καπιταλιστών και σέβεσαι τις δεσμεύσεις σου προς τις “αγορές’’, δηλαδή προς το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο, προβάλλοντας “αντίσταση’’ μόνο στις πιο ακραίες μορφές του, και αυτό το κάνεις μέσα από τα δικαστήρια των ιμπεριαλιστικών χωρών, τότε είσαι καταδικασμένος να χάσεις. Οι σιδερένιοι οικονομικοί νόμοι του καπιταλισμού κάνουν σκόνη τα ωραία λογάκια και τις απατηλές υποσχέσεις. Αυτό γίνεται πάντα στην Ιστορία και η Αργεντινή δε θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση» (https://www.eksegersi.gr/issue/805/Διεθνή/23016.Αντίσταση-μέσω-εκλογών-ή-εξεγέρσεων). Με αυτά τα λόγια σχολιάζαμε πριν από έντεκα μήνες το αδιέξοδο της σοσιαλδημοκρατικής πολιτικής των περονιστών που μεσουράνησαν επί δώδεκα συνεχή χρόνια στην Αργεντινή αποτελώντας για πολλούς παράδειγμα «υπερήφανης» εξωτερικής πολιτικής μέσα στον καπιταλισμό.
Βατερλό περονιστών
Το Βατερλό ήρθε να επιβεβαιωθεί με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο με τη νίκη του δεξιού δημάρχου του Μπουένος Αιρες Μαουρίτσιο Μάκρι που κέρδισε το 51.4% των ψήφων στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, έναντι 48.6% που πήρε ο αντίπαλός του Ντανιέλ Σκιόλι (κυβερνήτης της περιφέρειας του Μπουένος Αίρες και πρώην επιχειρηματίας), που είχε ορίσει ως «διάδοχό» της η μέχρι σήμερα πρόεδρος της χώρας, Κριστίνα Κίρχνερ, μια και η ίδια δεν επιτρέπονταν από το σύνταγμα της χώρας να βάλει για τρίτη φορά υποψηφιότητα.
Οι εκλογές της περασμένης Κυρια-κής διέλυσαν το μύθο ότι τους περονιστές στηρίζουν μόνο οι φτωχοί ενώ τους δεξιούς μόνο οι πλούσιοι. Αν και σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα της κεντρικής εκλογικής επιτροπής (βλ. https://www.resultados.gob.ar/balotage/dat99/DPR99999A.htm) ο περονιστής Σκιόλι πήρε ποσοστά της τάξης του 55% – 72% στις περιφέρειες με ποσοστά φτώχειας άνω του 30% (όπως στις Chaco, Formosa, Corrientes, Misiones και Santiago del Estero), υπήρξαν όμως και φτωχές περιφέρειες, όπως το Jujuy (με ποσοστό φτώχειας 30%), που επικράτησε ο δεξιός Μάκρι με 53%, ενώ στην περιφέρεια με το χαμηλότερο ποσοστό φτώχειας, τη Santa Cruz, ο περονιστής Σκιόλι κέρδισε το 58.4%.
Από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη
Ο Μάκρι έσπευσε αμέσως να δώσει τα πρώτα δείγματα γραφής της νέας κυβέρνησης δηλώνοντας ότι θα καταργήσει το μνημόνιο συνεργασίας με το Ιράν και θα επιδιώξει την εξαίρεση της Βενεζουέλας από την MERCOSUR, τη ζώνη «ελεύθερου εμπορίου» μεταξύ Αργεντινής, Βραζιλίας, Ουρουγουάης, Παραγουάης, Βολιβίας και Βενεζουέλας, που παρουσιαζόταν ως το αντίπαλο δέος της ζώνης «ελεύθερου εμπορίου» που προωθούσε η Ουάσιγκτον, της γνωστής NAFTA. Ταυτόχρονα, ο Μάκρι προανήγγειλε τον τερματισμό της σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας του πέσο προς το δολάριο, ανοίγοντας έτσι το δρόμο στην εκτίναξη του πληθωρισμού, που μέχρι σήμερα υπήρχε μόνο καλυμμένος, αν και οι τιμές των προϊόντων είχαν ήδη αρχίσει να παίρνουν την ανηφόρα.
Το χρέος γέννησε τον πληθωρισμό
Η μέτρηση του πληθωρισμού ήταν ένα «αγκάθι» στις σχέσεις της Αργεντινής με το ΔΝΤ. Η κυβέρνηση των περονιστών αναγκάστηκε να κάνει πίσω το Φλεβάρη του 2014, εισάγοντας νέα μέτρηση, σύμφωνα με τις υποδείξεις του ΔΝΤ. Ετσι, ο επίσημος πληθωρισμός εκτινάχτηκε δυόμισι φορές πάνω, αγγίζοντας το ανεπίσημο ποσοστό του 25% (σε ετήσια βάση). Ανέβηκε στο 30% τον περσινό Οκτώβρη για να ξανακατέβει στο 14% φέτος, με την εγκυρότητα αυτού του ποσοστού να αμφισβητείται (βλ. https://uk.reuters.com/article/2015/07/22/uk-argentina-election-inflation-idUKKCN0PW22O20150722). Γιατί όμως εκτινάχθηκε σε τόσο υψηλά επίπεδα ο πληθωρισμός;
Η σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση της χώρας από τους περονιστές του ζεύγους Κίρχνερ (πρώτα του Νέστορ και μετά το θάνατό του της συζύγου του Κριστίνα) υποτίθεται ότι «έλυσε» το πρόβλημα του υπέρογκου δημόσιου χρέους, που είχε αναγκάσει την Αργεντινή να χρεοκοπήσει έξι φορές τους τελευταίους δύο αιώνες. Το δημόσιο χρέος δεν κηρύχτηκε «απεχθές» (που θα υποδήλωνε ότι υπάρχουν βάσιμοι λόγοι πως το χρέος οφείλεται σε δάνεια που συνάφθηκαν με παράνομο τρόπο, είτε από δικτατορικά καθεστώτα είτε εις βάρος της χώρας), όπως είχαν κάνει οι ΗΠΑ έναντι της Ισπανίας το 1903 ή το Εκουαδόρ την περασμένη δεκαετία. Αν και θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι ένα μεγάλο μέρος του χρέους οφειλόταν στα δάνεια του στρατιωτικού πραξικοπήματος, οι κυβερνήσεις Κίρχνερ δέχτηκαν να προχωρήσουν στη γνωστή πλέον «αναδιάρθρωση» (ή «κούρεμα»), καλώντας τους πιστωτές να ανταλλάξουν τα ομόλογα που είχαν καταπέσει (δεν είχαν πλέον κανένα αντίκρισμα) με νέα.
Αν και τα ομόλογα που τελικά ανταλλάχτηκαν αντιστοιχούσαν μόλις στο ένα τρίτο του συνολικού χρέους, το ποσοστό του χρέους της Αργεντινής μειώθηκε -ως συνέπεια της «αναδιάρθρωσης»- στο 72% του ΑΕΠ το 2005 από 147% που ήταν το 2002. Από το «κούρεμα» εξαιρούνταν φυσικά τα χρέη ύψους 9.6 δισ. δολαρίων προς το ΔΝΤ, τα οποία η κυβέρνηση της Αργεντινής ξεπλήρωσε μέχρι κεραίας το 2006 και μάλιστα νωρίτερα από τη λήξη τους (βλ. https://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/2006/010906.pdf). Οπως μέχρι κεραίας υποσχέθηκε η Κίρχνερ ότι θα πληρώσει το χρέος των 9.7 δισ. δολαρίων προς το Κλαμπ των Παρισίων (το 30% του οποίου ανήκε στην Γερμανία), στη συμφωνία που επιτεύχθηκε το Μάη του 2014 (https://www.bbc.com/news/business-27616255). Τον περασμένο Μάη, η κυβέρνηση πλήρωσε κανονικά τη δεύτερη δόση του χρέους ύψους 683 εκατ. δολαρίων (https://www.buenosairesherald.com/article/190296/govt-makes-us$683-million-payment-to-paris-club-creditors), ενώ η τρίτη (και μεγαλύτερη) πρέπει να πληρωθεί μέσα στο 2016.
Προκειμένου να καλύψει τις δανειακές υποχρεώσεις της χώρας, η Κριστίνα Φερνάντες Κίρχνερ τράβηξε πάνω από 6.6 δισ. δολάρια από τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας για να πληρώσει ληξιπρόθεσμα χρέη και έκοψε αβέρτα χρήμα. Αυτό ήταν που εκτίναξε τον πληθωρισμό. Οι διθυραμβικοί λόγοι του υπουργού Οικονομικών της Αργεντινής, Ερνάν Λορενσίνο στην 28η σύνοδο της οικονομικής επιτροπής του ΔΝΤ, που έγινε στην Ουάσινγκτον τον Οκτώβρη του 2013, για τη «φερεγγυότητα» του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Αργεντινής, σε αντίθεση με το παρελθόν, δεν τον έσωσαν από την αποκαθήλωση. Ενα μήνα μετά, ο Λορενσίνο έπαιρνε πόδι από την κυβέρνηση και τρεις μήνες μετά το εθνικό νόμισμα της Αργεντινής, το πέσο, αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη υποτίμηση από την εποχή του 2001-2002.
Θησαυρός για το χρηματιστικό κεφάλαιο
Ταυτόχρονα, τα «αρπακτικά» που δεν αναγνώρισαν την «αναδιάρθρωση» του 2005, αρνούμενα να ανταλλάξουν τα ομόλογά τους με νέα, δικαιώθηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, αλλά η κυβέρνηση των περονιστών αρνήθηκε να τα πληρώσει. Αυτό της κόστισε το μπλοκάρισμα από το διεθνές χρηματιστικό κεφάλαιο, με ελάχιστες εξαιρέσεις που συνεπάγονταν επιτόκια της τάξης του 9% με 10% για πενταετή ή ακόμα και τριετή ομόλογα (βλ. https://em.cbonds.com/news/item/777473 και https://em.cbonds.com/news/item/757791). Μπορεί η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ να εξέδωσε ψήφισμα στις 10 Σεπτέμβρη, με το οποίο αναγνωρίζει το δικαίωμα των κρατών να προστατεύονται από τους διεθνείς δανειστές που μειοψηφούν σε κάποια αναδιάρθρωση του χρέους, ζητώντας τους να σεβαστούν την απόφαση της πλειοψηφίας των δανειστών και να απέχουν από περαιτέρω μέτρα κατά του κράτους οφειλέτη (βλ. https://www.dw.com/en/un-backs-argentina-in-debt-dispute-with-vulture-funds/a-18708466 και https://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N15/277/81/PDF/N1527781.pdf?OpenElement), όμως η απόφαση αυτή ήταν μη δεσμευτική και την καταψήφισαν τα μεγαλύτερα ιμπεριαλιστικά κράτη και οι δορυφόροι τους (ΗΠΑ, Καναδάς, Ισραήλ, Βρετανία, Ιαπωνία), ενώ πολλά μέλη της ΕΕ απείχαν (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα). Πράγμα που σημαίνει ότι η απόφαση αυτή ήταν ένα κομμάτι χαρτί χωρίς καμία πρακτική αξία.
Κι όχι μόνο αυτό. Καθώς το αμερικάνικο δικαστήριο μπλόκαρε από τον Ιούνη του 2014 τις πληρωμές των υπόλοιπων ομολογιούχων που είχαν δεχτεί τα «κουρέματα» του 2005 και του 2010 και καθώς τα ομόλογα αυτά έληγαν τον Οκτώβρη, οι ομολογιούχοι κέρδισαν τελικά τεράστιες αποδόσεις στα ομόλογά τους (της τάξης του 135%), όπως αποκαλύπτει το πρακτορείο Bloomberg (https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-01/argentina-hands-bondholders-who-braved-myriad-crises-135-return). Τα 5.9 δισ. δολάρια των δεκαετών ομολόγων, που είχαν ανταλλαγεί το 2005, πληρώθηκαν στις 6 του περασμένου Οκτώβρη από τα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας, τα οποία μειώθηκαν κατά 15%, σε χαμηλά εννιαετίας (https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-10-06/argentina-s-5-9-billion-bond-payment-triggers-return-to-market). Μάλιστα, οι ομολογιούχοι που είχαν αγοράσει τα ομόλογα 18 σεντς το 2008 τα πούλησαν για πάνω από 1 δολάριο τον περασμένο Οκτώβρη, βγάζοντας τεράστια κέρδη.
Φανταστείτε τι έχει να γίνει, αν η νέα κυβέρνηση καταλήξει σε συμφωνία που θα δικαιώσει τελικά τα «αρπακτικά», όπως είχε γίνει στην περίπτωση του Περού, όταν το ίδιο «αρπακτικό» που αρνήθηκε το «κούρεμα» στην Αργεντινή, η Elliot Management Corp, ανάγκασε μετά από τέσσερα χρόνια την κυβέρνηση να πληρώσει 56 εκατομμύρια δολάρια για ομόλογα, πενταπλασιάζοντας τα λεφτά της. Τότε θα ανοίξει ο δρόμος για χρυσές δουλειές για τις υπόλοιπες μερίδες του χρηματιστικού κεφαλαίου στην Αργεντινή.
Να που οδήγησε η σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση των περονιστών που τώρα παρέδωσε τα ηνία στην κλασική νεοφιλελεύθερη διακυβέρνηση! Η τελευταία θα τα βρει μπαστούνια, γιατί η πλήρης ευθυγράμμιση με τα «αρπακτικά» και η υποτίμηση του πέσο, για να «επιστρέψει στις αγορές» η Αργεντινή, θα σημάνει νέα έκρηξη της κρίσης και γιατί όχι νέες κοινωνικές αναταραχές.
