Με αφορμή την παγκόσμια διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα, που συνεχίστηκε για δεύτερη βδομάδα στην Κοπεγχάγη (θα έχει ολοκληρωθεί όταν διαβάζετε αυτές τις γραμμές), στο προηγούμενο φύλλο κάναμε μια σύντομη αναφορά στη μεγάλη μπίζνα της αγοραπωλησίας ρύπων που δίκαια χαρακτηρίστηκε εμπόριο από «συγχωροχάρτια» που αγοράζουν τα ανεπτυγμένα κράτη για να συνεχίσουν να ρυπαίνουν σα να μην τρέχει τίποτα.
Τον χαρακτηρισμό αυτό δεν τον δώσαμε εμείς, αλλά κορυφαίος αμερικανός επιστήμονας (διευθυντής του Ινστιτούτου Διαστημικών Μελετών Γκόνταρντ της NASA και καθηγητής στο Ινστιτούτο της Γης του πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης), ο 63χρονος Τζέιμς Χάνσεν, που αποκαλείται «παππούς της παγκόσμιας υπερθέρμανσης» μια και ήταν από τους πρώτους τη δεκαετία του ’80 που προειδοποιού-σαν για την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη λόγω της αύξησης των ρύπων από την αλόγιστη βιομηχανική ανάπτυξη. Το εμπόριο ρύπων πλασαρίστηκε σαν μια φτηνή και αποτελεσματική μέθοδος για την μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (CO2). Τόσο αποτελεσματική, που μετά την εφαρμογή της οι εκπομπές CO2 έχουν αυξηθεί πάνω από 40% και η παγκόσμια συγκέντρωση έχει ανέλθει σε επίπεδα πρωτοφανή για την ιστορία του πλανήτη!
Μπορεί το πρωτόκολλο του Κιότο, που υιοθετήθηκε στις 11 Νοέμβρη 1997 και μέχρι σήμερα έχει επικυρωθεί από 187 κράτη (εκτός των ΗΠΑ που ποτέ δεν το επικύρωσαν), να έθετε στόχο τη μείωση μέχρι το 2012 κατά 5.2% των εκπομπών των αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου (κατά κύριο λόγο του CO2), σε σχέση με τα επίπεδα του 1990, όμως δώδεκα χρόνια μετά η κατάσταση δεν αφήνει και πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Μια ματιά στους πίνακες 1 και 2 που συντάξαμε από τα στοιχεία που βρήκαμε σε δύο ερευνητικούς οργανισμούς[1] είναι αρκούντως αποκαλυπτική.
Η παγκόσμια συγκέντρωση του CO2 στην ατμόσφαιρα έχει αυξηθεί κατά 5.2% τα τελευταία δέκα χρόνια σημειώνοντας παγκόσμιο ρεκόρ των τελευταίων… 800 χιλιάδων χρόνων[2]. Οσο για τις εκπομπές CO2, που υποτίθεται ότι μέχρι το 2012 θα πρέπει να μειωθούν κατά 5% περίπου, αυτές αυξήθηκαν κατά 41,7% (σε σχέση με τα επίπεδα του 1992)[3]!
Οι χώρες που ρυπαίνουν περισσότερο (Κίνα και ΗΠΑ) δεν φαίνεται να το βάζουν κάτω στη ρύπανση, με την πρώτη να σημειώνει αύξηση 165% και τη δεύτερη 17%. Το πρώτο που πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι η μεγάλη αύξηση των εκπομπών ρύπων, που παρουσιάζεται σε χώρες όπως η Κίνα, η Βραζιλία και αλλού, δεν οφείλεται στην έλλειψη περιβαλλοντικής ευαισθησίας (που υποτίθεται ότι έχουν οι προηγμένες χώρες της Δύσης), αλλά μάλλον περισσότερο στη μεταφορά των εργοστασίων παραγωγής των μεγάλων ιμπεριαλιστικών χωρών στις χώρες του «τρίτου κόσμου» και την Κίνα. Το δεύτερο που πρέπει να σημειωθεί έχει να κάνει με τον τρόπο μέτρησης των εκπομπών. Στη διάσκεψη της Βόννης, που έγινε τρία χρόνια μετά το Κιότο, η Ευρωπαϊκή Ενωση συμφώνησε στο αίτημα τεσσάρων χωρών (Αυστραλίας, Καναδά, Ρωσίας και Ιαπωνίας) να μετρούν τη μείωση των ρύπων με βάση το ποσοστό των ρύπων που απορροφώνται από τις δασικές τους εκτάσεις και όχι με βάση το πραγματικό ποσοστό μείωσης στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις[4]. Δεν γνωρίζουμε αν παρόμοια τερτίπια υιοθέτησαν και άλλες χώρες από τότε, αλλά δεν έχει και τόση σημασία.
Ακόμα κι αυτά τα νούμερα που παρουσιάζονται στους πίνακες που παραθέτουμε αρκούν για να καταλάβει κανείς πόσο «αποτελεσματικά» ήταν τελικά τα μέτρα που πάρθηκαν σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μήπως, όμως, η πολιτική Ομπάμα έφερε κάποιο «άνεμο αλλαγής» στην αμερικάνικη πολιτική για το περιβάλλον; Σύμφωνα με τον «παππού της παγκόσμιας υπερθέρμανσης» (τον αμερικάνο επιστήμονα στον οποίο αναφερθήκαμε στην αρχή), ο νέος νόμος που ψηφίστηκε τον περασμένο Ιούλη με οριακή πλειοψηφία από το Κογκρέσο (219 υπέρ έναντι 212 κατά), τον οποίο αρνήθηκαν να ψηφίσουν ακόμα και 44 «Δημοκρατικοί» γερουσιαστές, δεν έχει περισσότερες πιθανότητες να σώσει το κλίμα από όσες μία ρουκέτα να προσγειώσει έναν άνθρωπο στη σελήνη[5].
Οπως μας πληροφορούν οι «Τάιμς της Νέας Υόρκης»[6], ο νέος νόμος προβλέπει μείωση των εκπομπών κατά 17% μέχρι το 2020. Σε σχέση με ποιο έτος όμως; Οχι φυσικά το 1990, αλλά το 2005. Τι σημαίνει αυτό; Κοιτάζοντας στον αναλυτικό πίνακα των εκπομπών CO2 του Global Carbon Project[3] (ορισμένα στοιχεία του οποίου παραθέσαμε στον πίνακα 2), βρήκαμε ότι οι εκπομπές CO2 το 2005 ήταν κατά 20.1% αυξημένες σε σχέση με το 1990. Επομένως, όταν ο Ομπάμα υπόσχεται μείωση των εκπομπών κατά 17% σε σχέση με το 2005, ουσιαστικά υπόσχεται επιστροφή των εκπομπών ρύπων στα επίπεδα του 1990 και όχι μείωση κάτω απ’ αυτά! Μάλιστα, αυτή η υπόσχεση θα γίνει μέχρι το 2020 για όλες τις βιομηχανίες, εκτός από το σύνολο των βιομηχανιών άνθρακα που πέτυχαν εξαίρεση μέχρι το 2025![2]
Για τέτοια περιβαλλοντική «ευαισθησία» μιλάμε! Τέτοια, που οδήγησε πολλές αστικές περιβαλλοντικές οργανώσεις (μέχρι και τη Greenpeace) να ταχθούν κατά του νόμου Ομπάμα για την «καθαρή ενέργεια»[6]. Μόνο ο Κρούγκμαν έμεινε να υπερασπίζεται ένα νόμο που το μόνο που θα κάνει είναι να δημιουργήσει μια τεράστια αγορά ρύπων στην Αμερική όπως σημειώνει η «Monde Diplomatique»[2], που αναφέρει: «Οι μεγάλες επιχειρήσεις ενέργειας αποκτούν δικαίωμα εκπομπής απίστευτων ποσοτήτων ρύπων, από τις οποίες θα κληθούν να πληρώσουν μόνο για το 15%, ενώ το υπόλοιπο τους χορηγείται δωρεάν»[2].
Γι’ αυτό και διευθυντικό στέλεχος μιας από τις μεγαλύτερες εταιρίες στην Αμερική, που ασχολούνται με το «άθλημα» της αγοραπωλησίας ρύπων, της World Energy, υποστήριξε στο περιοδικό Forbes[7]: «Οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι μέχρι το 2020 η παγκόσμια αγορά άνθρακα (σ.σ. εμπορίας ρύπων διοξειδίου του άνθρακα) θα έχει αξία 2 τρισ. ευρώ, με τις ΗΠΑ να εμπορεύ-ονται τα δύο τρίτα». Σε παρόμοιο ο συμπέρασμα καταλήγει και η Monde Diplomatique[2], επικαλούμενη την πρώην υφυπουργό Εμπορίου επί προεδρίας Κλίντον, Rachel Mo-ris, που υποστήριξε: «Δημιουργείται μία νέα αγορά που θα απορροφήσει δισ. δολάρια σε χρηματιστηριακά προϊόντα της Γουόλ Στριτ, όμοια με τα παράγωγα προϊόντα και τις άλλες χρηματιστηριακές φού-σκες. Αν θεσπιστεί αγορά διοξειδίου του άνθρακα, θ’ αναπτυχθεί με ταχείς ρυθμούς, γι’ αυτό και η Γουόλ Στριτ πιέζει τους γερουσιαστές να ψηφίσουν το σχέδιο».
Πεδίο δόξης λαμπρό ανοίγεται, λοιπόν, για την «πράσινη φούσκα» που πρόκειται να γεννηθεί.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, δεν έχει ολοκληρωθεί η παγκόσμια διάσκεψη της Κοπεγχάγης. Το παζάρι δεν φαίνεται να αποδίδει ιδιαίτερα, αναγκάζοντας τα πιο «έγκριτα» έντυπα της παγκόσμιας κεφαλαιοκρατίας να δηλώνουν ότι «αναζητείται συμβιβασμός» κι ότι «είναι αργή, αν όντως υπάρχει, η πρόοδος των συνομιλιών για το κλίμα στην Κοπεγχάγη»[8].
Τα 10 δισ. δολάρια που «υποσχέθηκαν» οι ανεπτυγμένες χώρες στις «αναδυόμενες» δεν φτάνουν ούτε για τα φέρετρά τους (όπως τόσο εύγλωττα σημείωσε ο επικεφαλής της ομάδας των αναπτυσσόμενων χωρών «G77», Λουμούμπα Ντι-Απινγκ, από το Σουδάν). Δεν αποτελούν, άλλωστε, ούτε το ένα χιλιοστό από τα χρήματα που δόθηκαν στους καπιταλιστές μέσω των «πακέτων στήριξης». Ενώ το δανικό σχέδιο συμφωνίας, που κυκλοφόρησε, ήταν «πιο αμερικάνικο απ’ ό,τι θα ήταν αν είχε συνταχθεί από τους ίδιους τους Αμερικάνους», όπως σχολίασε παρατηρητής. Γι’ αυτό και προκάλεσε την οργή των αφρικανικών χωρών, ορισμένες από τις οποίες αποχώρησαν προσωρινά τη Δευτέρα και ξαναγύρισαν μόνο μετά τις διαβεβαιώσεις από τη Δανία ότι «οι ανησυχίες τους θα ληφθούν σοβαρά υπόψη».
Ο Ομπάμα, που σαν «γκεστ σταρ» αναμενόταν να παρευρεθεί στη σύνοδο μόνο την τελευταία μέρα, δεν πιστεύουμε ότι θα σώσει την κατάσταση. Ισως κάποια προσχήματα να τηρηθούν τελικά, για να εμφανίσουν στο πόπολο ότι «εργάζονται για το κλίμα». Μάλλον όμως η «Ηopenhagen» θα φαντάζει περισσότερο με «beatenhagen», αφού το μόνο που θα μείνει τελικά απ’ αυτή τη φιέστα είναι το άγριο ξύλο των διαδηλωτών και οι μαζικές συλλήψεις (230 έγιναν μόνο την Τετάρτη, ενώ πάνω από 1.000 μέσα στο Σαββατοκύριακο). Οσο για το περιβάλλον, ας περιμένει μέχρι την επόμενη σύνοδο που θα επικυρώσει την αποτυχία των στόχων της προηγούμενης…
Κώστας Βάρλας
Παραπομπές
[1] Ο πρώτος πίνακας συντάχθηκε με βάση τα στοιχεία του Ινστιτούτου Πολιτικής για τη Γη (Earth Policy Institute), ενός αμερικάνικου περιβαλλοντικού ινστιτούτου. Ο δεύτερος πίνακας προέρχεται από τα στοιχεία του ερευνητικού οργανισμού Global Carbon Project (Παγκόσμιο Σχέδιο για τον Ανθρακα), που συστήθηκε το 2001 για την έρευνα σχετικά με τις απαιτούμενες ενέργειες κατά της αύξησης των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα.
[2] Monde Diplomatique, 6/12/09.
[3] Η σύγκριση γίνεται μεταξύ των επιπέδων του 2008 και του 1992 (και όχι του 1990), μόνο και μόνο επειδή δεν υπάρχουν δημοσιευμένα στοιχεία για ορισμένες χώρες (π.χ. Ρωσία) το 1990. Ομως, η παγκόσμια μεταβολή που αναφέρεται στον πίνακα του Global Carbon Project (https://www.globalcarbonproject.org/carbonbudget/08/files/CO2%20emissions%201980-2008_final.xls) δεν διαφέρει και πολύ μεταξύ του 1990 και του 1992. Σύμφωνα με τον πίνακα αυτό, η μεταβολή των εκπομπών CO2 1990-2008 είναι 41.13%, έναντι 41.7% που σημειώνεται για τα χρόνια 1992-2008.
[4] «Καθημερινή», 24/7/2001.
[5] Αρθρο του James Hansen, “The Huffington Post”, 9/7/09.
[6] New York Times, 26/6/09.
[7] «Ο νικητής στη νέα νομοθεσία για το κλίμα». Αρθρο του περιοδικού Forbes, 24/6/09.
8] Economist, 15/12/09.
